قازاقستان • 11 ءساۋىر، 2021

ۇلتتىق ۇردىستەر ۇزىلمەيدى

163 رەت كورسەتىلدى

وتكەن جىلدار ىشىندە وسى باعدارلامانىڭ ينستيتۋتتسيونالدىق قورى قۇرىلىپ، بۇگىنگى تاڭدا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى حالىقتىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن جانە بولاشاقتىڭ كوكجيەكتەرىن ۇيلەسىمدى ساباقتاستىراتىن يدەيالىق پلاتفورماعا اينالدى.

«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ ارنايى جوبالارىنىڭ ماقساتى مەن مىن­دەتىنە تۇرعىنداردىڭ نازارىن اۋدارىپ، ازاماتتىق بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتۋگە، وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە قابىلەتتى ءوزارا تولىقتىرۋشى ءىس-شارا­لاردان تۇراتىن كەشەندى باعىتتالعان ناقتى جوبالار ىسكە اسىرىلۋدا. بىلتىر اقمولا وبلىسىندا ءبىرشاما كەلەلى ىستەر اتقارىلىپ، جاڭا باستامالار جول تاپتى. ناقتى ايتقاندا، 800 مىڭنان استام ادامدى قامتىعان ءتۇرلى فورماتتاعى 8 مىڭداي ءىس-شارا وتكىزىلدى. ۇلتتىق قۇندىلىقتىڭ تەمىرقازىعى – رۋحانيات ەكەنى بەلگىلى. ال رۋحانيات – تاريحپەن، مادەنيەتپەن، سالت-داستۇرمەن، ادەبيەتپەن، ادەپ-عۇرىپپەن، تاربيەمەن ولشەنەدى.

بۇگىنگى قوعامعا زاماناۋي جانە بولا­شاق­­­تى جاقسى تۇسىنەتىن گۋمانيتارلىق بى­لىك­­تى ادامدار قاجەت. وسى ورايدا مەكتەپ­تەر­­­دە 1200-گە جۋىق «تەگىن IT-سىنىپ­تار» اشى­­لىپ، وبلىس ورتالىعىندا مەكتەپ جا­سى­نا دەيىنگى بالالاردان باستاپ ستۋدەنت جاس­تارعا دەيىن عىلىمعا بەت بۇرۋعا مۇم­كىن­­دىك بەرەتىن ءىت-تەحنولوگيالار مەن ين­نو­ۆا­­تسيا­لىق ادىستەمەلەردى ۇيلەستىرەتىن بىرە­گەي الاڭ – «بولاشاق سارايى» قولدانىسقا بەرىلدى.

كەز كەلگەن قارقىندى دامۋ ۇستىندەگى مەملەكەتتىڭ تامىرى ءھام دىڭگەگى بولۋ شارت. ياعني تامىرى دەگەنىمىز ۇلتتىق قۇندىلىق بولسا، دىڭگەگى، وزەگى – ۇلتتىق رۋح. بىلتىر اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعى اياسىندا مۇحتار اۋەزوۆ­تىڭ «اباي جولى» رو­مان ەپوپەياسىن جاستاردىڭ جاپپاي وقۋى­نا ىقپال ەتىپ، قازاقتىڭ باس اقىنى ارقىلى ولاردىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا دەگەن وڭ كوزقا­راسىن قالىپتاستىرىپ، شى­عار­مانى تەرەڭ ءتۇسىنىپ، ءوز ويلارىن قاعاز بەتىنە ەركىن تۇ­سىرۋىنە مۇمكىندىك بەرۋ ماقساتىندا ء«بىز – اباي جولىندامىز» بايقاۋى جا­ريا­لانىپ، ەلۋگە تارتا جاستار رومان-ەپوپەيانىڭ الدىڭعى ەكى كىتابىن وقىپ شىعىپ، ءوز بىلىمدەرىن كورسەتكەن بولاتىن. بيىل «اباي جولى» رومانىنىڭ 50 جىلدىعىنا وراي وسى بايقاۋ تاعى دا جاريالانىپ، جاستاردى كەيىنگى ەكى كىتاپتى وقۋعا ىنتالاندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

«قالامگەر قازىناسى» جوباسى­مەن جەر­گىلىكتى جازۋ­شى­لار­دىڭ شىعارما­لا­رى­نىڭ ەلەك­تروندىق نۇسقا­سى جاسالىپ، جيىر­ما اۆتوردىڭ شىعار­مالارى اۋديو­كىتاپ فورماتىندا شى­­عارىلىپ، وقىر­مان­عا الەۋ­مەتتىك جەلى ار­قىلى تاراتىلدى. جىل سو­ڭىندا قازاقستاننىڭ حالىق ءار­تىسى جى­­بەك باعىسوۆانىڭ ءومىرى مەن شى­عا­ر­ما­شىلىعىنا ارنالعان «ومىرلىك ونەر مەك­تەبىم» كىتابى جارىق كورسە، ءساۋىر ايىن­دا اتى ۇمىت بولۋعا اينالعان الاش قاي­رات­كەرى تۋرالى «الاش ارىسى – ءبىلال مالدىباي ۇلى» جانە ء«بىلال مالدى­باي­ ۇلى. كەنەسارى زامانىنان» اتتى ەكى كىتاپتى جارىققا شىعارۋ جوسپار­لا­نۋدا.

زاماناۋي اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيا جاع­دايىندا جانە جاھاندانۋ ۇردىسىندە مادەني قۇندىلىقتاردى ەكسپورتتاۋ، ولاردى ساقتاۋ مەن دامىتۋدىڭ نەعۇر­لىم ءتيىمدى جولى بولىپ تابىلادى. «جا­ھان­داعى زاماناۋي قازاقستاندىق ما­دە­نيەت» ارنايى جوباسى اياسىندا وب­لىس­تىڭ شىعارماشىلىق ۇجىمدارى الەم­دەگى پاندەمياعا قاراماستان ونلاين رەجيمدە اۋستريا، يتاليا، پولشا، رەسەي، تۇركيا، بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى جانە باسقا دا كوپتەگەن ەلدەردە حالىقارالىق باي­قاۋلارعا قاتىسىپ، جۇلدەلى بولدى. وبلىستىق باسقارمالار مەن اۋداندىق، قالالىق اكىمدىكتەردىڭ قولداۋىمەن كەڭ­سە تاراپىنان وبلىس كولەمىندە ۇيىم­داستىرىلىپ وتكىزىلەتىن «مەن ەلىمدى سۇيەمىن!»، «كۇي – ونەر، ونەر – ونەگە»، «سۋ كۇلكىسى سىلدىرلاعان»، «ەرتەگى ەلىندە...» «بابالار رۋحى – بالالارعا»، «باتامەنەن ەل كوگەرەر...»، «قوزى مەنەن بايانداي!»، «سەرىنىڭ سەرتكە تارتقان سەمسەرىندەي» بايقاۋلارى مەن كوپشىلىك شارالارى ەسى كىرگەن بالا مەن ەڭكەيگەن قارتقا دەيىن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىمەن قامتىلۋىن ماقسات تۇتادى.

«تۋعان جەر» ارنايى جوباسى اياسىندا وبلىستا 6،2 ميلليارد تەڭگەگە 1121 الەۋمەتتىك باستاما جۇزەگە اسىرىلدى. 900 مەتسەناتتىڭ كومەگىمەن 37 نىسان جاڭادان سالىنىپ، 38 نىسان قايتا جوندەۋدەن ءوتتى. بۇلار مەكتەپ، بالاباقشا، مەديتسينالىق مەكەمە، مادەنيەت نىسانى، سپورت الاڭى، جاس ماماندارعا سالىنعان باسپانا سياقتى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار نىساندار.

«اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىنىڭ تيىم­دىلىگى، «كيەلى ورىنداردىڭ ناسيحاتتالۋى، « ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىمدەرىنىڭ» ۇلىق­تالۋى، ءبىلىم، مادەنيەت، تۋريزم سالا­سىن­دا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار، تىڭ جوبا­لار، حالىقارالىق عىلىمي كون­فە­رەن­تسيالار، رەسپۋبليكالىق اقىن­دار ءمۇشايراسى، ايتىستار، ءداستۇرلى انشى­لەر­دىڭ، تەاترلاردىڭ فەستيۆالى، كىتاپ­تار­دىڭ جارىققا شىعۋى، ەسكى تاريحي جادى­گەر­لەردىڭ تابىلۋى – بۇنىن بارلىعى قوعام­دىق سانانىڭ جاڭعىرۋى.

 زامان تالابى جاڭارىپ جاتقاندىقتان، «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ جىل وتكەن سايىن قۇرىلىمى وزگەرىپ، ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جاڭا تالاپتاردىڭ پايدا بولۋى زاڭدىلىق. جاستاردىڭ، وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جاڭاشىلدىققا قۇمار ەكەنى بەلگىلى. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ۇلتتىق رۋحتى، ار-ۇياتتى، نامىستى، ادەپتى ىشكى جان-دۇنيەنىڭ تەمىرقازىعىنا اينالدىرۋى ءۇشىن ماقساتتى تۇردە ارەكەت ەتۋ قاجەت. وسى ماقساتپەن وڭىرلىك جوبالىق كەڭسە تاراپىنان قۇرىلعان «زامانداس»، «ون دەرەك»، «ىزگىلەردىڭ ىزىمەن»، ء«سىز بىلەسىز بە؟»، «اقمولا وبلىسىنىڭ تالانتتارى»، «جاقسىلاردىڭ كوڭىلى التىن ساندىق»، «ۇيادا نە كورسەڭ...» جوبالارى بىلتىردان بەرى تۇراقتى تۇردە الەۋمەتتىك جەلىدە جاريالانىپ كەلەدى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ­­تىڭ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىم­­بات» ماقالاسىندا ايتقانىنداي عاسىر­­لار قويناۋىنان باستاۋ الىپ، تىرشىلىك اتاۋلىنىڭ جاڭارۋى يدەياسىنا نەگىزدەلگەن، سونداي-اق تويلانۋ ءداستۇرى قالىپتاسقان مەرەكە – ناۋرىز مەيرامىنىڭ يدەولوگيالىق الە­ۋەتى وراسان زور. بۇگىندە ناۋرىز – جال­پى­­ۇلت­تىق بىرلىك مەرەكەسى، تابيعاتتى ايا­لاۋ، جاقسىلىق پەن قايىرىمدىلىق جا­ساۋ، ۇلكەنگە قۇرمەت، كىشىگە ىزەت كورسە­تى­لە­تىن ىزگىلىك مەرەكەسى بولىپ وتىر. وسى وراي­­دا كەڭسە تاراپىنان جاسالعان «جەتى اتا»، «قارا شاڭىراق»، «ىرىزدىق»، «بەت­ا­شار»، «جيەنقۇيرىق»، «باسىرە»، «اشا­ماي»، «كيىز باسۋ»، «بەرەكە» تاقى­رىپ­­­­تارىنداعى بەينەباياندار رۋحاني كوك­جيە­­­گى­مىزدى كەڭەيتە تۇسەرى ءسوزسىز. قوعام تا­را­­پى­نان ماقساتتى ماتەريالدارعا دەگەن قى­­زى­عۋ­­شىلىق تا جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى، ويت­كەنى بىل­تىر كەڭسەنىڭ رەسمي پاراقشا­سى­نا تىركەلگەن جازىلۋشىلاردىڭ سانى ءبىر مىڭنىڭ توڭىرەگىندە بولسا، بيىل ون مىڭعا جەتتى.

وبلىستا ءتۋريزمدى دامىتىپ، كورىكتى جەر­لەرىن، تاريحي ورىندارىن كينو سالاسىندا ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا «بۋراباي اسپا­نى» جوباسى اياسىندا ۇلتتىق قۇندى­لىق­تاردى دارىپتەيتىن، ۇلتارالىق تات­ۋ­لىقتى نىعايتاتىن، مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتە­بەسىن كوتەرەتىن «بالىقشىلار»، «پاس­پورت»، «مۇڭايما، كلوۋن» جانە «تە­را­پيا» اتتى قىسقامەتراجدى فيلمدەر قازاق، ورىس، اعىلشىن تىلىندە ءتۇسىرىلىپ، كورەرمەنگە جول تارتتى. وڭىرلىك كەڭسە تاراپىنان جىل قورىتىندىسى بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستى سارالاي كەلىپ، باعدارلامانىڭ ارنايى جوبالارى بو­يىنشا وتكىزىلگەن قوماقتى شارالاردىڭ با­سىن قوسىپ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدار­لاماسى – جاڭا قىرىنان» اتتى دەرەكتى-اقپاراتتىق فيلم جاسالدى.

سونىمەن قاتار، جىل بويى وبلىس­تا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا يگەرىلگەن ءادىس-تاسىلدەر مەن جيناقتالعان تاجىريبەلەردى قالىپتاستىرۋ جانە تاراتۋ ماقساتىندا وڭىرلىك جوبالىق كەڭسە اعىمداعى جىلدا ىسكە اسىرىلعان جوبالار بويىنشا 50 بەتتىك ادىستەمەلىك جيناق ازىرلەپ شى­عاردى. ءۇش جىلدان بەرى قوعامنىڭ ءار سالاسىن قامتىعان «رۋحاني اقمولا» جۋرنالى جارىق كورۋدە.

بيىل «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى ۇلتتىق جاڭعىرۋ كەزەڭىنە ءوتىپ، جۇمىستى ىلگەرىلەتۋ ماقساتىندا جول كارتاسى دايار­لاندى. وندا قوعامدىق سانانى جاڭ­عىرتۋعا، ۇلت ساپاسىن ارتتىرۋعا، ۇرپاق­تار ساباقتاستىعىن قالىپتاستىرۋعا باعىت­تالعان كەلەلى جوبالار توپتاستىرىلدى. باعدار­لاما كوپ جىلعا جوسپارلانعان، ناتي­جەلى جۇمىستى تالاپ ەتەتىن ناقتى باعىت-باع­دار، ۇستانىم. قازىرگى تاڭدا نەگىزگى ءۇش باعىت بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. ءبىرىن­شىسى – تۇلعانى دامىتۋ، ەكىنشىسى – ۇلت­تىڭ دامۋى، حالىقارالىق پوزيتسيالاۋ، ال ءۇشىن­شىسى – مەملەكەت، ازاماتتىق قوعام جانە جەر­گىلىكتى قوعامداستىقتاردى دامىتۋ. ەن­دىگى ۋاقىتتا باعدارلاما حالىقتىڭ رۋ­حا­ني ىزدەنىسىنىڭ بارومەترى بولۋ كەرەك. سەبەبى بۇل ءبىز ءۇشىن دە، بولاشاق ءۇشىن دە اسا قا­جەتتى دۇنيە. ياعني قوعامدىق سا­نا­­نى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان جۇيەلى جۇ­­مىس­ت­ىڭ ناتيجەسى – ءبىلىمدى، باسەكەگە قا­بى­­­لەتتى، ەلجاندى، ۇلتجاندى، انا ءتىلىن ار­داق­­تايتىن، ادەبيەتى مەن مادەنيەتىن قۇر­­مەت تۇتاتىن، تاريحىن تاني بىلەتىن، جان-جاقتى سانالى ازامات بولماق. بۇل كەشەندى ءتاسىل بارلىق مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق وزگەرىستەردىڭ ترەندىنە، ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ومىرلىك ماقساتىنا اينالۋى ءتيىس.

مارال جاقىپوۆا،

اقمولا وبلىستىق «رۋحاني جاڭعىرۋ» وڭىرلىك جوبالاۋ كەڭسەسىنىڭ باسشىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اراق ساتىلمايتىن اۋدان

ايماقتار • 14 مامىر، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار