پىكىر • 07 ءساۋىر، 2021

ەلىمىز جاڭا، ال ستاندارتتارىمىز ەسكى...

113 رەت كورسەتىلدى

وتىز جىلدان بەرى ەگەمەندى ەلگە اينالعان قازاقستان قانشاما قيىندىققا جولىقسا دا، تاستاي بەرىك توزىمدىلىگى ارقىلى جالپاق الەمگە ءوزىنىڭ ءورشىل ءۇنىن، وركەنيەتكە دەگەن ءۇمىتىن مويىنداتتى. وسى جىلدار ىشىندە ەلىمىز سان بەلەستەن ءوتىپ، تالاي جەتىستىككە قول جەتكىزدى.

الايدا ەلىمىزدە كوپتەگەن سالادا كەڭەس وكىمەتى داۋىرىندە قالىپتاسىپ، وسى ۋاقىتقا دەيىن ساقتالىپ قالعان ەسكى ستان­دارتتار قولدانىلىپ جۇر­گەنىن مويىنداۋ كەرەك. ال الەمدە سوڭعى كەزدە بولىپ جاتقان كۇردەلى سىن-قاتەرلى وقيعالار مەن داع­دا­­رىس­­تار بىزدەن ولاردى شەشۋ­­­دىڭ وڭتايلى ءارى ءتيىمدى جول­­دارىن قاراستىرۋدى تالاپ ەتەدى. قازىرگى جاھاندانۋ كە­زەڭىندە ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپ­سىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە، حالقىمىزدىڭ ءتول ما­دە­نيەتى­نىڭ دامۋىنا جانە باسقا دا سالالارعا (اسكەري، ءبىلىم، عىلىم، مادەنيەت، دەنساۋلىق ساقتاۋ، مەملەكەتتىك قىزمەت، قۇقىق قورعاۋ، سوت جۇيەسى جانە ت.ب.) ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق بولمىسىمىز بەن قۇندىلىعىمىز­عا با­سىمدىق بەرە وتىرىپ، ور­­كەنيەتتى وزىق ەلدەردىڭ حا­لىق­ارالىق تاجىريبەسىن ەسكە­رىپ، جاڭا ستاندارتتارى­مىزدى ازىرلەگەن دۇرىس دەپ پا­­يىم­­دايمىز. ازيا مەن ەۋرو­­پانىڭ تۇيىسكەن جەرىندە ورنا­لاس­قان قازاقستاننىڭ گەوسايا­سي جاعدايىندا ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن ساق­تاپ قالۋدىڭ بىردەن-ءبىر جو­لى وسى. مىسالى، ءبىر عا­نا اس­كە­ري سالانى الاتىن بول­ساق، مۇن­دا قارۋلى كۇش­تەر­دىڭ، باس­قا دا اسكەرلەر مەن اس­كە­ري قۇ­رامالاردىڭ قا­رى­م-قا­تىناستارىن، ونداعى جەكە قۇرامدى تاربيەلەۋ مەن وقى­تۋ ادىستەرىن، ىشكى ءتار­تىپ­تى رەگ­لامەنتتەيتىن، سار­باز­دار­دىڭ ۇرىستاعى ءىس-ارە­كەت­تەرى، كومان­ديرلەردىڭ اس­كەر­لەردى باس­قارۋ تاسىلدەرى مەن مىن­دەت­تەرى كوزدەلەتىن اس­كە­ري جارعى­لاردىڭ باسىم كوپ­شىلىگى سول باياعى كەڭەس داۋى­رىنەن قالىپ قويعان. كەڭەس وداعى ىدىراپ، ءوز ەگەمەندىگىن العان ەلدەردىڭ بارلىعىندا وسىنداي جاعداي ساقتالىپ وتىر، ونىڭ ىشىندە رەسەي فەدەراتسياسى دا بار.

وسى ورايدا اتاپ ايتۋ كەرەك، قازىرگى كەزدە ازەرباي­جان سياقتى ەلدەر وزدەرىنىڭ مەم­لەكەتتىك ستاندارتتارىن جاساۋدا. ءبىز جوعارىدا اتالعان ەلدەرمەن بىرگە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمىنا مۇشەمىز. دەگەنمەن الەمدىك جاھاندانۋ ءۇردىسىن، اسىرەسە سوڭعى كەزدە بولىپ جاتقان گەوساياسي جاعدايلاردى ەسكەرەتىن بولساق، وندا ءبىزدىڭ ەشكىمگە ۇقسامايتىن ءتول مەملەكەتتىك ستاندارتتارىمىز بولعانى ابزال. وزگە ەلدىڭ ستاندارتىنا ۇق­ساس، ماعىنالاس ستاندارت مەم­لەكەتىمىزدىڭ بولاشاعى مەن ۇلت­تىق قاۋىپسىزدىگىنە وتە قاۋىپ­تى. سەبەبى بوتەن ەلدىڭ ىق­پا­لىنداعى ستاندارت ساربازدارىمىزدان باستاپ، جوعارى لاۋا­زىمدى وفيتسەرلەرگە دەيىن ولار­دىڭ ويلاۋ جۇيەسىنە، پسيحولو­گياسىنا تەرىس اسەر ەتۋى مۇمكىن.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «تاۋەل­­سىزدىك بارىنەن قىمبات» باع­­دار­­لامالىق ماقالاسىندا: «جاھاند­انۋ كەزىندە ەل جات جۇرت­تىڭ ىقپالىنا بەيسانالى تۇردە ىلەسىپ كەتكەنىن اڭ­عار­مايدى. باسقاشا ايت­قان­دا، ماجبۇرلىكتەن ەمەس، سانا­نىڭ ۋلانۋى ارقىلى ءوز ەر­كى­مەن تورعا تۇسەدى. سون­دىق­­تان جاڭا زاماننىڭ جاق­­سى-جامانىن ەكشەپ، ار­تىق­شىلىقتارىن بويعا سىڭىرۋمەن قاتار، تامىرىمىزدى بەرىك ساقتاۋىمىز قاجەت. ۇلتتىق بولمىسىمىزدان، ءتول مادەنيەتىمىز بەن سالت-داستۇرىمىزدەن اجىراپ قالماۋ – بارلىق وركەنيەتتەر ميداي ارالاسقان الاساپىراندا جۇتىلىپ كەتپەۋدىڭ بىردەن ءبىر كەپىلى»، دەپ اتاپ كورسەتتى.

جاقىندا سەناتتا وتكەن پارلامەنتتىك تىڭداۋدا دا وسى ماسەلەلەر كەڭىنەن تال­قى­­لانىپ، ۇلتتىق قۇندىلىق­تا­رى­مىزدى دارىپتەۋدىڭ ما­ڭىز­دىلىعى ايشىقتالىپ، قاجەت بولعان جاعدايدا ءتيىستى زاڭ جوباسى ازىرلەنەتىنى دە اتالىپ ءوتتى. ءبىز ۇلتتىق قۇندى­لىق­­تارىمىزدى دارىپتەپ قانا قويماي، دامۋ تاريحى­مىز­دى نەگىزگە الا وتىرىپ، بۇ­گىنگى ومىرىمىزدە قولدانۋعا لا­يىقتى جاڭاشا كوزقاراسپەن ازىر­لەنگەن ءارى زاڭدى تۇردە بە­كى­­­تىل­گەن ستاندارتتار قا­لىپ­­تاس­تىرۋعا جەتە نازار اۋدار­ۋعا ءتيىس­پىز دەپ ويلايمىز.

 

مانسۇرحان ماحامبەتوۆ،

پارلامەنتاريزم ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار