ول 1936 جىلى 18 تامىزدا تولەبي اۋدانىندا تۋىپ, 2005 جىلى جەتپىسكە قاراعان جاسىندا دۇنيەدەن ءوتتى. قازانعاپ, كەلىمبەت, ساتىپالدى, اينابەك جانە باسقا دا حالىق اقىندارىنان كوپ ۇيرەنىپ, مۇقاعالي ماقاتاەۆتى وزىنە ۇستاز تۇتىپ, ادامزاتتىڭ ءومىرى, وقۋ, ونەر, ءبىلىم جايلى تولعاۋلار دا شىعاردى. ولارعا ەلىكتەگەنىمەن, وزىندىك قولتاڭباسى, جاڭاشىلدىعى مەنمۇندالاپ تۇراتىن.
ول ستۋدەنت كەزىنىڭ وزىندە-اق ادەبيەتكە دەگەن قۇشتارلىعىمەن كوزگە ءتۇستى. ءبىز بىلمەيتىن نەشە ءتۇرلى كىتاپتاردى, گازەت-جۋرنالداعى جاڭالىقتاردى وقىپ, ءبارىمىزدى تاڭعالدىراتىن. ءبىر جولى ورىس ادەبيەتىنەن ساباق بەرەتىن مۇعالىمگە: «اتاقتى سالتىكوۆ-ششەدرين مينيستر دە بولىپتى. سول تۋرالى كەڭىرەك ايتىپ بەرىڭىزشى», دەپ سۇراپ, ونى ساستىرعانى بار. ول: «قوڭىراۋ بولىپ قالدى, ەرتەڭ ايتىپ بەرەيىن», دەپ قۇتىلىپ كەتەدى.
1961 جىلى جاز ايىندا شىمكەنتتىڭ مەتاللۋرگتەر سارايىندا ۇلى جازۋشى م.اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» ەپوپەياسى بويىنشا وقۋشىلار كونفەرەنتسياسىن وتكىزدىك. مۇنىڭ باستاۋشىسى ءابىش بايتاناەۆ اعامىز. بۇل جىلدارى ۇلى جازۋشى «وسكەن وركەن» رومانىنا ماتەريال جيناۋ ءۇشىن وڭتۇستىككە ءجيى كەلەتىن. ءابىش اعامىز وسى ورايدى ءتيىمدى پايدالانىپ قالدى. قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن اباي ۇرپاقتارىن شاقىرتتى. مۇقاڭ شىمكەنتكە كەلسە, الدىمەن «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىنا, سوسىن ءبىزدىڭ ينستيتۋتقا باس سۇعاتىن. ستۋدەنتتەرگە جارتى جىل بۇرىن تاراتىلىپ بەرىلگەن بايانداما تاقىرىپتارىن ءوزى قاراپ, قانداي ماسەلەگە كوبىرەك كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن ءوزى ايتىپ تۇسىندىرەتىن. سونداي كەزدەسۋلەردىڭ بىرىندە سۇلتانقۇل ۇلى جازۋشىعا: ء«سىز روماندا قودار مەن قامقانى جازىقسىز ەتىپ كورسەتىپسىز. ال ومىردە باسقاشا بولعان ەكەن. ونى قالاي تۇسىنەمىز؟», دەپ سۇراق قويعانى بار. مۇقاڭ بىزگە بالا-شاعا دەپ قاراماي, ول جايدى ەگجەي-تەگجەيلى تۇسىندىرگەن-ءدى.
ال كونفەرەنتسيانىڭ الدىندا ءۇش مىڭعا جۋىق تىڭدارمانعا امەريكاعا بارىپ كەلگەن ساپارى جايلى ءبىر ساعاتقا جۋىق اڭگىمە ايتتى. كونفەرەنتسيا اياقتالعان سوڭ بايانداما دايىنداعان ستۋدەنتتەردى الىپ قالىپ, «اباي جولىنىڭ» ءبىر-ءبىر كىتابىن ۇستاتىپ, اۆتوگراف جازىپ بەردى. بىرگە سۋرەتكە تۇستىك.
ينستيتۋتتا وقىپ جۇرگەن كەزىمىزدە بەس جىل بويى ءبىر كىسىنىڭ بالاسىنداي بولىپ, بىرگە جۇرگەن دوستارىمىز سۇلتانقۇل-قالدىكۇل, بەگالى-داريعا, سانسىزباي, كۇلعايشا, التىنبەك, ەرگەشالى – ءبارىمىز ەمتيحانعا بىرگە دايىندالاتىنبىز. ءتورتىنشى كۋرستا وسى دوستارىمىزدىڭ قولداۋىمەن مەن كۇلعايشاعا, سۇلتانقۇل قالدىگۇلگە ۇيلەندى. ەكى جىل ءبىر ۇيدە بىرگە تۇردىق. تۇڭعىش بالالارىمىز وسى ۇيدە دۇنيەگە كەلدى.
وقىرماندارىمىزدى ونىڭ ءومىر جولىمەن تولىق تانىستىرۋ ءۇشىن بىرگە وقىعان دوسىمىز, كەيىن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ وقۋ-اعارتۋ بولىمىندە (وبلىستىق مۇعالىمدەر ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى) قىزمەت ەتىپ جۇرگەن كەزىندە ءوزى العىسوزىن جازىپ, «قوس ارنا» ولەڭدەر جيناعىنىڭ جارىق كورۋىنە تىكەلەي اتسالىسقان ەرگەشالى مامىراەۆتىڭ لەبىزىن تىڭدالىق. «سۇلتانقۇل سامەتوۆ ءوزى تۋىپ-وسكەن اۋىلىندا, تولەبي اۋدانىنىڭ حالىق اقىنى قازانقاپ بايبولوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتە (بۇل مەكتەپتى س.سامەتوۆ 1990 جىلدارى اۋىلعا اكىم بولىپ سايلانعان سوڭ ءوزى مۇرىندىق بولىپ سالدىرعان-دى) جۇبايى قالدىكۇل ەكەۋى 9 بالا ءوسىرىپ, 40 جىلعا جۋىق وسى مەكتەپتە ابىرويلى قىزمەت ەتتى. وسى جىلدار ىشىندە ىزدەنىمپاز, ەڭبەكقور, جاڭالىققا جانى قۇمار ۇستاز رەتىندە تانىلىپ, مەكتەپتىڭ, ءوزى وسكەن اۋىلدىڭ كوركەيىپ وسۋىنە زور ۇلەس قوستى. حالىق اقىنى ق.بايبولوۆتىڭ شىعارمالارىن جيناۋ, مەكتەپتە مۇراجاي اشۋ, اقىن بەيىتىنىڭ باسىنا ەسكەرتكىش قويۋ – ول اتقارعان ىستەردىڭ ءبىرازى عانا. ول اۋىلداعى ءۇش-ءتورت جىلعى اكىمدىگىن حالىق يگىلىگىنە جۇمسادى. ۇيىمداستىرۋ قابىلەتى مول سۇلتانقۇلعا كەزىندە وبلىس باسشىلارى تاراپىنان تالاي لاۋازىمدى قىزمەتتەر ۇسىنىلدى, بىراق ولاردىڭ ەشقايسىسىنا ۇستازدىعىن اۋىستىرمادى. اكىمدىكتەن دە باس تارتتى. ارمانى – ولەڭ جازۋ, سول ارقىلى جاستاردى ىزگىلىككە, ادامگەرشىلىككە تاربيەلەۋ بولدى. ول ءۇشىن ءوزىنىڭ سۇيىكتى ماماندىعى – ۇستازدىق قىزمەت اۋاداي قاجەت ەدى. سەبەبى «شىن مۇعالىم تۇندە دە وقىپ وتىر, جاقسى ويلاردىڭ ورمەگىن توقىپ وتىر. ەلدىڭ ءبارى سىيلاسا بۇل كىسىنى, ول كىشكەنتاي بالادان قورقىپ وتىر». مىنە, اقىندىق تاپقىرلىق!
ونىڭ ۇستازدىق تاجىريبەسىن كەڭەس وداعى كەزىندە ماسكەۋدەن شىعاتىن «نارودنوە وبرازوۆانيە» جۋرنالى بۇكىل وداق كولەمىنە تاراتتى. تولەبي اۋدانىندا تۇڭعىش رەت التىنسارين اتىنداعى توسبەلگىنى دە تاققان – سۇلتانقۇل سامەتوۆ. كوزى تىرىسىندە سۇلتانقۇلدىڭ ەكى ولەڭدەر جيناعى («قوس ارنا». 1996 ج., « ۇلىم, ساعان ايتام». 1999 ج.) شىمكەنتتە باسىلىپ شىقتى. بالالارىنا دەگەن قاريالىق, اكەلىك اقىل-كەڭەسىن ولەڭ جولدارىنا بىلاي تۇسىرەدى:
ارمانىم – سەندەر, باقىتىم,
اقىلمەن ءوتسىن ۋاقىتىڭ.
دۇنيەقوڭىز بولماڭدار!
نە كەرەك لاعىل, جاقۇتىڭ...
باقىتتى تابۋ تىم قيىن,
سوعادى كەيدە ءبىر «قۇيىن»...
ۇشىرىپ كەتىپ جۇرمەسىن,
الدىمەن ءوزىم «جۇلقيىن».
(« ۇلىما»)
ولار دا وسى جولدان تايماي, اكەلەرىنىڭ اقىلىن تىڭداپ, تاربيەلى بالا بولىپ ءوستى. توعىز ۇل مەن قىز ومىردەن ءوز ورىندارىن تاۋىپ, كوكتەمگى گۇلدەي قاۋلاپ ءوسىپ جاتىر. بىراق ءبىر وكىنىشتىسى – وسىلاردىڭ ءبارىن دۇنيەگە اكەلگەن قالدىكۇل بيىل باقي دۇنيەگە اتتانىپ كەتتى. بالالارىنىڭ دا, بىزدەردىڭ, دوستارىنىڭ دا ارمانى سۇلتانقۇلدىڭ ولەڭدەرى ۇلكەن باسپالاردان باسىلىپ شىعىپ, ەلىمىزدىڭ شارتارابىنا كەڭىنەن تارالسا ەكەن دەيمىز. ءوزى وسكەن اۋىلداعى ءبىر مەكتەپتىڭ, نە كوشەنىڭ اتىن بەرسە, قۇبا-قۇپ بولار ەدى.
بۇل پىكىرىمىزدى تۇركىستان وبلىسىنىڭ باسشىلارى, سول ەلدەگى ادەبيەتتىڭ قىزىعىنا قۋانىپ, شىجىعىنا كۇيىپ جۇرەتىن ىنىلەرىم مارحابات بايعۇت, الىبەك شەگەباي سەكىلدى ازاماتتار قۋاتتاپ, قاپەرىنە الار دەگەن نيەتتەمىز.
تۇرسىنبەك ەشەنقۇلوۆ,
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى, جازۋشى, حالىق اعارتۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى
