ساياسات • 19 ءساۋىر، 2021

زاڭ شىعارۋ تالاپتارى جاڭارتىلدى

30 رەت كورسەتىلدى

«ەندى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بارلىعى وزدەرى دايىنداعان زاڭ جوباسى بويىنشا قۇقىقتىق ساراپتاما جۇرگىزۋگە مىندەتتى». بۇل جونىندە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگ
بارىسىندا زاڭناما جانە قۇقىقتىق اقپارات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى رامازان سارپەكوۆ مالىمدەدى.

قازاقستانداعى نورماشى­عارماشىلىق سالاسىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورما جايىندا كەڭىنەن ماعلۇمات بەرىلگەن بريفينگكە سونداي-اق ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى ناتاليا پان قاتىستى.

كەي زاڭدار نەبارى 35 باپتان تۇرا­تىن بولسا دا، سول نورمالار­دىڭ جارتىسىنان كوبى جۇمىس ىستەمەيدى. كەيبىر زاڭ نورمالارى قاراما-قايشىلىق تۋعىزادى. سى­بايلاس جەمقورلىققا جول اشاتىن، جەمقورلىق جاساۋعا مۇمكىندىك تۋعىزاتىن نورمالار دا كەزدەسەدى. وسىنداي زاڭداردى قولدانىستا ۇستاۋدىڭ قاجەتتىلىگى قانشا؟ زاڭداعى ولقىلىقتار نەگە قۇجات قابىلدانباي تۇرىپ ەسكەرىلمەيدى؟ بريفينگتە وسى تەكتەس سۇراقتار قوعامدا كوپتەن بەرى تالقىعا ءتۇسىپ كەلە جاتقانىن سپيكەرلەر دە جوققا شىعارمادى.

«سوندىقتان دا «قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنا­مالىق اكتىلەرىنە نورما شىعارۋدى جەتىلدىرۋ ماسە­لەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تو­لىقتىرۋلار ەن­گىزۋ تۋرالى» زاڭعا وزگەرتۋلەر ەنگى­زۋ كەزىندە ەرەكشە نازارعا الىن­عان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى وسى بول­دى»، دەگەن ينستيتۋت ديرەك­تورى جۋرناليستەردىڭ سۇراق­تارىنا جاۋاپ بەرۋ بارىسىندا «بۇدان بىلاي قۇقىقتىق موني­تو­رينگتى مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ بار­لىعى جۇرگىزۋگە مىن­دەتتى» ەكەنىن  اتاپ ءوتتى. ء«اربىر مەم­لەكەتتىك ورگان قۇ­قىقتىق مونيتورينگ جۇرگىزىپ قانا قويماي، زاڭدىق ساراپتا­ما­لارىنىڭ ناتي­جەسىن جىل سوڭىن­دا رەسمي پورتالدارىندا اشىق تۇردە جاريا­لاپ، قانداي جەتىستىك­تەرگە قول جەتكىزگەنىن، زاڭ­دارىندا قانداي كەمشىلىكتەر كەتكەنىن كورسەتىپ بەرەدى. بۇل پروتسەستەردىڭ بارلىعى جوعارىدا ءبىز ايتقان زاڭ اياسىندا جان-جاقتى قاراستىرىلعان. ەگەر زاڭ ءوز دەڭگەيىندە جۇمىس ىستەيتىن بولسا، ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە بولادى»، دەدى رامازان قۇماربەك ۇلى. ونىڭ ايتۋىنشا، اتالعان زاڭنىڭ كەيبىر نورمالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىندا ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ جوباسى كەلىسىلۋدە ەكەن.

قازىرگى كەزدە ساراپتاما جۇر­گى­زەتىن ساراپشىلاردىڭ ءتىزىمى، ولار­دىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى، قاجەتتى قۇجاتتاردىڭ تۇرلەرى، سونداي-اق ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىمەن بەكىتىلەتىن 2-3 نور­ماتيۆتىك قۇجات پەن ينستيتۋت ديرەكتورى بەكىتەتىن 3-4 قۇجات ازىر­لەنۋ ۇستىندە. زاڭ بويىنشا باس­تى وكىلەتتى ورگان بولعاندىقتان، ءتيىستى قۇجاتتار قابىلدانعاننان كەيىن اتالعان ينستيتۋتقا ۇيىم­داس­تىرۋ جۇمىستارىنىڭ بارلىعى جۇكتەلىپ وتىر. 

ر.سارپەكوۆ سونداي-اق قۇقىق­تىق ساراپتاما وتكىزۋ ءتارتىبىنىڭ وزگەرگەنىن دە ايتتى. بۇعان دەيىن عىلىمي مەكەمەلەر، جوعارى وقۋ ورىندارى كونكۋرسقا قاتىسۋ ارقىلى قۇقىقتىق مونيتورينگ وتكىزۋ قۇقىعىن جەڭىپ الىپ وتىر­عان. ياعني ساراپتامامەن ءبىر مەكە­مەنىڭ ىشىندەگى عالىمدار مەن مامان­دار عانا اينالىساتىن. «ال قازىر­گى تالاپ بويىنشا قۇقىقتىق ساراپ­تاماعا قازاقستاننىڭ بار­لىق ايماعىنان «ساراپشى بولۋعا لايىقتىمىن»، ء«بىلىمىم مەن تاجىريبەم جەتكىلىكتى» دەگەن كەز كەلگەن ادامنىڭ قاتىسۋعا قۇزى­رى بار. ول ءۇشىن عىلىمي دارە­جەسى، 10 جىلعا دەيىنگى زاڭ سالا­سىندا ىستەگەن ەڭبەك ءوتىلى بولسا جەتكىلىكتى. سول بويىنشا بىزگە ءوتى­نىشىن تاپسىرسا، تىزىمگە ەنگىزە­مىز. ءتيىستى سالا بويىنشا قۇقىق­تىق ساراپتاماعا قاتىسادى. وسى پرو­تسەستەردىڭ بارلىعىن رەتتەۋ دە ينستيتۋتقا جۇكتەلىپ وتىر»، دەگەن ينستيتۋت ديرەكتورى ءسوزىنىڭ سوڭىندا عالىمدار مەن تاجىريبەلى زاڭگەرلەردى بىرگە جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى.

بريفينگتە ادىلەت ۆيتسە-ءمي­نيسترى ناتاليا پان بۇدان بىلاي ۇكىمەتتىڭ باستاماسىمەن ازىر­لەنگەن ءاربىر زاڭ جوباسىندا جۇرت­شى­لىقپەن كەڭەس وتكىزۋگە ار­نالعان كونسۋلتاتيۆتىك قۇجات بولا­تىنىن مالىمدەدى. بۇل قۇجات ءار سا­لانىڭ وزەكتى ماسەلەسىن نە­عۇر­لىم تەرەڭ زەردەلەپ كورۋگە، ولار­دى شەشۋدىڭ ءادىس-ءتاسىلىن پى­سىق­تاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋ ءراسىمى كەلەسىدەي. مەملەكەتتىك ورگاندار پروبلەمانى انىقتاعان كەزدە ءتيىس­تى تالداۋ جۇرگىزۋگە جانە ونىڭ نا­تيجەلەرىن كونسۋلتاتيۆتىك قۇ­جاتتا كورسەتۋى ءتيىس. بۇدان ءارى قۇ­جات جۇرتشىلىقپەن جانە ونىڭ ناقتى نىسانالى توپتارىمەن كونسۋلتاتسيالار وتكىزۋ ءۇشىن «اشىق نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر» پورتالىندا جاريالانادى. جۇرتشىلىقتىڭ تالقىلاۋى ءبىر نەمەسە بىرنەشە ءتاسىلدى پايدالانا وتىرىپ جۇرگىزىلەدى. ماسەلەن، «اشىق نقا» پورتالىندا تالقى­لاۋ، جاريا تىڭداۋ مەن پىكىر­تالاس. قوعام تالقىلانعاننان كەيىن عانا مەملەكەتتىك ورگان تالقى­لاناتىن ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن زاڭ ازىرلەۋدىڭ ورىندى ەكەنى تۋرالى شەشىم قابىلدايدى»، دەپ اتاپ ءوتتى سپيكەر.

مەملەكەتتىك ورگاندار حالىققا زاڭ جوبالارى مەن قابىلدانعان زاڭداردىڭ ەرەجەلەرىن حابارلاپ قانا قويماي، ەگجەي-تەگجەي تۇسىندىرۋگە دە مىندەتتى. تولىق­تىرۋلار ەنگىزىلگەن زاڭ قوعامدى زاڭ شىعارۋ پروتسەسىنە تارتۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرىپ قانا قويماي، باسقا دا ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋگە مۇرىندىق بولماق. اتاپ ايتقاندا، مەملەكەتتىك ورگان­دار­دىڭ اقپاراتتىق جانە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنا قويىلاتىن تالاپتار كۇشەيتىلەدى.

ء«ار زاڭ جوباسى ەڭ ءبىرىنشى قاراپايىم حالىققا ءتۇسىندىرۋدى قاجەت ەتەدى» دەگەن مينيسترلىك وكى­لى: «بۇل باعدارلاما ازاماتتار­دى زاڭ­ناماعا ەنگىزىلگەن وزگە­رىستەر تۋرالى حاباردار ەتۋدىڭ تاسىلدەرى مەن مەرزىمدەرىن اشىق كورسەتەتىن ناقتى ءىس-شارالاردى قامتيدى. بۇل، مىسالى، سۇحبات، ماقالا، ونلاين-پىكىرتالاس، زاڭ جوباسىنىڭ نەمەسە زاڭنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىن تۇسىندىرەتىن بەينە ماتەريال جانە باسقا دا جولدارى بولۋى مۇمكىن»، دەدى.

قابىلدانعان زاڭداردىڭ تيىمدىلىگى الداعى 5 جىلدا باعا­لانا­تىنىن ايتىپ وتكەن سپيكەر زاڭ قابىل­دانعاننان كەيىن ازىرلەۋشى ورگاننىڭ ادىلەت مينيسترلىگى مەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ كەڭسە­سىنە ەسەپ بەرۋى، ازاماتتارعا جاڭا مىندەتتەر مەن تالاپتاردى بەلگى­لەيتىن نورمالاردىڭ كەم دەگەندە 60 كۇن كۇشىنە ەنبەيتىندىگى جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستىڭ بارىنشا اشىقتىعىن بىلدىرەتىنىن ايتىپ ءوتتى.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك، زاڭ­داردى قابىلداۋدىڭ نەعۇرلىم اشىق بولۋىن كوزدەيتىن «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە نورما شىعارۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا مەملەكەت باسشىسى بيىل 12 ناۋ­رىزدا قول قويعان بولاتىن. زاڭ 26 ناۋرىزدان باستاپ تولىق كۇشىنە ەندى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار