رۋحانيات • 15 ءساۋىر، 2021

بابا اماناتىنا ادالدىق

72 رەت كورسەتىلدى

جەر تۇ­تاس بولماي، ەل تۇتاس بولمايتىنى بەلگىلى عوي. الاش جۇرتىنىڭ بويىنداعى يممۋنيتەت جەرگە كىندىگىمەن ءبىرجولا بايلانعان. باسقا ماسەلەدە وسالدىق تانىتقانىمەن، جەر ماسەلەسىنە كەلگەندە مودەنىڭ ۇرپاعى با­­با­­سىنىڭ اماناتىنا ادالدىق تانىتىپ كەلەدى.

«ارىم – جانىمنىڭ ساداقاسى» دەيتىن قا­زاق جەرىن دە «جانىنىڭ ساداقاسىنا» اي­نالدىرعالى قاشان. تۋعان جەرىن باس­قىن­شى­لاردان قورعاۋ ءۇشىن بولعان شايقاستاردا قانشاما مىڭ بوزداق وپات بولىپ، قانشاما بالا جەتىم، قانشاما ايەل جەسىر قالدى. اتا-بابالارىمىزدىڭ توقىمداي جەر ءۇشىن جانتالاسقان ەرەن ەرلىكتەرىنىڭ ارقاسىندا عانا قازاق ەلى بۇگىندە تورتكۇل دۇنيەگە توعى­زىن­شى تەرريتوريا رەتىندە تانىلىپ وتىر.

توعىزىنشى تەرريتوريا قازىرگى كەزدە دە تالاي-تالاي الپاۋىتتىڭ كوزقۇرتىنا اي­نالىپ وتىرعانى بەلگىلى. سوڭعى كەزدەرى قازاق مەملەكەتتىلىگىنە ساۋەگەيلىك ايتاتىنداردىڭ ءۇنى ءجيى ەستىلىپ، قازاقتىڭ ءوز جەرىن وزىنە «سىيعا تارتۋشىلار» بوي كورسەتە باستادى. كەز­دەيسوق جاندار بولسا ءبىر ءسارى، رەسەيدىڭ سايا­سات ساحناسىندا جۇرگەندەردىڭ ساندىراعى كور­شىلەردىڭ دوستىق قارىم-قاتىناسىنا سىزات تۇسى­رە­تىنى انىق.

ال شىعىستاعى كورشىمىزدىڭ دە بۇقارا­لىق اقپارات قۇرالدارى ارا-تۇرا اراندا­تۋ­شىلىق  تۇرعىدا اقپاراتتار جاريالايدى. «قا­زاقستاندى قاشان قوسىپ الامىز؟»، «قازاق­ستان­دا ءتورت ءجۇز ەلۋ مىڭداي ليبايدىڭ ۇرپاعى ۇلى جۇڭحۋانىڭ قۇشاعىنا قاشان كىرەمىز دەپ وتىر» دەگەن سياقتى ەكسپانسيالىق باعىتتاعى اقپا­راتتار تاراتىپ، تاتۋ كورشىلىكتى ارازدىققا باستايتىن ارەكەتى تىيىلار ەمەس.

«سورلى مەكسيكا! قۇدايدان قانشالىقتى قاشىقسىڭ، اقش-قا سونشالىقتى جاقىنسىڭ!» كەزىندەگى مەكسيكا پرەزيدەنتى پورفيريو دياس قۇدايى كورشىدەن كورگەن قياناتىن وسىلايشا مۇڭ-زارى ارقىلى شىعارعان ەكەن. قۇراما شتاتتارىنىڭ ءالسىز كورشىسى مەكسيكا وزبىر قوڭسىلىقتىڭ بىرنەشە مارتە زاردابىن تارتقانى بار. اسىرەسە، 1846-1848 جىلدارداعى سولتۇستىكامەريكالىق ين­تەر­ۆەنتسيا مەكسيكالىقتاردىڭ جادىنان ەشقاشان وشپەك ەمەس. سوعىستىڭ سالدارىنان مەكسيكا يۋتا، اريزونا، نەۆادا، كالي­فورنيا، نيۋ-مەكسيكا شتاتتارىنان ءبىرجولا ايىرىلدى. تەحاس شتاتى ودان ءسال ەرتەرەك، سوعىستان بىرنەشە جىل بۇرىن اقش قۇرامىنا ەنگەن ەدى. اتالعان شتاتتار ەگەمەندى مەكسيكانىڭ ءتول تەرريتورياسى بول­عا­­نىمەن، سولتۇستىكامەريكالىق قوعامنىڭ ەكسپان­سيالىق ساياساتىنىڭ ارقاسىندا الىپ ەل­دىڭ اۋماعىنا اينالىپ شىعا كەلدى.

«جامان اتىڭ بولسا، ساتىپ قۇتىلارسىڭ، جامان كورشىڭ بولسا قايتىپ قۇتىلارسىڭ؟!» دە­گەن­دى دە قازاقتىڭ كوپتى كورگەن قارا شالى ايتقانى انىق. شىنىندا دا، پور­في­ريو دياستىڭ ايتقانىن باسقا ەمەس، قازاق­ستان­دىقتار جاقسى تۇسىنەدى. قۇداي كورشى ەتىپ جاراتقاننان كەيىن الىس-بەرىس تەڭ دارەجەدە ءوربىپ، بارىس-كەلىس تە دوستىق را­ۋىش­تە جالعاسىن تاپسا دەيسىڭ عوي. الايدا تورت­كۇل دۇنيەنى ۋىسىندا ۇستاعىسى كەلەتىن ەل­دەر­دىڭ كورشىلەرىنە استامسىپ قارايتىن نيەتى مەنمۇندالاپ تۇرادى.

جەر تاعدىرى – ەل تاعدىرى. قازىرگى كەزدە جەر ماسەلەسىنە قاتىستى زاڭ جوباسى پار­لامەنت قابىرعاسىندا قارالىپ جاتىر. جەر شەتەلدىكتەرگە ساتىلمايتىن بولدى. قازاق­ستاندىقتارعا دا ساتىلماسا دەگەن تاباندى تىلەگىمىز بار. ويتكەنى ءبىزدىڭ قوعام جەمقور­لىق­تان ءالى ارىلا الماي وتىر. ەندەشە، جۇيەنى بيلەپ-توستەگىسى كەلەتىن جەم­قور­لار­دىڭ قازبا بايلىقتاردى عانا ەمەس، بابالاردان جەتكەن اسىل اماناتتى – جەردى دە ساتىپ جىبەرۋى تاڭعقا­لارلىق ەمەس. جەر ساتىلدى دەگەنشە، ەل سا­تىل­­دى، تاۋەلسىزدىككە قاۋىپ ءتوندى دەسەڭشى دەپ ايتۋعا تۋرا كەلەدى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت تو­قاەۆ­­تىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىر-قاسيەتىن سال­ماق­­تاعان «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» دەپ اتا­لاتىن ماقالاسىندا «اۋماقتىق تۇتاستى­عى­مىزعا كۇمان كەلتىرىپ، تاتۋ كورشىلىك قا­تى­ناستارعا سىنا قاققىسى كەلەتىن كەيبىر شەتەل ازاماتتارىنىڭ ارانداتۋشىلىق ءىس-ارە­­كەتتەرىنە رەسمي جانە قوعامدىق دەڭگەيدە توي­تارىس بەرە وتىرىپ، اعارتۋشىلىق جۇ­مىس­تارىن ۇستامدىلىقپەن جۇرگىزگەن ءجون. ءبىز ۇلتتىق مۇددەنى اسپەن دە، تاسپەن دە قورعاۋعا دايىن بولۋىمىز قا­جەت­تىگىن تاعى دا باسا ايتقىم كەلە­دى» دەدى.

«ۇلتتىق مۇددەنى اسپەن دە، تاسپەن دە قور­عاۋعا دايىن بولۋى­مىز قاجەت!» قازاق­ستان پرە­زي­دەنتىنىڭ وسى تۇجىرىمى مەم­­لەكەتتىلىك ماسەلەسى، جەر تۇ­تاس­تىعى، جالپى تاۋەلسىزدىك تۋرالى الاش جۇرتىنىڭ ۇس­تا­­نى­مىن ايقىن اڭعارتادى. مەملەكەت باس­شىسىنىڭ بايلام­دى ءسوزى حالقىنىڭ دا سە­نى­مىن ارت­تى­رىپ، باسشىنىڭ دا بەدەلىن بيىك­تە­تە تۇسەتىنى ءسوزسىز. باسقالاي ايت­قان­دا، جەر ماسەلەسىنە كەلگەندە قازاق­ستاندىقتاردىڭ  باستى ۇستانىمى – «نە بەل كەتەدى، نە بەلبەۋ كەتەدى» بول­ۋى ءتيىس!

سوڭعى جاڭالىقتار

اقىرەتكە دەيىنگى ادالدىق

ونەر • بۇگىن، 10:23

ۇقساس جاڭالىقتار