قازاقستانداعى نورماشىعارماشىلىق سالاسىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورما جايىندا كەڭىنەن ماعلۇمات بەرىلگەن بريفينگكە سونداي-اق ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى ناتاليا پان قاتىستى.
كەي زاڭدار نەبارى 35 باپتان تۇراتىن بولسا دا, سول نورمالاردىڭ جارتىسىنان كوبى جۇمىس ىستەمەيدى. كەيبىر زاڭ نورمالارى قاراما-قايشىلىق تۋعىزادى. سىبايلاس جەمقورلىققا جول اشاتىن, جەمقورلىق جاساۋعا مۇمكىندىك تۋعىزاتىن نورمالار دا كەزدەسەدى. وسىنداي زاڭداردى قولدانىستا ۇستاۋدىڭ قاجەتتىلىگى قانشا؟ زاڭداعى ولقىلىقتار نەگە قۇجات قابىلدانباي تۇرىپ ەسكەرىلمەيدى؟ بريفينگتە وسى تەكتەس سۇراقتار قوعامدا كوپتەن بەرى تالقىعا ءتۇسىپ كەلە جاتقانىن سپيكەرلەر دە جوققا شىعارمادى.
«سوندىقتان دا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە نورما شىعارۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا وزگەرتۋلەر ەنگىزۋ كەزىندە ەرەكشە نازارعا الىنعان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى وسى بولدى», دەگەن ينستيتۋت ديرەكتورى جۋرناليستەردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرۋ بارىسىندا «بۇدان بىلاي قۇقىقتىق مونيتورينگتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بارلىعى جۇرگىزۋگە مىندەتتى» ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ء«اربىر مەملەكەتتىك ورگان قۇقىقتىق مونيتورينگ جۇرگىزىپ قانا قويماي, زاڭدىق ساراپتامالارىنىڭ ناتيجەسىن جىل سوڭىندا رەسمي پورتالدارىندا اشىق تۇردە جاريالاپ, قانداي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزگەنىن, زاڭدارىندا قانداي كەمشىلىكتەر كەتكەنىن كورسەتىپ بەرەدى. بۇل پروتسەستەردىڭ بارلىعى جوعارىدا ءبىز ايتقان زاڭ اياسىندا جان-جاقتى قاراستىرىلعان. ەگەر زاڭ ءوز دەڭگەيىندە جۇمىس ىستەيتىن بولسا, ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە بولادى», دەدى رامازان قۇماربەك ۇلى. ونىڭ ايتۋىنشا, اتالعان زاڭنىڭ كەيبىر نورمالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىندا ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ جوباسى كەلىسىلۋدە ەكەن.
قازىرگى كەزدە ساراپتاما جۇرگىزەتىن ساراپشىلاردىڭ ءتىزىمى, ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى, قاجەتتى قۇجاتتاردىڭ تۇرلەرى, سونداي-اق ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىمەن بەكىتىلەتىن 2-3 نورماتيۆتىك قۇجات پەن ينستيتۋت ديرەكتورى بەكىتەتىن 3-4 قۇجات ازىرلەنۋ ۇستىندە. زاڭ بويىنشا باستى وكىلەتتى ورگان بولعاندىقتان, ءتيىستى قۇجاتتار قابىلدانعاننان كەيىن اتالعان ينستيتۋتقا ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنىڭ بارلىعى جۇكتەلىپ وتىر.
ر.سارپەكوۆ سونداي-اق قۇقىقتىق ساراپتاما وتكىزۋ ءتارتىبىنىڭ وزگەرگەنىن دە ايتتى. بۇعان دەيىن عىلىمي مەكەمەلەر, جوعارى وقۋ ورىندارى كونكۋرسقا قاتىسۋ ارقىلى قۇقىقتىق مونيتورينگ وتكىزۋ قۇقىعىن جەڭىپ الىپ وتىرعان. ياعني ساراپتامامەن ءبىر مەكەمەنىڭ ىشىندەگى عالىمدار مەن ماماندار عانا اينالىساتىن. «ال قازىرگى تالاپ بويىنشا قۇقىقتىق ساراپتاماعا قازاقستاننىڭ بارلىق ايماعىنان «ساراپشى بولۋعا لايىقتىمىن», ء«بىلىمىم مەن تاجىريبەم جەتكىلىكتى» دەگەن كەز كەلگەن ادامنىڭ قاتىسۋعا قۇزىرى بار. ول ءۇشىن عىلىمي دارەجەسى, 10 جىلعا دەيىنگى زاڭ سالاسىندا ىستەگەن ەڭبەك ءوتىلى بولسا جەتكىلىكتى. سول بويىنشا بىزگە ءوتىنىشىن تاپسىرسا, تىزىمگە ەنگىزەمىز. ءتيىستى سالا بويىنشا قۇقىقتىق ساراپتاماعا قاتىسادى. وسى پروتسەستەردىڭ بارلىعىن رەتتەۋ دە ينستيتۋتقا جۇكتەلىپ وتىر», دەگەن ينستيتۋت ديرەكتورى ءسوزىنىڭ سوڭىندا عالىمدار مەن تاجىريبەلى زاڭگەرلەردى بىرگە جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى.
بريفينگتە ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى ناتاليا پان بۇدان بىلاي ۇكىمەتتىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەن ءاربىر زاڭ جوباسىندا جۇرتشىلىقپەن كەڭەس وتكىزۋگە ارنالعان كونسۋلتاتيۆتىك قۇجات بولاتىنىن مالىمدەدى. بۇل قۇجات ءار سالانىڭ وزەكتى ماسەلەسىن نەعۇرلىم تەرەڭ زەردەلەپ كورۋگە, ولاردى شەشۋدىڭ ءادىس-ءتاسىلىن پىسىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋ ءراسىمى كەلەسىدەي. مەملەكەتتىك ورگاندار پروبلەمانى انىقتاعان كەزدە ءتيىستى تالداۋ جۇرگىزۋگە جانە ونىڭ ناتيجەلەرىن كونسۋلتاتيۆتىك قۇجاتتا كورسەتۋى ءتيىس. بۇدان ءارى قۇجات جۇرتشىلىقپەن جانە ونىڭ ناقتى نىسانالى توپتارىمەن كونسۋلتاتسيالار وتكىزۋ ءۇشىن «اشىق نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر» پورتالىندا جاريالانادى. جۇرتشىلىقتىڭ تالقىلاۋى ءبىر نەمەسە بىرنەشە ءتاسىلدى پايدالانا وتىرىپ جۇرگىزىلەدى. ماسەلەن, «اشىق نقا» پورتالىندا تالقىلاۋ, جاريا تىڭداۋ مەن پىكىرتالاس. قوعام تالقىلانعاننان كەيىن عانا مەملەكەتتىك ورگان تالقىلاناتىن ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن زاڭ ازىرلەۋدىڭ ورىندى ەكەنى تۋرالى شەشىم قابىلدايدى», دەپ اتاپ ءوتتى سپيكەر.
مەملەكەتتىك ورگاندار حالىققا زاڭ جوبالارى مەن قابىلدانعان زاڭداردىڭ ەرەجەلەرىن حابارلاپ قانا قويماي, ەگجەي-تەگجەي تۇسىندىرۋگە دە مىندەتتى. تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەن زاڭ قوعامدى زاڭ شىعارۋ پروتسەسىنە تارتۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرىپ قانا قويماي, باسقا دا ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋگە مۇرىندىق بولماق. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جانە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنا قويىلاتىن تالاپتار كۇشەيتىلەدى.
ء«ار زاڭ جوباسى ەڭ ءبىرىنشى قاراپايىم حالىققا ءتۇسىندىرۋدى قاجەت ەتەدى» دەگەن مينيسترلىك وكىلى: «بۇل باعدارلاما ازاماتتاردى زاڭناماعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر تۋرالى حاباردار ەتۋدىڭ تاسىلدەرى مەن مەرزىمدەرىن اشىق كورسەتەتىن ناقتى ءىس-شارالاردى قامتيدى. بۇل, مىسالى, سۇحبات, ماقالا, ونلاين-پىكىرتالاس, زاڭ جوباسىنىڭ نەمەسە زاڭنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىن تۇسىندىرەتىن بەينە ماتەريال جانە باسقا دا جولدارى بولۋى مۇمكىن», دەدى.
قابىلدانعان زاڭداردىڭ تيىمدىلىگى الداعى 5 جىلدا باعالاناتىنىن ايتىپ وتكەن سپيكەر زاڭ قابىلدانعاننان كەيىن ازىرلەۋشى ورگاننىڭ ادىلەت مينيسترلىگى مەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ كەڭسەسىنە ەسەپ بەرۋى, ازاماتتارعا جاڭا مىندەتتەر مەن تالاپتاردى بەلگىلەيتىن نورمالاردىڭ كەم دەگەندە 60 كۇن كۇشىنە ەنبەيتىندىگى جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستىڭ بارىنشا اشىقتىعىن بىلدىرەتىنىن ايتىپ ءوتتى.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, زاڭداردى قابىلداۋدىڭ نەعۇرلىم اشىق بولۋىن كوزدەيتىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە نورما شىعارۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا مەملەكەت باسشىسى بيىل 12 ناۋرىزدا قول قويعان بولاتىن. زاڭ 26 ناۋرىزدان باستاپ تولىق كۇشىنە ەندى.
