ەلباسى • 14 ءساۋىر، 2021

ءارى رۋحاني، ءارى ساياسي بىرەگەي ورتالىق

45 رەت كورسەتىلدى

شەتەلدىڭ الدەبىر ساياحات ورنى، قاسيەتتى جەرلەرى تۋرالى جاقسى بىلەمىز، تامسانا اڭگىمەلەيمىز. سەبەبى ولار سول جەرلەردىڭ قاسيەتتى ەكەنىنە ءبىزدى سەندىرىپ قويعان. قاسيەتتىڭ نە ەكەنى تۋرالى كوپ نارسە ايتۋعا بولادى. بىراق جيناقتاي كەلگەندە ەكى تۇيىنگە توقتايمىز. ءبىرى – ەمدىك قاسيەتى بار نەمەسە كورىنىسى عاجاپ ەرەكشە جاراتىلعان تابيعي ورتا، ەكىنشىسى – قولدان جاسالعان كوپكە قىزمەت ەتەتىن ورىن. مۇنداي ورىندار بىزدە دە بار. سولاردىڭ ءبىرى ءھام بىرەگەيى – ەلوردا تورىندە ورنالاسقان نازارباەۆ ورتالىعى دەسەم، قازاقستاندىقتار بۇعان كەلىسەر دەپ ويلايمىن.

سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار، «ەQ»

كەيدە جانىمىزداعى نارسەگە ءمان بەرمەي جۇرە بەرەتىنىمىز بار عوي. قانشا جىلدان بەرى نۇر-سۇلتان قالاسىندا تۇرىپ، نازارباەۆ ورتالىعىن كورمەپپىن. سونىڭ ءساتى جۋىقتا ءتۇستى. مەن بارعاندا بۇل ورتالىق جاڭا عيماراتقا كوشىپ، ورنالاسىپ ۇلگەرىپتى. تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ءبىرىنشى قاباتقا ورنالاسقان مۋزەيىمەن اسىقپاي تانىسىپ شىقتىم. كوز ايام كەڭىپ، كوڭىلىم ءوسىپ، كەۋدەمدى ماقتانىش سەزىمى كەرنەپ، رۋحىم كوتەرىلىپ باسقا ءبىر الەمگە تاپ بولعانداي كۇي كەشتىم.

دامىعان ەلدەردە مۇنداي ورتالىقتار بار ەكەنىن بىلەمىن. امەريكادا ساياسي قىزمەتتى اياقتاعان سوڭ پرەزيدەنت اتىنداعى ورتالىق اشىلادى. ونداي ورتالىق ءوزىنىڭ تۋعان ولكەسىندە نەمەسە ساياسي مانسابىن جاساعان جەردە دە اشىلۋى مۇمكىن ەكەن. اقش-تىڭ ەكس-پرەزيدەنتتەرىنىڭ ءبارىنىڭ اتىندا ورتالىقتار بار. مۇنداي ورتالىقتار باسقا ەلدەردە دە جۇمىس ىستەيدى. وسى رەتتە ءوزىم جۇمىسىمەن تانىسقان  دجەرالد فورد ورتالىعى مەن بوريس ەلتسين كىتاپحاناسى تۋرالى بىرەر اۋىز ءسوز ايتا كەتسەم، ارتىق بولماس.

دجەرالد فورد ورتالىعى Michigan شتاتىندا ورنالاسقان. كورسەڭ قىزىعاسىڭ. وركەنيەتتىڭ ءبىر بەلگىسى – حالىق ءۇشىن قىزمەت ەتكەن ازاماتتاردى ارداقتاي ءبىلۋ. فورد – امەريكا تاريحىندا ەڭ قىسقا، نەبارى ەكى-ءۇش جىل بيلىك جۇرگىزگەن پرەزيدەنت. ساياسي اسا ىقپالدى بولعان باسشى ەمەس. دجەرالد فورد  ورتالىعىن ارالاپ كورگەندە مەنى ونىڭ ءوز حالقى ءۇشىن نەندەي يگىلىك جاساعانى ەمەس، قانداي ادام بولعانى كوبىرەك قىزىقتىردى. جۇرەگىمدە ول كىسىگە دەگەن ۇلكەن قۇرمەت پايدا بولدى. ويتكەنى وندا فوردتىڭ ادامي تۇلعا­سى ايقىن كورىنىپ تۇر. ورتالىقتى جاساق­تاعاندا وسى جاعىنا باسا كوڭىل بولگەن سياقتى. ارينە ونىڭ بيلىگى كەزىندە امە­ريكا قوعامىندا بولعان وزگەرىستەر، ساياسي شەشىمدەر دە جاقسى كورىنىس تاپقان.

ال بوريس ەلتسين كىتاپحاناسىنىڭ مازمۇنى باسقا. سانكت-پەتەربۋرگ قالا­سىنىڭ ورتالىعىندا، سەنات الاڭىنداعى تاريحي عيماراتقا ورنالاسقان. ارينە وتە ادەمى، زاماناۋي كونفەرەنتسزالدارى، ىشكى قۇرىلىمى ءبارى دە تاماشا. بىراق ولاردىڭ تۇجىرىمداماسى باسقا سياقتى. ەلتسين كىتاپحاناسى اتى زاتىنا ساي بۇكىلرەسەيلىك ەلەكتروندى كىتاپحانا قىزمەتىن اتقارىپ تۇر.

ۇلتتىق تاريحىمىزدا ەل ەسىندە قالعان تۇلعالار قانشاما: ءاز جانىبەك حان، ەلدىڭ قامىن ويلاعان ەر ەدىگە، سالقام جاڭگىر، ەر ابىلاي،  ءپىر بەكەت، ت.ب. ءبارىن دە حالىق ماقتانىشپەن ەسكە الادى. «قاسىم حاننىڭ قاسقا جولى»، «ەسىم حاننىڭ ەسكى جولى»، ء«از تاۋكەنىڭ جەتى جارعىسى» دا ءالى ۇمىتىلعان جوق. ەسىمدەرىنە ونداي ماداقتاۋ سوزدەر قوسىلماسا دا، كەيبىر ادامدارعا قاسيەت يەسى رەتىندە قارايمىز. اباي، ءاليحان بوكەيحان، احمەت بايتۇرسىن ۇلى، ت.ب. بۇلاردىڭ ءبارى دە حالقىنا ادال قىزمەت ەتكەن تۇلعالار. قازاق حاندارىنىڭ اۋىز ادەبيەتىندەگى ەسىمدەرىنەن باسقا ەشتەڭە ساقتالماعان عوي. شىركىن، سولاردان قالعان وسىنداي ورتالىق بولسا قانداي  عاجاپ بولار ەدى؟! امال قانشا، حح عاسىرعا دەيىن كوشپەلى تۇرمىس كەشىپ كەلگەن ءبىزدىڭ ەلگە تاريح ونداي مۇمكىندىك بەرمەپتى. كيگەن كيىمدەرى مەن ۇستاعان قارۋ-جاراقتارىن كورگەنىمىزگە شۇكىر دەيمىز. ونىڭ ءوزى ساناۋلى تۇلعالارعا عانا ءتان.

ادامزاتتىڭ تاريحىنا كوز سالساق، قوعامنىڭ دامۋى دا، قۇلدىراۋى دا ۇلى تۇلعالار ەسىمىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن بايقايمىز. بۇل – ەشكىم تەرىسكە شىعارا المايتىن شىندىق. تۇركى حالىقتارىنىڭ تاريحىنا نازار اۋدارايىقشى. ەجەلگى عۇنداردىڭ ازيانىڭ گەگەمونى بولۋى مودە قاعاننىڭ جانكەشتى ەرلىگى مەن كورەگەندىگىنىڭ ارقاسى ەمەس پە. كوك تۇرىكتەردىڭ گۇلدەنۋىن بىلگە قاعان مەن كۇلتەگىن باتىردىڭ اقىل-پاراساتى مەن ەرلىگىنەن بولە قاراي المايمىز. اراب الەمىنىڭ بەدەلى – مۇحاممەد پايعامباردىڭ (س.ع.س.)، موڭعول ۇلىسىنىڭ دۇنيەگە تانىلۋى شىڭعىس حاننىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى. ورىس تاريحىن ءبىرىنشى پەترسىز، امەريكا تاريحىن دجوردج ۆاشينگتونسىز ەلەس­تەتۋ قيىن. مادەنيەت پەن عىلىمدا دا ءدال وسىنداي زاڭدىلىق بار. فرانتسۋز بەن اعىلشىننىڭ الەمدىك مادەنيەتتىڭ كوشباسشىسىنا اينالۋىن ادەبيەت پەن ونەردەگى ۇلى تۇلعالاردىڭ، بۇگىنگى فيزيكانىڭ جەتىستىكتەرى نيۋتون، ەينشتەين سياقتى ۇلى عالىمداردىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بۇگىنگى جەتىستىكتەرى ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ جەمىسى ەكەنى تورتكۇل دۇنيەگە  ءمالىم.

بۇل كۇندە تۇتاس الەم كوزگە كورىن­بەيتىن ءبىر جىپكە بايلانىپ تۇرعانداي. ەشبىر ەل الەمدىك قوعامداستىقتان وقشاۋ ءومىر سۇرە المايدى. قالاساق تا، قالاماساق تا ءبىزدىڭ الدىمىزدا  ەكى مىندەت تۇر. ءبىرى – الەمدى تانۋ، ەكىنشىسى – ءوزىمىزدى الەمگە تانىتۋ. بۇل رەتتە الەمدى تانۋىمىزدان گورى ءوزىمىزدى تانىتۋىمىز ماڭىزدىراق. «الەم ءبىزدى قالاي تانيدى؟» دەگەن سۇراققا ءبىر سوزبەن جا­ۋاپ بەرۋ قيىن بولار. الايدا ءبىز ءوزىمىزدى  قالاي  كورسەتە الساق، باسقالار ءبىزدى سولاي تانيتىنى انىق.

تاۋەلسىزدىك بىزدەن كوپ نارسەنى تالاپ ەتۋدە. باسقالارمەن ەتەنە ارالاسۋ، اسىرەسە دامىعان ەلدەردىڭ ەل باسقارۋ جۇيەسىن، تاجىريبەسىن زەرتتەپ، ونى ءوز جاعدايىمىزعا ۇيلەستىرە پايدالانۋ ءبىز ءۇشىن اۋاداي قاجەت. الەۋمەتتىك، ەكونوميكالىق سالا بولسىن، تەحنيكالىق سالا بولسىن، ءبىزدىڭ باسقالاردان ۇيرەنەرىمىز كوپ. سولاي ىستەپ تە كەلەمىز. بۇل ماسەلەنىڭ ءبىر جاعى. ەكىنشى جاعىنان باسقالارعا ۇيرەتەرىمىز دە جوق ەمەس. ۇيرەتىپ تە كەلەمىز. الەمدىك قوعامداستىقتان ويىپ تۇرىپ ورىن العان كۇننەن باستاپ، ءبىز الەم حالقىنا بەيبىتشىلىك سۇيگىش ەل ەكەنىمىزدى كورسەتە بىلدىك. الەمنىڭ تىنىشتىعىن ساقتاۋ بارشا ادامزاتتىڭ مىندەتى. الايدا جەمە-جەمگە كەلگەندە بۇل مىندەتتى ورىنداۋ وڭاي ءىس ەمەس.

ەلىمىز العاش تاۋەلسىزدىك العان كەزدە ءبىزدىڭ جەرىمىزدە الەمدە ءتورتىنشى ورىندا تۇراتىن يادرولىق  ارسەنال بولدى. ۇلكەن كۇش ەدى. دەيتۇرعانمەن، ەلباسىمىز سول جويقىن قارۋدان باس تارتۋدى  ءجون كورىپتى. بۇل  جەكە ءوز قالاۋى ەمەس، حالىق اتىنان قابىل­دانعان اسا ماڭىزدى شەشىم. يادرولىق قارۋ قولداعى كوزىر بولاتىن، ونىڭ ۇستىنە باسقالاردىڭ كوز الايتۋىنان قورعانۋدا وسىنداي كۇش كەرەك كەزى. الەۋەتتى ارسەنالدان باس تارتۋ حالىق­تىڭ نارازىلىعىن قوزعاۋى مۇمكىن ەدى. ەلباسى سونىڭ ءبارىن دە بىلگەن، بىلە تۇرا يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ جولىن تاڭداعان. مۋزەيدى ارالاپ كورگەن كىسى وسى ءبىر ساياسي شەشىمنىڭ نەگە قابىلدانعانىن، قانداي پايداسى بولعانىن، قالاي جۇزەگە اسقانىن، تۇپكى ناتيجەسىن ءوز كوزىمەن كورىپ، جانىمەن سەزىنەرى انىق. جويقىن قارۋدان باس تارتا وتىرىپ، ءىرى دەرجاۆالارمەن قاۋىپسىزدىگىمىزدى قامتاماسىز ەتەتىن كەلىسىمشارتتارعا وتىرۋ يادرولىق قارۋدى قازاقستاننىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن قىزمەت ەتتىرۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى بولعانىن ەندى ءتۇسىنىپ كەلەمىز. سول جويقىن قارۋدان باس تارتۋ ازىرگە تەك قانا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ قولىنان كەلدى. بۇل – ىزگىلىكتى الەمگە ۇيرەتۋ، كورسەتۋ دەگەن ءسوز.

تاۋەلسىزدىكتەن كەيىن قازاقستان قار­قىندى دامىدى دەسەك، ارتىق ەمەس. تاۋەلسىز ەلدىڭ جاڭالىعى دا، تابىسى دا كوپ. دەگەنمەن، ونى كورسەتە بىلمەسەك، بىز­گە ەشقانداي  پايداسى بولماق ەمەس. وسى تۇرعىدان كەلگەندە نازارباەۆ ورتا­لىعى –  قازاقستاننىڭ قاسيەتتى ورىن­دارىنىڭ ءبىرى ەكەنى تالاسسىز شىن­دىق. مۋزەيدى ارالاپ كورسەڭىز، بۇعان ءشۇباڭىز قالمايدى.

نازارباەۆ ورتالىعىنىڭ قۇرىلىمى دا، تۇجىرىمداماسى دا امەريكالىق ۇلگىگە جاقىن. بۇل، ءسوزسىز، الەمدەگى وزىق ۇلگى. بۇعان قوسا، قازاقستاندىق نىشاندار ايقىن كورىنىس تاپقان.

مۋزەيدە ءبىر-بىرىمەن جالعاسىپ جاتقان جەتى زال بار. ونىڭ التاۋىنا ەكسپوناتتار قويىلعان. سوڭعىسى الدىڭعى التى زالدىڭ مازمۇنىن قورىتىندىلاپ تۇرعان كۋلميناتسيالىق مانگە يە.

«ماڭگىلىك ەل» دەپ اتالاتىن ءبىرىنشى زالعا كىرگەندە ءوزىمنىڭ قاشانعى قالىپتاسقان داعدىم بويىنشا وڭ جاققا بۇرىلا بەرىپ ەدىم، مەنى باستاپ جۇرگەن تانىستىرۋشى قىز: «سول جاعىڭىزعا قاراڭىز، ءبىز سول جاقتان باستايمىز» دەپ ەكى رەت قايتالادى. وسى جالعىز اۋىز ءسوز ماعان ەرەكشە اسەر ەتتى. ازداپ كونە تاريحقا نازار اۋدارىپ جۇرەتىن ادەتىم بار. ەجەلگى ساقتار، عۇندار زامانىندا بيلىك وڭ قانات، سول قانات بولىپ ەكىگە بولىنەتىنىن بىلەتىنمىن. قاعاندار ءوزىنىڭ ەڭ سەنىمدى ءۋازىرىن سول جاعىنا وتىرعىزاتىن، سۇيىكتى حانىمى دا حاننىڭ سول تىزەسىن باسىپ وتىراتىن بولعان. جاڭاعى سوزدە سول ءداستۇردىڭ لەبى ەسىپ تۇرعانداي، باسقاشا ءبىر كۇيگە ەندىم.

ونداعى تاريحي جادىگەرلەر، نازار­باەۆ وتباسىنىڭ فوتوسۋرەت شەجىرەسى ءبارى دە ۇلكەن ماعىناعا يە. ەكسپوناتتار كوپ ەمەس، ەلباسىنا قاتىسى بار دۇنيە­لەر عانا. بىراق كورگەن كىسىگە بەرەر اسەرى تەرەڭ. ايتپاقشى، مۇنداعى كوز تار­تاتىن بىرەگەي جادىگەر – اتاقتى بولەك باتىردىڭ دۋلىعاسى. مەتالدان بىتەۋ  قۇيىلعان شوشاق توبەلى دۋلىعا. عالىمداردىڭ انىقتاۋىنشا، تيبەت ۇستالارىنىڭ قولىنان شىقسا كەرەك، ءبىر سوعىستا باتىر جەكپە-جەككە شىققان جوڭعار نويانىن ءولتىرىپ ولجالاپ العان. نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن، ماعان بۇل دۋلىعا مۇسىلمان شەبەرلەرىنىڭ قولىنان شىققانداي اسەر قالدىردى.

وسى زالدا ەلباسىنىڭ مەكتەپ قۇشا­عىنداعى ومىرىنەن دەرەك بەرەتىن ەكسپوناتتار دا تۇر. ورتا ءبىلىمى تۋرالى اتتەستاتى، جازىسقان حاتتارى، ت.ب. ۋكراينادا، تەمىرتاۋدا وتكەن جاستىق شاعىنىڭ كۋاگەر قۇجاتتارى ورنالاسقان. مەكتەپتەگى كەزىنىڭ وزىندەگى كوپتەگەن تۇلعالىق قاسيەتىن وسى جەردەن كورەسىز. شامالعان ورتا مەكتەبىنە  حات جازعان قىتاي سۋرەتشىسىمەن جازىسقان حاتى – سونىڭ دالەلى. 1969 جىلدان باس­تالاتىن باسشىلىق قىزمەتىندەگى ءوسۋ جولى دا اپ-انىق سايراپ تۇر.

«پرەزيدەنت جولى» زالىنان ەلباسىنىڭ پرەزيدەنتتىك قىزمەتىن اتقارعان كەزىندەگى ساياسي ءومىرىن جان-جاقتى كورسەتەتىن بىرەگەي زاتتىق ەكسپوناتتارمەن تانىساسىز. ەلباسىنىڭ تىڭ باستامالارى قالاي دۇنيەگە كەلدى، ونىڭ تۇپكى ناتيجەسى قانداي بولدى؟ ءبارى كوز الدىڭىزدا. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ، اتا زاڭدى قابىلداۋ، شەكارانى دەليميتاتسيا­لاۋ، قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىن شىعارۋ سياقتى اسا ماڭىزدى ساياسي شە­شىمدەر قابىلداۋ كەزىندەگى ەلبا­سى­نىڭ جان تەبىرەنىسىن سەزىنگەندەي بولاسىز.

«ستراتەگ جولى». بۇل زالدى كورگەن كىسى ەلباسىنىڭ  اقىل-پاراساتىنا ءتانتى بولارى ءسوزسىز. كورەگەندىكپەن جاسالعان ساياسي قادامدار بۇل كۇندە ءوز ارتىقشىلىعىن دالەلدەگەن. سونىڭ ءبىرى – 1994 جىلى ايتىلعان استانانى اقمولاعا كوشىرۋ تۋرالى ويى. ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ قيىن كەزىندە بۇل قادامعا نەگە بارعانىنا قاراپايىم حالىق ەمەس، سۇڭعىلا ساياساتكەرلەردىڭ ءوزى كەزىندە ۇركە قاراعان، ارادا جيىرما جىلداي ۋاقىت وتكەن سوڭ عانا تۇسىنە باستادىق.

مۋزەيدەگى ەرەكشە ءبىر ەكسپونات – «ورتاعاسىرلىق قالانىڭ فيلوسوفيالىق كورىنىسى» اتتى كىلەم. بۇل – تۇركى حالىق­تارىنا ورتاق فيلوسوفيالىق ويلاۋ جۇيەسىنىڭ قالاي قالىپتاسىپ دامىعا­نىن كورسەتەتىن عاجايىپ دۇنيە. بىرنە­شە مينۋتتىق قىسقا ۋاقىتتا سان عاسىر­لىق مادەنيەت تاريحىن تانۋعا مۇمكىن­دىك بەرەتىن، قازاق جەرىندەگى قالالىق مادەنيەتتىڭ دامۋىنىڭ مەديالىق كورى­نىسى.

1998-1999 جىلدارى ەلوردامىز بەيبىتشىلىك قالاسى اتاندى. بۇل – جاي عانا اتاق ەمەس، ەلباسىنىڭ كورەگەندىگى مەن قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىلگەن مەملەكەتىمىزدىڭ بيىك مارتەبەسى. مۋزەيدەن وسى اقيقاتتى كوزبەن كورۋگە بولادى. ەلباسىنىڭ 90-جىلداردا ايتقان «ەلىڭدى جاقسى كورسەڭ، وعان دۇشپان ىزدەمە» دەگەن مازمۇنداعى ءبىر ءسوزى بار. مۋزەيدى ارالاپ ءجۇرىپ سول ۇلى شىندىقپەن بەتپە-بەت كەلەسىز. ەلباسى تاۋەلسىز ەلدىڭ پرەزيدەنتى رەتىندە ءوزىنىڭ ەڭ ۇلكەن سايا­سي قادامىن كەلىسىممەن باستاپتى. حح عاسىر مەن ءححى عاسىردىڭ ءولىاراسىندا تاريح ساحناسىنا شىققان جاس مەملەكەت ءۇشىن بۇدان ءتيىمدى جول جوق ەكەنىن جاقسى بىلگەن. ارينە كەلەر زامان بەينەسىن تانۋ – ۇلكەن كورەگەندىك. قازاقستاننىڭ بولاشاعى – بەيبىتشىلىكتە. ەلباسىمىز ايتقان «كەلىسىم مەن بەيبىتشىلىك جولى» بۇدان كەيىن دە ءبىزدى العا باستاي بەرمەك. ويتكەنى ۋاقىت ءبىز ءۇشىن جۇمىس ىستەۋدە.

مۋزەي ەكسپوناتتارىنىڭ ىشىندە شەت ەلدەردىڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆقا كورسەتكەن قۇرمەتى، ۇسىنعان سىيلىق­تارى، ناگرادالارى ەرەكشە نازار اۋدارتادى. ەلباسىنا كورسەتكەن قۇرمەتتىڭ قازاق حالقىنا، قازاقستانعا كورسەتىلگەن قۇرمەت ەكەنىن جانىڭمەن سەزىنەسىڭ.

تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قالىپتاسىپ، دامۋىنداعى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءرولى مەن ورنىن زەرتتەۋ بۇگىنگى بۋىن  عانا ەمەس، كەلەشەك ۇرپاق ءۇشىن دە ماڭىزدى. نازارباەۆ ورتالىعى – جاس ۇرپاق بويىنداعى پاتريوتتىق سەزىمدى كۇشەيتىپ، مەملەكەتشىلدىك سانانى قالىپتاستىرۋعا نەگىز بولاتىن قاسيەتتى، ماڭىزدى ينستيتۋت.

نازارباەۆ ورتالىعىنان ەلباسىنىڭ ادام جانە ساياسي قايراتكەر رەتىندە قالىپتاسۋ، ءوسۋ جولىنان باستاپ، تۇتاس ءومى­رىن كورە الاسىز. ءوز تاعدىرىن ەل تاع­دىرىمەن ۇشتاستىرا بىلگەن كورەگەن باسشى ەكەنىن، ونىڭ الەمگە تانىلعان سايا­­سي تۇلعاسىنىڭ ارعى جاعىندا بىرە­گەي كىسىلىك بولمىس جاتقانىن سەزىنەسىز. اري­نە بۇل – ەكىنىڭ بىرىندە بولاتىن قا­سيەت ەمەس، دانا تۇلعاعا عانا ءتان دارا­لىق.

قازاقتى ساياسي جاقتان دا، رۋحاني جاقتان دا الەمگە تانىلعان كەزى تاۋەل­سىزدىك جىلدارى دەسەك، بۇل تىكەلەي نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى. ەلوردامىز الەمدىك ءدىنباسىلار مەن قاقتىعىستى ايماقتاردىڭ باسشى­لا­رى ءبىر ۇستەل باسىنا جينالىپ، پا­تۋا­عا كەلەتىن ساياسي ديالوگ الاڭىنا اينالدى.

مۋزەيدى ارالاعاندا ەلباسىمەن بىرگە جۇرگەندەي اسەر الاسىز. جاستىق شاعى، ءومىر جولى قانداي؟ ساياسي تۇلعاسىن قالاي باعالايمىز؟ ول كىسىنىڭ ەلىمىزگە نەندەي ەڭبەگى ءسىڭدى؟ وسى سۇراقتارعا لايىقتى جاۋاپ الاسىز. كەلگەن قوناقتار قىسقا ۋاقىت ىشىندە قازاقستاننىڭ تاريحىمەن، سايا­سي ومىرىمەن تانىسا الادى. بۇل ەلدىڭ قانداي بۇرالاڭ جولداردى باسىپ وتكەنى، قانداي بيىكتەردى باعىندىرعانى زاتتانعان جانە دىبىستىق ەكسپوناتتار ارقىلى ساناعا جەتەدى. عاجاپ ەمەس پە؟!

نازارباەۆ ورتالىعى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى 30 جىلدىعىندا ەلىمىز قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەردى جارقىراتا كورسەتىپ تۇر. ەسىگىنەن كىرگەندە-اق، تاۋەلسىز ەلدىڭ تىنىسىن سەزىنەسىز. مۇنداعى ەكراننان ەستىلەتىن ءار دىبىس – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءۇنى. ول كەلگەن كىسىنىڭ قۇلاعىنىڭ تۇبىندە كۇمبىرلەپ تۇراتىن، جادىنان ماڭگى وشپەيتىن ءۇن.

قورىتا ايتقاندا، نازارباەۆ ورتالىعى – ەلىمىزدىڭ ساياسي بەت-بەينەسىن كورسەتەتىن بىرەگەي قۇرىلىم، ءارى رۋحاني، ءارى ساياسي ورتالىق. سوندىقتان دا ول قازاق ەلى ءۇشىن قاسيەتتى ورىن.

 

باقىتجان ورازاليەۆ،

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ عىلىمي كىتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى، فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار