رومان جازعى جايلاۋداعى جۇرتتىڭ بەيقام دا مامىراجاي تىرشىلىگىن, جۇماق ومىردەي سەزىنەتىن ءساتىن كەلىستىرە سۋرەتتەۋدەن باستالعان. قازاقتىڭ ەجەلدەن قالىپتاسقان ۇلتتىق سالت-ءداستۇرىنىڭ قايماعى بۇزىلماي, بار ءسان-سالتاناتى جاراسقان سول سالاۋاتتى ءومىرىنىڭ تابان استىندا قيۋى قاشىپ, ازابى مەن توزاعى جالعاسقان قارالى جىلداردىڭ بايانى شىعارماعا ارقاۋ بولىپتى. بارشا قازاق حالقىنىڭ باسىنا تۇسكەن بۇل زۇلمات سوعىس ءجۇرىپ جاتقان جەردەگى ورىس جاۋىنگەرلەرىنە وقتان پانا بولاتىن ور قازۋ سياقتى قارا جۇمىسقا قازاق جاستارىن مىندەتتەگەن اق پاتشانىڭ ميزام جارلىعى ەدى. ەلىنىڭ ەرتەڭگى تىرەگى بولار ورىمدەي جاستاردىڭ باستارىن تىرىدەي ولىمگە بايلاپ سوعىسقا جىبەرۋدى قالاماعان ەل-جۇرت, سول سويقان سۇرگىننىڭ تاۋقىمەتىن تارتاتىندارىن بىلگەن سوڭ تاۋەكەلگە بەل بايلاپ اتقا قونعان. زايسان ويازى س.كۋبيتسكيدىڭ كەڭسەسىنىڭ الدىنداعى الاڭعا جينالعان جۇرتشىلىقتىڭ اتىنان ءسوز العان وقىمىستى ابزالى تونكين: بۇعان دەيىن شۇرايلى قونىسىمىزدى, سۋاتتى ءورىسىمىزدى العاندارىڭ ازداي, ەندى كەلىپ جاس ۇرپاقتى وتقا بايلاماقسىڭدار. وعان ەندى كونە الماسپىز. قاتىن پاتشا ەكاتەرينا ءىى-ءنىڭ بالالارىڭدى سولداتقا المايمىز دەگەن ۋادەسىن نەگە بۇزدىڭدار دەپ جينالعان جۇرتتىڭ ءسوزىن جەتكىزگەن. ونىڭ ءسوزىن قوشتاپ ءارى جالعاستىرعان ءالىباي مەرگەن: شىدامنىڭ دا شەگى بار. ات جالىن تارتىپ مىنگەن بوزداقتارىن جات ەل, بوتەن جەرگە ايداپ اپارىپ, سۇيەكتەرىن كومۋسىز قالدىرماقشى قارا نيەتتەرىنە كونە المايتىندارىن, نامىس ءۇشىن كۇرەسىپ, تۋعان جەردىڭ توپىراعىن جاستانىپ ولۋگە دە دايار ەكەندەرىن ايتقان. سول سول ەكەن وياز باستىعى ءالىباي, ابزالى باستاعان, بەلسەنە قارسى شىققانداردى تىزىمگە الىپ, بىرتىندەپ كوزدەرىن جويۋدى قاسىنداعى جاندايشاپتارىنا تاپسىرعان.
وياز باستىعى كۋبيتسكيدىڭ ارام پيعىلىن جۇرتشىلىق تا سەزگەن. جيىن تارقاسىمەن ەل جاقسىلارى جاسىرىن باس قوسىپ, اقىلداسا كەلە ارعى بەت – شىعىس تۇركىستانعا قونىس اۋدارۋعا ۋادە بايلاسقان. ورىستىڭ وڭايشىلىقپەن شەكارا اسىرا كويماسىن بىلە تۇرا وسىنداي شەشىمگە كەلگەن ەل اعالارى: ولسەك تە مايدانداسىپ بارىپ ولەيىك دەگەن ۇيعارىمعا ۇيىسقان. وسى جەردە جازۋشى سالعىرتتىق, بويكۇيەزدىك سالدارىنان بوداندىققا كونىپ, ءجۇنجىپ ءجۇرىپ «ورىس پەن قىتايدىڭ قولىنان كەلگەن ءىس – بىزدە وت قارۋ نەگە جوق, مال قامىمەن ءجۇرىپ, ءوزىمىز دە مال بولىپ كەتكەن سياقتىمىز» دەگەن اقباي بولىستىڭ اششى دا بولسا, جانى كۇيىپ, اقيقاتىن ايتقان لەبىزىن بارشا قازاقتىڭ وزەگىن ورتەگەن وكىنىشى ەكەنىن ەسكە سالىپ وتىرعانىن اڭعارامىز. سولايشا, باستارىن قيسا دا, نامىس جولىندا جان پيدا دەپ ءالىباي مەرگەن, كۇركەباي باتىر باستاعان ءبىر قاۋىم ەل ارعى بەتكە كوش تۇزەۋگە تاۋەكەل ەتكەن.
ءيا, بۇل ۇلت تاريحىنا كوز جۇگىرتسەك, شىعىستاعى بىرەر اۋىل ەمەس, كۇللى قازاق ەلىنىڭ باسىنا تۇسكەن اۋىرتپاشىلىق ەكەنى بەلگىلى. ون التىنشى جىلدىڭ ويرانى وسىلاي باستالىپ, نەبىر قىسىلتاياڭ زاماندى, تاعدىر تاۋقىمەتىن تارتتىرعان تار كەزەڭدى باستاپ وتكەرە ءجۇرىپ تە قازاق جۇرتى قايتادان ەل قاتارىنا قوسىلىپ, اقىرى تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋىن تىكتى. جازۋشى بولسا, وسى شىعارماسى ارقىلى اتا-بابا ارمانىنا قول جەتكىزۋدىڭ ۇزاق تا ازاپتى جولىن ەسكە سالىپ, ەلدىكتىڭ, ەركىندىكتىڭ قادىرىن اسقاقتاتا باعالاۋ قاجەتتىگىن سانامىزعا سىڭىرمەك نيەتتە. وسى ورايدا ازاتتىق جولىندا قانشاما قيامەت-قايىم شەكسە دە ءتوزىپ, بەرەكە-بىرلىكتەرىن ساقتاپ, ۇرپاقتارىنىڭ بۇگىنگى بوستاندىقتىڭ قىزىق-قۋانىشىنا بولەنىپ, باقۋاتتى عۇمىر كەشىپ جاتقانىنا شۇكىرشىلىك دەيمىز.
ءبىز رومانعا جەلى بولعان وقيعالاردى قىسقا قايىرىپ وتىرمىز. ال تىزبەلەي تاراتىپ ايتار بولساق اڭگىمە ۇزاققا سوزىلارى ءسوزسىز. ويتكەنى شىعارما ون التىنشى جىلدىڭ دۇربەلەڭىنەن باستالىپ, اۋعان ەلدىڭ وتانىنا ورالۋى, قازان توڭكەرىسى تۇسىنداعى «اق» پەن «قىزىلدىڭ» اراسىنداعى ايقاستىڭ لاڭى, ۇجىمداستىرۋ ناۋقانىنداعى اسىرا سىلتەۋ سىندى سىڭارجاق ساياساتتىڭ سويقاندارى, اشارشىلىقتىڭ ارتى ۇركىنشىلىككە ۇلاسىپ, شەكاراعا جاقىن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ اۋا كوشۋ كەزىندەگى قىرعىنعا ۇشىراۋى, باس كەيىپكەر ءالىباي مەرگەننىڭ كەڭەس وكىمەتى تاراپىنان تەرگەۋگە الىنىپ, اقىرى اقتالىپ شىقسا دا, ءوز ەلى وگەيسىتە بەرگەن سوڭ امالى تاۋسىلىپ ءبىرجولاتا ارعى بەتكە قونىس اۋدارۋىمەن اياقتالاتىن روماننىڭ ايتىپ تاۋىسا المايتىن ۇزىن-سونار حيكايالارى جەتكىلىكتى.
ەل باسىنا كۇن تۋعان قىسىلتاياڭ شاقتا اق پاتشانىڭ ايتقانىن ىستەپ, ايداعانىنا كونگىسى كەلمەي, تىعىرىقتان شىعار جول تابۋعا تىرىسقان جۇرتشىلىقتىڭ ەكىۇداي پىكىرى ورتاق ۇيعارىم جاساۋعا قيىندىق كەلتىرگەن. سول ساتتەگى كۇيزەلىستەن جانى كۇيىنگەن ءبىر اقىلمان اقساقالدىڭ: «ا, قۇداي, بەرگەنىڭە شۇكىر دەپ, ىشكەنگە ءماز, جەگەنگە توق بولىپ جۇرگەن تىم بۇيىعى, تىم مومىن عىپ جاراتقان اللاعا رەنجىمەسەڭ, كىمگە نازىڭدى ايتارسىڭ؟!» دەگەن اتالى ءسوزىن جازۋشى بەكەر كەلتىرىپ وتىرعان جوق. قازاقتىڭ جاراتىلىسىنداعى وسىناۋ ورىنسىز كونبىستىگى مەن بەيقام مىنەزىن مىنەپ, سول كەسىرلى قىلىقتان ارىلماي ەل قاتارىنا قوسىلۋ مۇمكىن ەمەستىگىن ەسكەرتۋى دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. سايىپ كەلگەندە, بۇل ءوزى قازىرگىدەي زامان وزگەرىپ, قوعام جاڭارىپ جاتقان الماعايىپ كەزدە دە سانادا سارالانىپ, ساباق الاتىن, ۇلتتىڭ ۇپايىن تۇگەندەۋگە كەلگەندە سالعىرتتىققا سالىنىپ, كونبىستىككە جول بەرمەي, كۇرەسكەرلىك رۋحتى قاستەرلەۋ, ۇلتىڭدى ۇلىقتاۋدى مەگزەپ وتىرعان ويتالقى. ايتىپ ايتپاي نە كەرەك, جازۋشى ەڭ باستىسى, قازاق قايراتىنا مىنسە كەز كەلگەن اۋىرتپاشىلىقتى جەڭەتىنىنە سەندىرىپ وتىر.
وياز باستىعى س.كۋبيتسكيدىڭ بي-بولىستار مەن ەل اقساقالدارىن شاقىرىپ الىپ, زايساندا العاش جينالىس وتكىزگەندە سۋرىلىپ ورتاعا شىعىپ, باۋىر ەتىمىز – باۋىرلارىمىزدى قورلاپ, قارا جۇمىسقا جىبەرە المايمىز. ءسوز وسى دەپ تايسالماي توق ەتەرىن ايتقان ءالىباي مەرگەن ۇلىقتىڭ ىشكە كىرىپ سويلەۋگە شاقىرعانىنان دا باس تارتقان جوق. الداپ اپارىپ اتىپ تاستايدى, كەلىسپە دەگەن كوپشىلىكتىڭ ساقتاندىرعانىنان دا سەكەم الىپ سەسكەنبەي: قاشا جونەلسەم ءبىر مەنى عانا ەمەس, ءبىرشاما جۇرتىمدى قورقاق اتاندىرار, ءويتىپ سۇيەككە تاڭبا تۇسىرگەنشە, نەدە بولسا كورىپ الدىم دەيتىن مەرگەننىڭ ەلدىڭ نامىسىن جىرتىپ, قايسار مىنەز تانىتۋى ارينە, كوپشىلىكتىڭ كۇپتى كوڭىلىنە دەمەۋ بولىپ, تاۋەكەلگە بەل بايلاۋلارىنا تۇرتكى بولعانى انىق. ءالىباي اقىرى ايتقان سوزىندە تۇرىپ, ەل-جۇرتىنىڭ كوشىن باستاپ, اقىل-ايلاسىن اسىرىپ, توتەننەن جول تابۋعا ايانباي اتسالىسقان ەر ازاماتتىڭ بولمىسىن دالەلدى دايەكتەرمەن كورسەتكەن جازۋشىنىڭ سوزدەرىنە رياسىز سەنىپ, ريزا بولاسىڭ. الماعايىپ زاماندا العان بەتىنەن قايتپاي, تار جول, تايعاق كەشۋ كەزىندە ءبىر قاۋىم ەلدەسىن اداستىرماي, جاندارىن ساقتاپ قالۋعا سەپتىگى تيگەن, ءوز قارا باسى قانشاما ازاپقا تۇسسە دە, توزىمدىلىك تانىتىپ, ەلىنە كوشباسشى بولعان ءالىبايدىڭ ەرلىگى مەن بىلىكتىلىگىن سونشاما سۇيىسپەنشىلىك سەزىممەن سۋرەتتەپ شىققان-اق. بۇل تەگى ءبىر ءالىباي ەمەس, كۇللى قازاق ەلىنىڭ ازاتتىعى جولىندا جانقيارلىق ەرلىكتەرىمەن, اداستىرماس اقىلدارىمەن جانە كورەگەندىكتەرىمەن ارقاتىرەك بولعان بوزداقتاردىڭ ورتاق بەكزات بەينەسىنە سوزبەن سوعىلعان ەسكەرتكىش دەسەك تە بولعانداي. ەلىنىڭ ەركىندىگى, حالقىنىڭ بوستاندىعى ءۇشىن جان اياماي كۇرەسكەن, تار كەزەڭدە تاعدىر تولقىنى ءومىرىن تالاي-تالاي اۋدارىپ-توڭكەرىپ, سىناققا سالسا دا ازاماتتىق اسقاق رۋحىن ساقتاپ قالعان ءالىباي مەرگەننىڭ ەسىمى زايسان قالاسىنىڭ ءبىر كوشەسىنە بەرىلىپتى. «ەر ەسىمى – ەل ەسىندە» قالاتىنىنىڭ جارقىن مىسالى بۇل. جازۋشى وسى شىعارماسى ارقىلى بۇگىنگى بوستان قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىككە قالاي جەتكەندىگى جولىنداعى تاريحي شىندىقتىڭ بوياماسىز بولمىسىن كوركەم سوزبەن كەستەلەگەن روماننىڭ ءمان-مازمۇنى وسىنداي وي-تولعامدارىمەن سۇيسىنتەدى.
كادىربەكتىڭ كەيىپكەر بەينەسىن سومداۋداعى سونى ادەبي ءادىسى دە كوڭىلگە قونىمدى. مىسالى, وسى روماندا ءالىبايدىڭ ادامي تۇلعاسىن تانىتاتىن ونىڭ ءىس-ارەكەتتەرى عانا ەمەس. ونىڭ وبرازىن, مىنەزىن, اقىل-پاراساتىن الىبايمەن كۇندەلىكتى اراسالىپ-قۇرالاسىپ جۇرگەن ادامداردىڭ پىكىرلەرى ارقىلى باعالاۋى سونداي جاراسىمدى. سونداي-اق ءتۇيىندى ماسەلەنى شەشۋگە قاتىستى ءوز ويىن ورتاعا سالعان ساتتەگى سوزدەرىنىڭ توركىنىنە ءمان بەرۋى. جازۋشى وقىرمان قاۋىمدى ءالىبايدىڭ جان دۇنيەسىندەگى كىسىلىك, ادالدىق, تۋعان ەلى مەن جەرىنە دەگەن شەكسىز سۇيىسپەنشىلىك سىندى قاسيەتتەرىن اشىپ كورسەتۋدىڭ ءتيىمدى ءتاسىلىن تاپقان. ونىڭ كىسىنى ءوزى ەمەس, وزگەلەردىڭ باعالۋى ارقىلى سيپاتتاۋى وسى ءسوزىمىزدىڭ دالەلى. روماندى وقي باستاعاننان-اق ءالىبايدى وزىڭە ءىشتارتىپ, بەينە ءبىر قيامەتتىك دوس تاپقانداي جۇرەگىڭ ەلجىرەپ, قۋانىش سەزىمىنە بولەنەسىڭ. جۇيەسىن تاپقان ءسوزدىڭ سيقىرى مەن قۋانىشى وسىنداي بولسا كەرەك-ءتى.
رومان قازاق تاريحىنىڭ بەلگىلى بەلەستەرى مەن حالقىمىزدىڭ باسىنا تۇسكەن قاسىرەتتىڭ شەرلى شەجىرەسىن شەرتكەن كوركەم شىعارما شەڭبەرىمەن شەكتەلىپ قالماعان. سونداي-اق بۇل تۋىندىنىڭ تاعى ءبىر قۇندى قىرى بار. ول ەجەلگى قازاق ەتنوگرافياسىنا جەتىك جازۋشىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى تاپتىشتەپ ءتۇسىندىرىپ, قيسىنىن كەلتىرىپ, رەت-رەتىمەن بايانداپ بەرەتىنى دەر ەدىك. كادىربەكتىڭ كونە سالت-ءداستۇر, ادەت-عۇرپىمىزدى ەسكە ءتۇسىرىپ, جاڭعىرتا جازۋى وتە ماڭىزدى. مازاسىز مەزگىل, الاساپىران ۋاقىتتىڭ ارا-اراسىندا بولسا دا قۇدا ءتۇسۋ, قىز ۇزاتۋ, شىلدەحانا, بەسىككە بولەۋ, سۇندەتكە وتىرعىزۋ, ات شاپتىرىپ, بالۋان ءتۇسىرىپ جاتاتىن ويىن-تويلار, ومىردەن وتكەن كىسىگە ارناپ اس بەرەتىن, ەرۋلىك, قارۋلىق, قىمىزمۇرىندىق, جۇرتمايلار سياقتى ۇلتتىق راسىمدەردى سيپاتتاي سۋرەتتەۋىن قىزىعا وقيسىڭ. ونىڭ ءبارى قازىرگى كەزدە ۇمىتىلا باستاعان سوڭ دا, جادىمىزدا جاڭعىرتىپ, بۇگىنگى بۋىننىڭ ءتالىم الۋىنا ارنالىپ جازىلعاندىعى قۇپتارلىق.
* * *
جاسىمىس تارتسا دا, قالامى مۇقالماعان قارت جازۋشىنىڭ ءتول تاريحىمىزدان سىرت اشىپ, جادىمىزدى جاڭعىرتقان شىعارماسى تەك وسى رومانمەن شەكتەلمەيدى. كادىربەكتىڭ تاريحى تاعلىمدى بۇدان وزگە دە وزەكتى تۋىندىلارى بارشىلىق.
جازۋشىنىڭ كەزىندە مەملەكەتتىك سىيلىققا ۇسىنىلىپ, الايدا ءمىنايى سەبەپپەن جولى كەسىلگەن تۇعىرلى تۋىندىسى «بەلاسقان» رومانى ەدى. بۇل ەل تۇتقاسىن ۇستاپ, كىسىلىكتى ءىس-ارەكەتىمەن اتاعى شىققان قامبار تورە مەن ونىڭ توڭىرەگىنە توپتاسقان باتىر, بي, قاراپايىم ادامداردىڭ ءومىر-تاعدىرلارىنان سىر تارقاتىپ, سوناۋ ءحىح عاسىردىڭ باس كەزىندەگى قازاقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن جان-جاقتى قامتي جارقىراتا جازىلعان شىرايلى شىعارمانىڭ باعاسىن اسىرىپ تۇرعان ەڭ الدىمەن ونىڭ كوركەمدىك كەستەسى بولسا, سونداي-اق ۇلتتىق سالت-ءداستۇرىمىزدىڭ, ادەت-عۇرپىمىزدىڭ عاجايىپ ءسان-سالتاناتىن بايىپتاي بايانداپ, ايشىقتى سوزبەن سۋرەتتەۋى دە كەرەمەت. حالقىمىزدىڭ وتكەن زامانداعى بولمىس-ءبىتىمىن كوزبەن كورگەندەي اسەرگە بولەپ, قىزىقتىرا وقىلاتىن روماننىڭ وقيعاسى دا قازاق تاريحىنىڭ ءبىر بەلەسى.
«جول» رومانى دا كەڭەس وكىمەتى جاڭا ورناپ, بيلىكتى قولعا العان قىسىلتاياڭ كەزدە قيىرداعى اۋىلىنان, وقۋ ىزدەپ ماسكەۋگە اتتانعان بەس بوزبالانىڭ تاعدىرىن, وتكەن ءومىر مەن بۇگىنگى كۇننىڭ ساباقتاسا جالعاسقان عۇمىر جولىن باياندايتىن ارنالى تۋىندى. رومان وقيعاسى قوس سالا ارقىلى ءوربيدى. ءبىرىنشىسى, بەس تالاپكەردىڭ نەبىر قيىندىقتاردى كەشە ءجۇرىپ, كوزدەگەن ماقساتتارىنا قالاي جەتكەندەرى اڭگىمەلەنسە, ەكىنشى سالاعا سول بەسەۋدىڭ بىرەۋى جۇماننىڭ ءومىر جولى ارقىلى قازاق قاۋىمىنىڭ باسىنان وتكەرگەن تاعدىر تالايى ارقاۋ بولعان. شىعارما ۇلتىمىزدىڭ شىرعالاڭ شاقتاعى شىندىعىن جەرىنە جەتكىزە سۋرەتتەگەن ءتالىمدى تۋىندى. وندا كۇنى كەشەگە دەيىن جابىق تاقىرىپ بولعان ناۋبەت ناۋقان – اشارشىلىق, ۇجىمداستىرۋ, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن, قىرعىن سوعىس سياقتى زۇلمات جىلداردىڭ جاڭعىرىعى جانە قازىرگى كەزدىڭ بوياماسىز شىندىعى قاتار باياندالعان. روماننان باياعى بەس جىگىتتىڭ ارماندارىنا جەتسە دە, اقىر سوڭىندا ەكەۋى جازىقسىز «حالىق جاۋى» اتانىپ, اتىلىپ كەتسە, ەندى ەكەۋى كەشەگى قاندى سوعىستىڭ قۇربانى بولعان. ءتىرى قالعان جۇمان اقساقال – ءومىرى قيان اسۋ, قيىن جولداردان باستالىپ, ەلىنە ەرەن ەڭبەگى سىڭگەن ادال ازامات اتانعان كىسى. الايدا ونىڭ دا عۇمىرى وكىنىشپەنەن اياقتالعان. جالعىز ۇلى تۇراردىڭ ءىستى بايانىن, و دۇنيەگە اتتانعالى جاتقان اكەسىنەن اۋەلى كومەك سۇراپ, ارتىنان ءوزىنىڭ كەشىرىلمەس كۇناسىن مويىنداپ كەشىرىم سۇراي كەلگەندەگى اقساقالدىڭ ايتقان ءسوزى: ء«ومىر بويى وزگەگە ونەگە ايتىپ, ەل باسقارعان, سوعان قاراماي جالعىز ۇلدى قاتارعا قوسا الماعان مەنىڭ قاسىرەتىم سەنىڭ ۋايىمىڭنان بەكەمىرەك بولار, بالام. قايتا سەنى تاربيەلەۋدە جىبەرگەن اعاتتىعىمدى كەزىندە كورە بىلمەگەن مەنىڭ مىنا سەنەن كەشىرىم سۇراۋىم قاجەت بولار» دەگەن ءۋالى پىكىرىنىڭ استارى كىم-كىمدى دە ويلانتارى ءسوزسىز. ءبىلىم الىپ, ەلىنىڭ تۇتقاسى بولۋعا تالپىنعان اعا ۇرپاقتىڭ عيبراتتى عۇمىرى مەن كەڭشىلىك زامانداعى بۇگىنگى جاستاردىڭ دۇنيە-م ۇلىككە, بايلىققا قىزىعىپ, ەل الدىندا ابىرويى توگىلىپ جۇرگەندەرىنىڭ قىر-سىرىن اشىپ جازىپ, تۇيىنەن ءتالىم الۋدى وقىرماندار ىقتيارىنا قالدىرعان شىعارمانىڭ ونەگەسى وزگەشە ەكەندىگى ايان. جازۋشىنىڭ قازاق ەلى ءومىرىنىڭ بەلگىلى ءبىر كەزەڭىنىڭ تاريحىن وسىلايشا كوركەم كەستەلەگەنىنە ريزا بولاسىڭ.
ارمان جەتەلەپ الماتىعا كەلگەن, سودان وقۋىن بىتىرە سالىپ, باعى جانعاندارى قالادا قالىپ, قىزمەتكە ورنالاسىپ, الايدا ءوز ۇيلەرى بولماي, شاھاردىڭ ءتورت بۇرىشىن شارلاپ ءجۇرىپ, پاتەر جالداپ تۇرىپ جاتقان قازاق جاستارىنىڭ ءومىر-تۇرمىسىنا ارناپ جازعان كادىربەك رومانىنىڭ اتاۋى ء«بىز قالادا تۇرامىز».
سول جاس وتباسىلاردىڭ ءبىرى سەرىباەۆ قۋانىش ءتورت-بەس مارتە قونىس اۋدارىپ ءجۇرىپ اقىرىندا ۇكىمەتتەن ءۇي الادى. جاستار گازەتىنىڭ قىزمەتكەرى, جاس جازۋشى قۋانىش ويلانا كەلە كەزىندە پاتەر جالداپ تۇرعان ءۇي يەلەرىنىڭ ومىرلەرى ءبىر روماننىڭ باستى كەيىپكەرلەرىنە لايىق ەكەنىن سەزدى. ارقايسىسىنىڭ مىنەزدەرى ارقيلى بولسا, تاعدىرلارى دا وزگەشە. ءسويتىپ پاتەر قوجالارى بولعان وتباسىلاردىڭ قيلى تاعدىرلارىن, وعان قوسا جاڭا العان ۇيىندەگى قوڭسىلاس كورشىلەرىنىڭ جاي-جاعدايى, ومىرگە كوزقاراستارىن قيۋلاستىرا شەجىرە شەرتكەن جازۋشىنىڭ بۇل رومانى دا ەل ءومىرىنىڭ ەلەۋلى بەلەسىن باياندايتىن, تاريحتا تاڭبالانىپ قالعان ءساتىن كوركەم سوزگە كوشىرگەن توسىن تاقىرىپتىڭ تۇساۋىن كەسكەن شىعارما قاتارىن تولىقتىردى.
مەن جازۋشى سەگىزباي ۇلىنىڭ ون سان حيكاياتتارى مەن وتىز-قىرىقتان اساتىن اڭگىمەسىن, ەسسەلەرىن تالداپ, تارازىلاماق ەمەسپىن. تاياۋدا عانا جارىققا شىققان «تاعدىر تولقىنى» بۇدان بۇرىنعى جاريالانعان ءتورت روماننىڭ جالعاسى ەكەنىن ەسكە سالىپ, جازۋشىنىڭ ەل تاريحىنىڭ كەزەڭدى بەلەستەرىندە عۇمىر كەشكەن حالقىنىڭ قيلى تاعدىرىن ورنەكتەپ, تالاي تاماشا شىعارمالار جازعانىن, ونىڭ ءبارى دە قالىڭ وقىرماندارىنىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, جۇرەكتەرىنە جەتكەندىگىن ايتۋ ەدى. قازاق حالقىنىڭ ءوزىنىڭ ءومىر جولىن, ءتول تاريحىن بىلۋگە, ودان تيىسىنشە تاعىلىم الۋعا ءتيىستى ەكەندىگىنە جول اشقان, سەكسەن دەگەن سيرەك بۇيىراتىن ارمان جاسقا امان-ساۋ, شىعارماشىلىعى دا زار كۇيىندە جەتكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى, كورنەكتى جازۋشىنىڭ ەل الدىنداعى ابىروي-بەدەلى بيىك بەلەستەن كورىنىپ, وقىرمانىن دا, ءوزىن دە قۋانتا بەرۋىنە تىلەك قوسامىن. جاساي بەرگىن, جاقسى جازۋشى, اياۋلى ازامات, ەسكى دوسىم, كادىربەگىم!
قۋانىشباي قۇرمانعالي,
سىنشى, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى
