زاڭسىز التىن اينالىمىمەن شۇعىلدانعان
ءماجىلىس سپيكەرىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا وندىرىلەتىن ءاربىر 3 توننا التىننىڭ 1 تونناسى زاڭسىز جولمەن يگەرىلەدى. تاجىريبە كورسەتكەندەي, كولەڭكەلى كاسىپپەن اينالىساتىنداردى قوماقتى ايىپپۇل كولەمى دە توقتاتار ەمەس.
«البەتتە, اكتسيونەرلەر, ينۆەستورلار ءتۇرلى شارالار قابىلداپ جاتىر. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى بەلسەندى كۇرەسىپ كەلەدى. بىراق جاعداي وڭالماي تۇر. راس, سول كەزەڭدە بۇعان قاتىستى قىلمىستىق جازا قاراستىرىلماعان ەدى. الايدا مينيسترلىك تە, ۇكىمەت تە جازانى كۇشەيتۋگە بايلانىستى بىردە-ءبىر ۇسىنىس جاساعان جوق. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى, باس پروكۋراتۋرا دا جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋگە قارسى ەمەس. ماسەلە باسقادا. مينيسترلىك كىمنىڭ جاعىندا؟ وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ اكتسيونەرلەرىن قولداي ما, الدە زاڭسىز كەن ىزدەۋشىلەردى مە؟», دەگەن ن.نىعماتۋلين يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترىنە شۇيلىككەن ەدى.
ناۋرىزدىڭ باسىندا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى ىشكى ىستەر ورگاندارىمەن بىرلەسىپ, ەلوردا مەن الماتى, پاۆلودار جانە سەمەي قالالارىندا اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستارعا قاتىسى بار ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتىڭ وكىلدەرىن قۇرىقتاپ, ارنايى وپەراتسيا وتكىزگەن بولاتىن. كۇشتىك قۇرىلىمداردىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, ۇستالعان تۇلعالار التىن شيكىزاتىن ۇرلاپ, ونى كونتراباندالىق جولمەن ساتۋ بويىنشا ايىپتالىپ وتىر.
«ۇستالعان 16 ازاماتقا ادامدى ۇرلاپ بوپسالاۋ, قاستاندىق جاساۋ, شىعىس قازاقستانداعى كاسىپورىنداردىڭ بىرىنەن قۇرامىندا التىنى بار شيكىزاتتى ۇرلاپ, قازاقستان اۋماعىنان تىس كونتراباندالىق جولمەن ساتۋ, سونداي-اق ترانسۇلتتىق قىلمىستىق توپتى قۇرىپ باسقارۋعا قاتىستى ايىپ تاعىلعان», دەلىنگەن ۇقك-ءنىڭ ءباسپاسوز حابارلاماسىندا.
كەن ىزدەۋشىلەرمەن ديالوگ ورناتۋ قاجەت
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنە جۇگىنسەك, جازا كۇشەيتىلىپ, اكىمشىل-ءامىرشىل جۇيە ەنگىزىلسە دە بۇل ماسەلەنى تۇكپىلىكتى شەشپەيدى. تاۋ-كەن ءوندىرۋ جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كاسىپورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى نيكولاي رادوستوۆەتستىڭ ايتۋىنشا, كەن ىزدەۋشىلەردىڭ كاسىبىن زاڭداستىرىپ, ولاردىڭ پىكىرىنە دە قۇلاق تۇرگەن ءجون.
«كەن ىزدەۋشىلەردىڭ كاسىبىن زاڭداستىرۋ ارقىلى وسى بيزنەستى كولەڭكەدەن شىعارۋعا بولادى. بۇعان قوسا ولار جۇمىس ىستەيتىن وڭىرلەردە وندىرىستىك جاعدايدى جەڭىلدەتۋ تەتىگىن قاراستىرعان ارتىق بولماس ەدى. مۇمكىن بۇل باعىتتا ارنايى سالىقتىق شارالار ازىرلەپ, باقىلاۋ ەنگىزۋ كەرەك شىعار. جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى كودەكس ەنگىزىلگەننەن كەيىن بۇل باعىتتا وڭ وزگەرىستەر ورىن الادى دەپ كۇتكەن ەدىك. دەسە دە زاڭسىز كەن ىزدەۋشىلەردىڭ قاتارى ازايار ەمەس. سول سەبەپتى ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ قاتىسۋىمەن ولاردىڭ باسىن قوسىپ, كەڭەس وتكىزۋ قاجەت دەپ سانايمىز. ولار قانداي جاعدايدا كولەڭكەلى كاسىبىن تاستاپ, اشىق تۇردە جۇمىس ىستەۋگە دايىن؟ وتباسىلارىن اسىراپ قانا قويماي ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىن ەسەلەپ, سالىق تولەۋ ءۇشىن ولارعا نە ىستەۋىمىز كەرەك؟ مىنە, وسىنى ءبىلۋىمىز قاجەت. ويتكەنى پايدالى قازبالاردى ىزدەۋدە ولاردىڭ كەيبىرى تابىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, كەن ىزدەۋ سالاسىن زاڭداستىرۋدا باسقا مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبەسىنە جۇگىنگەن دۇرىس», دەدى ن.رادوستوۆەتس.
زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ ۇسىنىلدى
باعالى مەتالدار وندىرۋشىلەر قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى عاني ساعيەۆ تە جوعارىداعى پىكىردى قۋاتتاي كەلە جاۋاپتى ۆەدومستۆوعا سالالىق زاڭعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ بويىنشا ۇسىنىس ايتىلعانىن جەتكىزدى.
«كەن ىزدەۋشىلەرگە توقتالساق, شىعىس قازاقستاندا قازىر احۋال تۇراقتى. بىلتىر اتالعان وڭىردە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن كەن ىزدەۋشىلەرمەن كەزدەسىپ, سالاعا قاتىستى ويلارىنا قانىققان بولاتىنبىز. ءتيىستى زاڭنىڭ نەگىزىندە وسى ازاماتتار تارتىلاتىنداي ورتاق ەرەجەنى بەكىتۋىمىز ءتيىس. قاي وڭىرلەردە كولەڭكەلى كاسىپتىڭ ءورشىپ تۇرعانىنان حاباردارمىز. بىلتىر جەلتوقساندا سالالىق مينيسترلىككە حات جازىپ, زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى باستاما كوتەردىك. نەگە دەسەڭىز, وندا كورسەتىلگەن تالاپتار تىم قاتاڭ. سوندىقتان بۇل ماسەلەگە بەيجاي قاراماعان ابزال», دەدى ع.ساعيەۆ.
ماماندار ايتقانداي, كەن ىزدەۋشىلەر بەلگىلى ءتارتىپ اياسىندا جۇمىس ىستەۋ ارقىلى تاۋ-كەن سالاسىن قاجەتتى قۇرال-جابدىق پەن تەحنيكاسىز دامىتۋ كۇردەلى ەكەنىن ءتۇسىنىپ, كەلەشەكتە ءىرى كومپانيالاردى قۇرۋعا باسىمدىق بەرەتىنىن ايتادى.
«دۇرىس جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن قاراپايىم ءارى قولايلى ورتانى قالىپتاستىرۋ قاجەت. ايتالىق, ەگەر التىن وندىرىسىمەن اينالىسساڭ, وندا شارتتى تۇردە 20-30 مىڭ تەڭگە تولەيسىڭ. وسىدان كەيىن بارىپ, ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار بۇل كاسىپتىڭ وڭاي ەمەس ەكەنىن, مۇندا قاجەتتى تەحنيكا مەن قايتا وڭدەۋسىز جۇمىس جۇرگىزۋ قيىنعا سوعاتىنىن تۇسىنەتىن بولادى. دەمەك, بىرىگە باستايدى. الداعى ۋاقىتتا ءوز كومپانيالارىن قۇرۋعا كۇش سالادى. اكىمدىكتەر بۇل ادامداردى اشىق اڭگىمەگە تارتۋعا قامدانىپ, ولاردىڭ قىزمەتىن زاڭداستىرۋدىڭ امالدارىن قاراستىرۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. ياعني پىكىر الماسۋ ارقىلى بۇل بيزنەستى نىعايتۋعا بولاتىنىنا سەنىمدىمىن», دەدى ن.رادوستوۆەتس.
فيسكالدى ورگانداردىڭ اقپاراتىنا جۇگىنسەك, ەلىمىزدە باعالى مەتالل ءوندىرىسىن كاسىپكە اينالدىرعان جەكەلەگەن ازاماتتار سالىق تولەۋدەن جالتاراتىن كورىنەدى. ماسەلەن, بىلتىر 25 كەن ىزدەۋشى مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنا بارىپ تىركەلسە, سونىڭ تەك شامامەن 6-ى عانا سالىق تولەۋ ءتارتىبىن تالاپقا ساي ورىنداعان.
