ادامنىڭ بويىنداعى قانداي دا ءبىر قابىلەت بالالىق شاعىنان بايقالادى. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز دە بي ونەرىنە بالا كۇنىنەن بەيىم بولدى. اناسىنىڭ جەتەلەۋىمەن جەتى جاسىنان كوركەم گيمناستيكامەن اينالىستى. اكەسى ون جاسىندا الماتىداعى ا.ۆ.سەلەزنەۆ اتىنداعى الماتى حورەوگرافيا ۋچيليششەسىنە وقۋعا بەردى. العاشىندا ۇيدەن الىسقا ۇزاپ كورمەگەن جاس جەتكىنشەككە جاڭا ورتانى قابىلداۋ وڭاي بولمادى, ەپتەپ توسىرقادى. ءبىر جاعىنان, مۇنداعى ساباقتىڭ دەنى ورىسشا وتەدى. بالەتتەگى قولدانىلاتىن تەرميندەر دە ورىس تىلىندە ايتىلادى. تالىمگەرلەر دە بالالارعا ءبيدىڭ قىر-سىرىن ورىسشا ۇيرەتەدى. ريزا بولسا تازا قازاقى وتباسىندا وسكەن, ورىسشاعا شورقاقتاۋ. سوعان قاراماستان العا ۇمتىلا بەردى. وعان باقىت سۇلەەۆا دەگەن ۇستازىنىڭ كومەگى كوپ ءتيدى. ول كىسىنىڭ ءوزى قازاقشا جەتىك بىلمەسە دە وقۋشىسىنا بىلگەنىن ۇيرەتۋگە تىرىستى. كەيىن ءوزى شاكىرتىنەن قازاقشا ۇيرەنىپ, ءتاپ-ءتاۋىر سويلەيتىن دارەجەگە جەتتى.
وسىلاي اتالعان وقۋ ورنىنداعى قيىندىعىنان قىزىعى كوپ كۇندەر جەر اپشىسىن قۋىرعان جۇيرىكتەي زۋلاپ جاتتى. ون جاسىندا وقۋعا كەلگەن ونەرپاز ورەننىڭ ويى ىسىلىپ, بويى ءوستى. كۇردەلى بالەت ونەرىنىڭ ورنەگىن ءتۇسىندى. ريزا وسىندا تابانداپ سەگىز جىل وقىدى. وقۋ ۇدەرىسى جەڭىل بولمادى. سەبەبى مەكتەپ باعدارلاماسىمەن بىرگە بي ونەرىن قاتار الىپ ءجۇردى. تۇسكە دەيىن ساباقتا, تۇستەن كەيىن دايىندىقتا بولدى. اقىرى توگىلگەن تەر مەن ەسەلى ەڭبەك دالاعا كەتكەن جوق. بالەت ءبيىن ءبىر كىسىدەي ۇيرەنىپ شىقتى. وسىندا وقىپ ءجۇرىپ, العاشقى بايقاۋلارعا دا قاتىستى. وندا دا ايى وڭىنان تۋىپ, «ورلەۋ» حورەوگرافيالىق وقۋ ورىندارىنىڭ حالىقارالىق بايگەسىندە جۇلدەگەرلەر قاتارىنان كورىندى. 2010 جىلى بەرليندەگى «بي ءوليمپى» حالىقارالىق بايقاۋىندا توپ جارىپ, ءبىرىنشى ورىن الدى. جاسىنان جارقىراپ كوزگە تۇسكەن ول 2012 جىلى ۋچيليششەنى ويداعىداي تامامداعان سوڭ, سول جىلى باس قالادا اشىلعان «استانا بالەت» تەاترىنا قابىلداندى. سودان باستاپ ريزا قاناتقىزىنىڭ بالەت ونەرىندەگى داڭعىل جولى باستالدى.
جالپى بالەت – بەكزات ونەر. قازاقشالاپ ايتقاندا, ول ەكى ادامنىڭ بىرىنە جالىن ۇستاتپايتىن اساۋ جىلقى سەكىلدى, كىدى مىنەزدى. بالەت – ونەردىڭ ىشىندەگى ەڭ كۇردەلىسى. وسى ونەردىڭ بيىگىنە شىققان ءار ونەرپازدىڭ ەشكىمگە ۇقسامايتىن قولتاڭباسى بار. مىسالى, ءبىر ءبيشى ساحنادا كورەرمەندى شىنايى قيمىلى مەن ەموتسياسى ارقىلى باۋراسا, ەكىنشىسى – كەيىپكەرىنىڭ اسەم بەينەسىمەن تارتىپ اكەتەدى. ءۇشىنشى ونەرپاز تەحنيكالىق شەبەرلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. ەندى ونى بالەتتى جان-تانىمەن جاقسى كورەتىن تالعامپاز جۇرت ءجىتى بايقايدى.
– ءبىز بي ارقىلى ءوز كورەرمەنىمىزگە جۇرەگىمىزدىڭ ءۇنى مەن سىرىن جەتكىزۋگە تىرىسامىز. ارينە, بالەت ونەرىن ءتۇسىنۋ, ۇعۋ وڭاي ەمەس. وسى تەاترعا كەلگەننەن بەرى ساحنادا ءار ءتۇرلى جانردا قويىلعان سپەكتاكلدەردەگى كەيىپكەرلەردى سومدادىم. ولاردىڭ ىشكى جان سىرى, ەموتسياسى, تەحنيكاسى ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى. سوندا دا مەن سولاردى ويناي ءجۇرىپ, ءوز شەبەرلىگىمدى ۇشتادىم. بالەتتەگى بي ءتۇرى: كلاسسيكا, نەوكلاسسيكا جانە قازىرگى زاماناۋي بولىپ ۇشكە بولىنەدى. مۇندا ەڭ قيىنى – كلاسسيكا. وندا ارتىق قيمىل جاساي المايسىز. قاتتى اياق كيىممەن بيلەيسىز. ال نەوكلاسسيكادا ءوزىڭىزدى ەركىن ۇستاپ, سونشالىقتى قينالمايسىز. قالاي بولعاندا دا كورەرمەنگە رۋحاني ءلاززات سىيلاپ, ساحنادا ءوتىپ جاتقان وقيعاعا سەندىرە ءبىلۋ ءۇشىن بيشىگە فيزيكالىق كۇش پەن ەموتسيا قاجەت. ونىڭ ءبارى شەبەرلىكتى, ىزدەنىستى تالاپ ەتەدى, – دەيدى كەيىپكەرىمىز اعىنان جارىلىپ.
ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس ەلوردانىڭ دا رۋحانياتىنا جىلى لەپ اكەلگەن «استانا بالەت» تەاترىنىڭ قورجىنىنداعى رەپەرتۋارلار وتە باي, سان ءتۇرلى بولىپ كەلەدى. ونى ورىنداپ جۇرگەن ارتىستەردىڭ دە دەڭگەيى جوعارى. ولاردىڭ اراسىندا بىزگە عانا ەمەس, بىرقاتار شەت مەملەكەتكە تانىلعان تالانتتار دا جەتەدى. سولاردىڭ الدىڭعى قاتارىندا جۇرگەن ساڭلاقتىڭ ءبىرى – ريزا قاناتقىزى. بۇگىنگە دەيىن ول ويناعان رولدەردىڭ ءوزى بىرازعا جەتىپ قالدى. اسىرەسە ەلوردا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى تامسانىپ كورگەن قويىلىمدار اراسىندا «الەمدەگى» – ءسارۋاردى, «جۋسانداعى» – جۋسان مەن ۇمايدى, «كلەوپاتراداعى» – كلەوپاترانى, «ششەلكۋنچيكتەگى» – اراب قۋىرشاعىن جانە «جيزەلدە» – ميرتانى سومداپ, عاجايىپ بەينەلەر گالەرەياسىن جاسادى. ال وتاندىق تۋىندىلار ىشىندە «قىز جىبەك» بالەتىندە جىبەكتىڭ بەينەسىندە كورىنىپ, قازاق ارۋىنىڭ ادال سەزىمى مەن ءمولدىر ماحابباتىن ساف تازا كۇيىندە جەتكىزىپ, كورەرمەندەردىڭ ىقىلاسىنا بولەندى.
– جىبەك بەينەسى مەن ءۇشىن ىستىق. سىرلى سۇلۋلىقتىڭ يەسى بولعان ارۋدىڭ ەسىمىن بالا كەزىمنەن بىلەمىن. «قىز جىبەك» ءفيلمىن دە تالاي مارتە قىزىعىپ كورگەم. سوندىقتان تابيعاتىما جاقىن بولعاندىقتان ونشا قينالا قويمادىم. قويىلىم قىسقا مينياتيۋرا بولسا دا جىبەكتىڭ جان-دۇنيەسىن تەربەگەن نازىك سىرىن جەتكىزۋگە كۇش سالدىم. سونداي-اق «جۋسان» بالەتىندەگى كەيىپكەرىم دە كوڭىلىمنەن شىقتى. سوڭعى جاساعان وبرازدارىمنىڭ ءبىرى, «ماحاببات اڭىزى» بالەتىندەگى تاتار حالقىنىڭ حانشايىمى – مەحمەنە بانۋ. شىنىمدى ايتسام, مەن وسى كەيىپكەردى ويناۋدى كوپتەن ارماندادىم. بۇل شىعارمانى رەسەيدەن كەلگەن حورەوگراف قويدى. مەحمەنە بانۋ – ومىردە اقىلى مەن كوركى ساي, مىقتى ايەل بولعان. مەن سونى اشىپ كورسەتۋگە بارىمدى سالدىم, كورەرمەن جىلى قابىلدادى, – دەدى ول.
«استانا بالەت» تەاترىنىڭ ىرتىستەرى ەلىمىزدە عانا ەمەس, پاريج, لوندون, بەيجىڭ, سەۋل, توكيو, ميلان سەكىلدى الەمنىڭ بىرقاتار اسەم شاھارلارىنىڭ ساحنالارىندا ونەر كورسەتىپ ءجۇر. سوندا شەتەلدىك كورەرمەندەر ءبىزدىڭ ۇلتتىق قويىلىمدارىمىزعا, اسىرەسە كونەدەن جالعاسىپ كەلە جاتقان قازاق ءبيىن قىزىعىپ كورەتىندىگىن ايتادى.
ريزا ءبىر سوزىندە حالقىمىزدىڭ اياۋلى قىزى, اتاقتى بالەرينا, رەسەيدىڭ حالىق ءارتىسى التىناي اسىلمۇراتوۆانى ونەر جولىندا ۇلگى تۇتاتىندىعىن ايتىپ قالدى. «التىناي اپايدى سۇيىكتى بالەرينام رەتىندە جاقسى كورەمىن. ول كىسىنىڭ بيلەگەنى عاجاپ, ساحناعا شىققانداعى سۇلۋلىعىن سوزبەن جەتكىزە المايمىن. ونى تەك كوزبەن كورۋ كەرەك. سوندىقتان التىناي ابدۋاحيمقىزى سەكىلدى جەر جۇزىنە تانىمال بولۋ – ءار بالەت ءارتىسىنىڭ ارمانى. مەنىڭ دە ۇكىلى ارمانىم سول» دەپ كۇلىمسىرەدى كەيىپكەرىمىز. بۇگىنگە دەيىن ريزا قاناتقىزىنىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارى جەتەرلىك. قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتى قورىنىڭ ستيپەنديانتى, 2016 جىلى III حالىقارالىق بالەت ارتىستەرى بايقاۋىندا «زاماناۋي حورەوگرافيانى ۇزدىك ورىنداعانى ءۇشىن» ارنايى جۇلدەسىمەن ماراپاتتالعان. ەندەشە ارمانعا قانات بايلاعان ورەلى ونەرپازدىڭ الار اسۋى ءالى الدا دەپ سەنەمىز!
