قازاقستان • 11 ءساۋىر، 2021

الاكولگە عارىشكەر كەلگەندە...

116 رەت كورسەتىلدى

ءبىزدىڭ اۋىل – شىعىستىڭ شۇرايلى جەرلەرىنىڭ ءبىرى، قاسيەتتى بابامىز قاراكەرەي قابانباي باتىردىڭ كىندىك قانى تامعان جەرى، بابامىز مەكەندەگەن قاسيەتتى الاكولى، ەمگە شيپا، دەرتكە داۋا بارلىق-اراسانى بار قابانباي (بۇرىنعى اتى جاربۇلاق) اۋىلى.

مىنە، وسى ولكەگە، قابانباي اۋىلىنا ارنايى ساپارمەن دەمالۋعا اقىن-جازۋشىلار، ارتىستەر، عالىمدار، مەملەكەت قايراتكەرلەرى، زيالى قاۋىم وكىلدەرى جانە قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تۋريستەر، ودان قالسا كورشى رەسەيدەن، الىس-جاقىن شەتەل قوناقتارى جاز مەزگىلىندە كوپتەپ اعىلادى. سولاردىڭ ىشىندە ورازاقىن اسقار، جازۋشىلار حاسەن ادىباەۆ، مەدەۋ سارسەكەەۆ، قابدەش ءجۇمادىلوۆ، زەينوللا سانىك، ەلىمىزگە تانىمال ارتىستەر بيبىگۇل تولەگەنوۆا، ەرمەك سەركەباەۆ، ءمادينا ەراليەۆا، روزا رىمباەۆا، ماقپال ءجۇنىسوۆا سىندى تانىمال تۇلعالارىمىزبەن اۋىل حالقى اراسىندا ءارتۇرلى ءىس-شارا، كەز­دەسۋ وتكىزىپ تۇراتىنبىز. 2007 جىلى تامىز ايىندا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ وسى الاكولگە كەلىپ دەمالىپ قايت­قان. ەسىمدە، نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تەلەديداردان بەرگەن سۇحباتىندا: «مەن الەمنىڭ تالاي جەرىن ارالادىم، تالاي جەرلەردى كوردىم. بىراق ءوزىمىزدىڭ الا­كولدىڭ شىعىس جاعىنا بارعان كەزدە ونداي تازا، ءمولدىر، ەمگە شيپا كولدى ءبىرىنشى رەت كورۋىم»، دەدى.

وسىنداي قىزىقتى كەزدەسۋلەردىڭ ءبىرى عارىشكەر پاۆەل رومانوۆيچ پوپوۆيچپەن بولدى. ءبىز، كەڭشار ديرەكتورى راقىمعالي تولەۋبەكوۆ ەكەۋىمىز ول كەزدە ەڭبەك قىزىل تۋ وردەندى اسىلتۇقىمدى «جاربۇلاق» قوي كەڭشارىنىڭ اتىنان اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ جينالىس زالىندا اكتيۆ جينالىسىندا وتىرعانبىز. جينالىس ۇستىندە ۇلىقسات سۇراپ ءبىرىنشى حاتشىنىڭ ماشينيست-سەكرەتارى كىردى دە، ءبىرىنشى حاتشىعا: «كەشىرىڭىز، ءسىزدى وبكومنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى تەلەفونعا شاقىرادى» دەدى. جاقان يسماعۇل ۇلى سماعۇلوۆ سويلەسىپ كەلگەن بويدا – «تولەۋبەكوۆ، يۋسبەكوۆ، دەرەۋ اۋىلدارىڭا قايتىڭدار! الاكولگە كەلە جاتقان كوسموناۆت پوپوۆيچپەن حالىقتىڭ كەزدەسۋىن ۇيىمداستىرىڭدار!» دەدى. بۇل 1978-1979 جىلدار بولاتىن. اۋىلعا كەلە سالىپ، 2-3 ساعات ىشىندە كەزدەسۋدى ۇيىمداستىرۋدى باستاپ كەتتىك.

پ.ر.ءپوپوۆيچتى اۋىل ونەرپازدارى نان-تۇزبەن سالتاناتتى تۇردە قارسى الدى. ءوز سوزىندە پاۆەل رومانوۆيچ پوپوۆيچ 1930 جىلى ۋكراينا حۋتورىندا تۋىپ، وقۋ بىتىرگەن سوڭ اسكەري-ۇشقىش ماماندىعىن يگەرىپ، ۇشقىش-سىناقشى بولعانىن ايتتى. عارىشكەرلەر توبىنا قابىلدانىپ، بارلىق دايىندىق كۋرسىنان وتكەن. 1962 جىلى 12-15 تامىز ارالىعىندا كوسموسقا ءبىرىنشى رەت ۇشىپ، كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن الدى. 1974 جىلى ەكىنشى رەت ۇشىپ، ەكىنشى مارتە «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى» اتاعىمەن ماراپاتتالدى. اۋىل تۇرعىندارى عارىشكەرگە وتە كوپ سۇراق قويدى. حالىق قىزىعا تىڭداپ، تولىق جاۋاپ العاندارىنا ريزا بولىپ، راحمەتتەرىن ايتتى. قويعان سۇراقتارىنىڭ ىشىندە «راديودان حابارلاعاندا كوسموناۆ­تاردىڭ حال-جاعدايى جاقسى، ءوز نورماسىندا دەيدى. ال سىزدەر وزدەرىڭىزدى قالاي سەزىنەسىزدەر؟» دەدى ءبىر اۋىلداسىمىز. جاۋاپ: «شىندىعىن ايتقاندا العاشىندا اۋىر سەزىنەمىز، باسىمىز اۋىرادى، ءبىراز ۋاقىت وتكەندە قالپىنا كەلەدى، ءبىزدى ارناۋلى پريبورلار باقىلاپ جەرگە بەلگىلى نورمادان اسپاعاندىعىن جىبەرىپ وتىرادى». سۇراق: «قانداي تاماق ىشەسىزدەر؟»، «سالماقسىزدىقتى قالاي سەزدىڭىز؟، «جەردى كورگەندە ونى قالاي باعالادىڭىز؟»، «كوسموستا باسقا دەنەلەردى، بەينەلەردى كوردىڭىز بە؟» جانە ت.ب. كوپتەگەن سۇراق بولدى. سونىڭ ىشىندە «گەنەرال اتاعىن قاشان بەردى؟» دەگەن سۇراققا قىزىقتى جاۋاپ بەردى. «وسى سۇراقتى اكەم دە ءجيى قوياتىن. «وسى سەن قاشان گەنەرال بولاسىڭ؟» دەيتىن. وكىنىشكە قاراي، ماعان گەنەرالدىق شەندى جايىراق بەردى. مەن كوسموناۆت، كەڭەس وداعىنىڭ باتىرىمىن. مۇنداي اتاقتى اركىم الا بەرمەيدى. نە كوپ، گەنەرال  كوپ دەسەم، «جوق، مەن ءۇشىن گەنەرالدىڭ اكەسى بولۋ ۇلكەن ماقتانىش، سەن گەنەرال بولعاندا بۇكىل حۋتوردىڭ حالقىنا توي جاسايمىن» دەيتىن. ايتقانىنداي، مەن گەنەرال شەنىن العاندا بۇكىل حۋتور ادامدارىن شاقىرىپ توي جاساپ، «ەندى بۇگىن ولسەم دە ارمانىم جوق، گەنەرالدىڭ اكەسى بولىپ ولەمىن»، دەپ قۋاندى.

كەزدەسۋ سوڭىندا قازاقتىڭ سالت-داستۇرى­مەن ارقاسىنا شاپان جاۋىپ راح­مە­تىمىزدى ايتىپ، ريزاشىلىعىمىزدى بىل­دىردىك.

 

ءسلىم يۋسبەك ۇلى،

زەينەتكەر، 1975-1987 جىلدارى

ەڭبەك قىزىل تۋ وردەندى اسىل تۇقىمدى «جاربۇلاق» قوي كەڭشارى پارتيا ۇيىمىنىڭ حاتشىسى

 

سەمەي

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اراق ساتىلمايتىن اۋدان

ايماقتار • 14 مامىر، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار