ەكولوگيا • 16 ءساۋىر، 2021

ءتۇتىن تۇمشالاعان قالا

99 رەت كورسەتىلدى

باس شاھار تۇتىنگە تۇنشىعىپ تۇر. اسىرەسە تاڭەرتەڭگىلىك جانە كەشكى مەزگىل­دە مۇرجالاردان شىعاتىن قويۋ كوك ءتۇتىن استانا اسپانىن تورلاپ، ءيىسى قولقانى قابادى. ادەتتە قالامىزدىڭ اياعىن جەرگە تيگىزبەي ماقتايمىز. بىراق كوك تۇتىنگە كەلگەندە، ءۇنىمىز شىقپاي تۇر. بىلتىر «قازگيدرومەت» رمك دەرەگىنە سايكەس، نۇر-سۇلتان ەلدەگى ەڭ لاس قالالاردىڭ قاتارىنا قوسىلعان ەدى. 2019 جىلى ەلور­دا­­دا اتموسفەراعا 108 مىڭ توننا لاس­تاۋ­­شى زات تارالىپتى. ونىڭ 33،5%-ى (59 مىڭ تونناسى) – جىلۋ-ەلەكتر ورتا­لىق­تارىنا، 29%-ى – جەكە سەكتورعا، 32،5%-ى ەسكى كولىكتەرگە تيەسىلى بولعان.

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيى­مىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، الەمدە جىل سايىن 4،2 ميلليون ادامنىڭ ولىمىنە لاستانعان اۋا اسەر ەتەدى ەكەن. ال اۋاداعى زياندى قالدىقتار ادامنىڭ عۇمىرىن ورتا ەسەپپەن ءبىر جىلعا قىسقارتىپ وتىرادى. ناشار اۋامەن كۇندەلىكتى تىنىس العان ادامداردا تىنىس الۋدىڭ قيىنداۋى، دەمىكپە، ەنتىگۋ، جوتەل، جۇرەك-قان تامىرلارىنىڭ اۋرۋلارى اسقىناتىنى بەلگىلى جايت. سوندىقتان اتموسفەرانىڭ جاي-كۇيىنە نەمقۇرايلى قاراۋعا بولمايدى.

اتموسفەرانىڭ لاستانۋىنا اسەر ەتەتىن فاكتورلار كوپ. «بايتاق-بولاشاق» ەكولوگيالىق اليانسىنىڭ توراعاسى ازاماتحان ءامىرتايدىڭ ايتۋىنشا، ەلوردادا اۋانىڭ لاستانۋىنا سەبەپ بولىپ وتىرعان باستى ماسەلە – ءوندىرىس ورىندارى مەن جەر ۇيلەر وتىن رەتىندە كومىردى پايدالاناتىندىعى. مۇرجالاردان بۋداقتاپ شىققان قويۋ ءتۇتىن اينالاعا تاراپ، اۋانى لاستاپ جاتىر. سوندىقتان ەكولوگ-مامان جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىنا زاماناۋي تەحنولوگيالار ەنگىزىپ، جاڭعىرتقان ءجون دەيدى. «بۇگىندە الەمنىڭ كوپتەگەن ەلى دەسۋلفۋريزاتسيا تەحنولوگياسىن قولدانادى. مۇنداي سۇزگىلەر مۇرجادان شىعاتىن ءتۇتىندى زياندى قالدىقتاردان 99%-عا تازالاپ شىعادى. مىسالى، چيكاگودا ەلوردانىڭ جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىنان ەكى ەسە ۇلكەن ءوندىرىس ورنى بار. ول قالانىڭ قاق ورتاسىندا ورنالاسقان. بىراق ودان شىعاتىن ءتۇتىننىڭ قورشاعان ورتاعا ەشقانداي دا زيانى جوق، سەبەبى مۇرجاسىنا دەسۋلفۋريزاتسيا ورناتقان. ءبىز دە وسى ماسەلەنى كوتەرىپ، ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە حات جازدىق. ازىرشە جاۋاپ جوق»، دەيدى ا.ءامىرتاي.

ەلوردانى گازداندىرۋ دا – ەكولوگيانى تازارتۋدىڭ باستى جولى. وسى ماسەلە 2017 جىلدان بەرى كوتەرىلىپ كەلەدى. سوڭعى ەكى جىلدا سەڭ قوزعالعانداي بولدى. قازىر قالا بىرتىندەپ گازعا كوشىپ جاتىر. نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ ەسەپ بەرۋ كەزدەسۋىندە اتاپ وتكەندەي، شاھارداعى ونەركاسىپتىك سەكتور مەن شاعىن اۋدانداردى گازداندىرۋ ءۇش كەزەڭدە وتەدى. بىلتىرعى جىلىتۋ ماۋسىمىندا «كوكتال-1»، «كوكتال-2»، «اگروقالاشىق»، «وڭتۇستىك-شىعىس» شاعىن اۋدانداردى گازبەن قامتاماسىز ەتىلە باستادى. ودان كەيىن وسى مەكەننىڭ 2020 جىلى گازعا قوسىلماعان تۇرعىن ءۇي الاپتارى­نىڭ تۇرعىندارىنا گازعا قوسۋعا ارنالعان تەحنيكالىق شارتتاردى بەرۋ ءراسىمى باستالدى. «اتالعان تۇرعىن ءۇي الاپتارىن، سونداي-اق «كوكتال-1»، «پرومىشلەننىي» تۇرعىن ءۇي الاپتارىن كەلەسى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دەيىن گازعا قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتتا قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر»، دەلىنگەن قالالىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ مالىمەتىندە.

قالانى گازداندىرۋ اۋاعا تارالاتىن زيان­دى قالدىقتاردى 6 ەسە، قاتتى زاتتار­دى 40 مىڭ تونناعا دەيىن ازايتادى دەگەن بولجام بار. ەكولوگ-ماماندار ەلوردانى گاز­عا كوشىرۋدى ءالى دە جىلدامداتۋ كەرەك دەي­دى. بۇل سالاداعى جۇمىستار نەعۇرلىم تەزىرەك جۇزەگە اسسا، سوعۇرلىم قالانىڭ ەكولوگياسىنا جاقسى اسەر ەتپەك. ءارى جەكە ۇيلەردە تۇراتىن تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى دا جاقسارا تۇسەدى.

استانا اسپانىن قويۋ قارا تۇتىنگە ورايتىن تاعى ءبىر فاكتور – ەلورداداعى كولىكتىڭ كوپتىگى. اسىرەسە ەسكىرگەن اۆتوكولىكتەردىڭ قورشاعان ورتاعا زيانى كوپ. «بۇل ماسەلەدە باقىلاۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ كەرەك. ءتيىستى ورگان قىزمەتكەرلەرى ەسكىرگەن كولىكتەردى توقتاتىپ، ولاردىڭ كاتاليزاتورى، سۇزگىسى ۋاقتىلى اۋىستىرىلۋىن قاداعالاۋ قاجەت. ول ءۇشىن حالىقپەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ، اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن ءجون. قازىر الەمدە ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ كومەگىمەن جۇرەتىن ەلەكتروموبيلدەر سانگە اينالدى. مۇنداي كولىكتەر كوپتەپ شىعارىلا باستاعاننان كەيىن باعاسى دا ارزانداي ءتۇستى. ەلىمىزدىڭ كولىك نارىعىنا وسىنداي ەكولو­گيالىق تازا كولىكتەردىڭ كەلۋىنە جاعداي جاساۋىمىز قاجەت»، دەيدى ا.ءامىرتاي.

قازاقستانعا اكەلىنەتىن بەنزيننىڭ ساپاسى دا كوڭىل كونشىتپەيدى. بىزدە ەۋروستان­دارتقا ساي كەلەتىن تازا بەنزين جوق. ناشار جانارماي دا ەكولوگياعا وراسان زيانىن تيگىزەتىنىن ەسكەرگەنىمىز ءجون.

سوڭعى جاڭالىقتار

اقىرەتكە دەيىنگى ادالدىق

ونەر • بۇگىن، 10:23

ۇقساس جاڭالىقتار