بۇل ەڭبەك ولكەتانۋشى تۇڭعىشبەك بايقۇلوۆتىڭ زەرتتەۋلەرى نەگىزىندە ينستيتۋت عالىمدارىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن جازىلدى.
ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى زيابەك قابىلدينوۆتىڭ ايتۋىنشا, شالعايداعى قازاق اۋىلدارىنداعى ادامداردىڭ تاعدىرىنا قاتىستى اشارشىلىقتىڭ قاسىرەتكە تولى تاريحى جازىلمايىنشا, تاريحشىلار ءۇشىن بۇل ماسەلە كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىنى انىق.
جاڭا جيناققا ارحيۆ قورلارىنان تابىلعان تىڭ قۇجات ماتەريالدارىمەن قاتار, اۋليەاتا وڭىرىندەگى ناۋبەتتى جىلداردىڭ بۇگىنگى كۇنى كوزى ءتىرى كۋاگەرلەرى بولعان قاريالاردىڭ ەستەلىك-اڭگىمەلەرى, فوتوسۋرەتتەرى ەنىپ وتىر. «اۋليەاتا وڭىرىندەگى اشارشىلىق» جوباسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا الاپات اشارشىلىق تۋرالى كۋاگەرلەردىڭ ەستەلىكتەرىن جازىپ الۋمەن قاتار, ارحيۆتەردەگى دەرەكتەردى جيناستىرۋدا ساندىق تۇبىندە جاتقان سارعايعان قاعازدار تابىلدى. جاسى جۇزگە كەلىپ قالعانىنا قاراماستان, كوڭىل تۇكپىرىنە بۇعىپ قالعان ناۋبەت كۇندەر جايىنداعى ەستەلىكتەردى شاما-شارقىنشا جەتكىزۋگە تىرىسقان كۋاگەرلەردىڭ باستان وتكەن اۋىرتپالىعى از بولماعان. «الدىمەن مالىمىزدى الدى. ودان كەيىن جانىمىزعا بۇعاۋ سالدى. باستى سوققى ەلدى اسىراپ وتىرعان بايلارعا ءتيدى. ودان كەيىن حالىقتىڭ ءسوزىن سويلەيتىن ازاماتتارعا نوقتا كيگىزدى. كونگەنىن دە, كونبەگەنىن دە اتتى. بايلارمەن بىرگە اۋىل اقساقالدارى مەن ورتا شارۋالار, مولدالار قۋعىنعا ءتۇستى. بەيبىت ەلدىڭ بەرەكەسى قاشىپ, وشاعىن ويرانداعان دۇربەلەڭ كەلدى. اعايىننان اقىل, كۇشتىدەن كۇش كەتىپ, الماعايىپ زامان تۋدى...», دەيدى ولار.
ەل باسىنا تۇسكەن اۋىرتپالىقتان ەرتە ەسەيىپ, ەرەسەكتەرمەن بىرگە اشارشىلىقتىڭ كەرمەك ءدامىن تاتقان مەكەمتاس مىرزاحمەتوۆ, سەيىتقۇل سمايىلوۆ, جامبىل بەسباەۆ, ءمارزيا يبراگيموۆا, اشىربەك سارسەنبيەۆ, سايلاۋحان اشانوۆ, ەسىركەپ بەيسەنوۆ, سەيىتقۇل سمايىلوۆ, ومىربەك مەدەتبەكوۆ, ابدۋلحاليل مايۋفي, ەرمەكباي اقىلباەۆ, قابىل ءىبىجانوۆ, التىن دوسجانوۆا, مىسالى ماحامبەتوۆ, ماكىش قۋانىشبەكوۆ, تاعى باسقا سوعىس جانە تىل ارداگەرلەرى ەل باسىنا كۇن تۋعان جىلداردىڭ زاردابىن ءالى كۇنگە كوڭىل تۇكپىرىنەن وشىرگەن جوق.
ناۋبەت كۋاگەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا, ەلدىڭ اشتان قىرىلىپ جاتقانىنا قاراماستان, وكىمەتتىڭ شولاق بەلسەندىلەرى حالىقتىڭ سوڭعى ازىعىنا دەيىن اۋزىنان جىرىپ, سىپىرىپ الىپ وتىرعان. اشتىققا تاپ بولعان اعايىن-تۋىستارىنىڭ, اۋىلداستارىنىڭ قامىن ويلاعان ءبىرلى-جارىم اقىل-پاراساتتى جاندارعا جازىقسىز جالا جابىلعان. ۇيىندە ءبىر ءۇزىم نانعا زار بولىپ, اشتان قينالعان بالا-شاعاسىنا ەگىس دالاسىنان ءبىر ۋىس بيداي العانى ءۇشىن ايىپتالىپ, سىبىرگە ايدالىپ, سول جاقتا وپات بولعاندار قانشاما. وسى ورايدا تاريحشى عالىمدار اتاپ وتكەندەي, جيىرماسىنشى-وتىزىنشى جىلدارداعى قازاق حالقىنىڭ باسىنا تونگەن زۇلماتتى اۋىر كەزەڭ تۋرالى كەڭەيتىلگەن اقپارات الۋ قاجەت ەكەنىن ءبىر ءسات تە ۇمىتۋعا بولمايدى.
الماتى
