بايمىرزانىڭ اكەسى – توق تا عۇل جانىبەكوۆ (قاجى) اسا ءدىن دار جانە وقىعان ادام بول عان. پاۆلودار ۋەزىندەگى اقسۋ بولى سى نىڭ تۋماسى. ول 1878 جىلى 17 جاستاعى ۇلى بايمىرزانى وقىپ, مامان دىق الۋى ءۇشىن ومبى قالا سى نا جىبەرەدى.
وقۋ ورنى – اسكەري گوسپي تال دىڭ جانىنداعى ورتا لىق فەلدشەرلىك مەكتەپ. يسلام ءداس ءتۇ رىندە قاتاڭ تاربيە الىپ وسكەن جانە اراب ءتىلى مەن ورىس ءتىلىن جاقسى مەڭگەرگەن بايمىرزا وسى وقۋ ورنىنا قيىندىقسىز ءتۇسىپ, 1882 جىلى ويداعىداي بىتىرەدى.
جەكە قولداعى ءبىر كوللەك تسيادا 1882 جىلى ۋچيليششە ءبى ءتى رۋ شىلەردىڭ فوتوسۋرەتى ساق تا لىپ قا لىپتى. وسى سۋرەتتەگى با سى نا شالما وراعان جاس جىگىت 21 جاس تا عى بايمىرزا توقتاعۇلوۆ بولۋى ءمۇم كىن.
ەندى ۋچيليششە تاريحىنا قىس قا شا توقتالا كەتەيىك. 1852 جىلى ءسىبىر كازاك اسكەرلەرىن مەدي تسي نا لىق جانە اپتەكالىق فەلد شەرلەرمەن جابدىقتاۋ ءۇشىن, ومبى اسكەري گوسپيتالىنىڭ جانىنان فەلدشەرلەر مەكتەبى اشىلادى. بۇل ءسىبىر ولكەسىندەگى تۇڭعىش مەديتسينالىق وقۋ ورنى ەدى.
1874 جىلعى مالىمەتتەرگە قا را عاندا, تاربيەلەنۋشىلەردىڭ سانى 18-گە دەيىن ارتىپ, ولاردىڭ ارقايسىسى جىل سايىن 100 رۋبل اسكەري جاردەماقى الىپ وتىرعان. 1876 جىلى باتىس ءسىبىر گەنەرال-گۋبەرناتورى, گەنەرال-اديۋتانت ا.پ.كازناكوۆ «ومبى فەلدشەرلەر ۋچيليششەسىنە كرەستياندار سوسلوۆيەسى مەن قىرعىزداردان (قازاقتار) تاربيەلەنۋشىلەر الۋ تۋرالى ەرەجەنى» بەكىتەدى.
1877 جىلى باتىس ءسىبىر اسكەري وك رۋگى بويىنشا №151 اسكەري گوس پي ءتالدىڭ عيماراتىندا فەلد شەرلەر مەكتەبىنىڭ تاربيە لەنۋ شىلەرىنە ينتەرنات اشۋ ەرەجەسى بەكىتىلەدى.
ورتالىق مەملەكەتتىك مۇرا عات تا بايمىرزا توقتا عۇلوۆ قا قا تىس تى بىرنەشە قىزمەتتىك ءتىزىم دەر ساقتالىپتى:
«پاۆلودار ۋەزىندەگى 2-ءنشى ۋچاس كە ءنىڭ فەلدشەرى بايمىرزا توق تا عۇلوۆتىڭ قىزمەتى جاي لى قىز مەتتىك ءتىزىم». 25 اقپان,
1898 ج.
بايمىرزا توقتاعۇلوۆ, جاسى 37-دە, ومبى ورتالىق فەل دشەر لىك مەكتەبىن بىتىرگەنى جايلى ديپ لو مى بار (اسكەري گوسپي تال ءدىڭ جانىنداعى).
كۋالىك (ديپلوم) №80, 1882 جىل, 14 مامىر. ەلگە كەلگەسىن, سەميپالات (سەمەي) وبلىسى, پاۆ لو دار ۋەزىندەگى اقسۋ بولىسىندا بو لىستىق فەلدشەر قىزمەتىنە تا عايىندالعان.
1897 جىلعى 17 قىركۇيەكتە سەميپالات وبلىسى گەنەرال-گۋ بەر ناتورىنىڭ №68 بۇي رىعى بو يىنشا, پاۆلودار ۋەزىندەگى 2-ءنشى ۋچاسكەگە فەلد شەر بولىپ تا عايىندالعان.
قىرعىز (قازاق) بايسۇگىر مانامباەۆتىڭ قىزى قاديشاعا ۇيلەنگەن. ءارىپ اتتى ۇلى 1883 جىلى 1 مامىردا تۋعان. قىزى نۇريلا – 1894 جىلى 3 تامىزدا تۋعان. قىزى كۇلباعيرا – 1896 جىلى 19 قاراشادا تۋعان».
1883-1898 جىلدار ارا لى عىن داعى كاسىبي قىزمەتى بارىسىندا بايمىرزا جەرگىلىكتى تۇر عىندار اراسىندا جەدەل كو مەك بەرەتىن ءبىلىمدى دارىگەر رە ءتىن دە تانىلادى. ۋەزدىك كلينيكا پاۆلودار قالاسىندا بولعان. فەل د شەر بايمىرزا سىرقاتتارعا تۇر عى لىق تى جەرلەرىنە بارىپ كومەك جاساپ, قازىرگى جەدەل جاردەمنىڭ قىزمەتىن اتقارعان. 1898 جىلعا قاراي 2-ءنشى ۋچاسكە وزىنە ءۇش بولىستىڭ اۋماعىن قوسىپ الىپ, قازىرگى تىلمەن ايتقاندا, بايمىرزا ءۇش اۋدانعا بىردەي مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتكەن. ول كوپ جىلدار بويى ۋەزدىك دارىگەر ميحايل ۆلا دي مي رو ۆيچ پاۆلوۆتىڭ قارا ما عىندا بولعان. وسى كەزدە كلينيكاعا تومسك ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن جاس دارىگەر امىرە ايتباكين كە ءلىپ قىزمەتكە تۇرادى.
1900 جىلعى قىرعىزدار شارۋاشىلىعى جونىندەگى قۇ جات تاردىڭ (مكز) مالىمەتى بو يىنشا, بايمىرزا اكەسىمەن بىرگە (اقسۋ بولىسىنىڭ 1-ءنشى اۋى لىندا) ۇلكەن اعاش ءۇي, جۇ مىس كەر لەرگە ارنالعان جەر ءۇي, ءتورت شارۋاشىلىق قۇرىلىسى, 134 باس جىلقى, 4 تۇيە, 165 ءىرى قارا, 127 باس قويدان تۇراتىن اجەپتاۋىر ءىرى شارۋاشىلىق ۇستاعان. شارۋا شى لىقتا جالدامالى جۇمىس كەر لەر بولعان.
ءبىرىنشى ايەلى قاديشا (بۇ رىن عى بولىس باسقارۋشىسى, بي بايسۇگىر مانامباەۆتىڭ قىزى) – ءارىپ, نۇريلا, كۇلباعيرا, عاب دى لعازيز اتتى ءتورت بالا تۋعان.
ەكىنشى ايەلى كاميلانى 1907 جىلى العان. ودان – شوكەناي, ءماپىش, ءماجيت, عابيدوللا, عازيز اتتى بالالار تۋعان.
بايمىرزانىڭ اتا-تەك شە ءجى رەسى: بايمىرزا – توقتاعۇل – جانىبەك – تۇگەلباي – قاراتاي – بايقۇلاق – جيرەنتاي (يمان) – ...باسەنتيىن –...ارعىن.
بايمىرزا توقتاعۇلوۆتىڭ كو مەگىمەن جانە اقىل بەرۋىمەن 1897 جىلى فەلدشەرلىك وقۋعا ءوزىنىڭ جەرلەسى, دارىندى جاس, بولاشاقتاعى بەلگىلى دارىگەر ارىن سۇلەيمەنوۆ بارادى.
1905 جىلى بايمىرزانىڭ اكەسى توقتاعۇل جانىبەكوۆ قاجى لىق پارىزىن وتەۋ ءۇشىن مەككەگە اتتانادى.
1907 جىلى بايمىرزا توقتا عۇ لوۆ مەملەكەتتىك دۋماعا دە پۋتات تاردى سايلاۋشى بولىپ تا عا يىن دالادى.
بايمىرزا ۋەزدىك اكىمشىلىكتەگى ءوزى ءنىڭ قىزمەتىن 1915 جىلى اياق تاي دى. بىراق داۋلەتتى ءارى ىق پالدى ادام رەتىندە جەكە ءدارى گەرلىك قىزمەتىن توقتاتپاعان سە كىل ءدى.
مۇراعاتتان 1924 جىلعى باي مىر زانىڭ وتباسى تۋرالى ءتىزىم تابىلدى. بايمىرزا ول كەزدە 68 جاستا.
1928 جىلى بايمىرزا توق تا عۇ لوۆ پەن اعاسى ءشارىپ دۇنيە-مۇلكى تاركىلەنىپ (كونفيسكاتسيا), جەر اۋدارۋعا جاتاتىن بايلاردىڭ تىزىمىنە ەنەدى.
72 جاستاعى بايمىرزا مال-مۇلكى تاركىلەنگەن سوڭ, اقتوبە وبلىسىنا جەر اۋدارىلادى. ودان كەيىن, 1931 جىلى ونىڭ بالاسى عابدىلعازيزدىڭ دۇنيە-مۇلكى تاركىلەنىپ, وتباسىمەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ءسىبىر ايماعىنا ايدالادى.
بايمىرزانىڭ بۇدان ارعى تاعدىرى جانە قايدا جەرلەنگەنى ازىرشە بەلگىسىز. جەڭىس ماردا نوۆ تىڭ شەجىرەسىندە بايمىر زا نىڭ نەمەرەسى (عابدىلعازيزدىڭ بالاسى) قامزا كورسەتىلەدى. وكىنىش كە قاراي, قامزانىڭ بالالارىن جانە بايمىرزانىڭ بۇگىنگى كۇنگى باسقاداي ۇرپاقتارىن تابۋ ءمۇم كىن بولمادى.
ءحىح عاسىرداعى مۇراعات قور لا رىندا قازاق بالالارىنىڭ ءبى ءلىم الىپ, قىزمەت ىستەگەنى جايلى ءتۇرلى قۇجاتتار (وتىنىشتەر, شەشىمدەر, بۇيرىقتار, ستيپەنديالار بەرۋ ت.ب.) جەتكىلىكتى. تەك سەمەي گۋبەرنياسى بويىنشا عانا 20 شاقتى بەلگىلى تۇلعاعا قاتىستى قىز مەتتىك تىزىمدەر ءوز دە ءرىنىڭ اشى لۋىن كۇتىپ جاتىر.
مەنىڭ وسى ءبىر كىشكەنتاي عانا ەڭ بەگىم سول كەزدەگى قازاق زيالى لا رىنىڭ قالىپتاسۋ جولىنا ساۋلە ءتۇسىرىپ, پاۆلودار ۋەزىنىڭ دارىگەر-فەلدشەرى بايمىرزا توقتاعۇلوۆ سەكىلدى ءوز ۋاقىتىندا حالقىنا قالتقىسىز قىزمەت كور سەتكەن تۇلعا ەسىمىنىڭ ۇمى تىل ماۋىنا سەبەپ بولادى دەپ ءۇمىت تەنەمىن.
داۋرەن اياشينوۆ,
تاريحشى, ولكەتانۋشى
