قوعام • 26 ناۋرىز، 2021

بارىسىمىز باردا – نامىسىمىز بار

15 رەت كورسەتىلدى

الەۋمەتتىك جەلىدە تەڭىز دەڭگەيىنەن 2900 مەتر بيىكتىكتە تۇسىرىلگەن تەڭدەسسىز كادر تاراپ جاتىر. بەينەتاسپادا اقسۋ-جاباعىلى مەملەكەتتىك تابيعي قورىعىندا فوتوتۇزاققا ءتۇسىپ قالعان مەملەكەتىمىزدىڭ سيمۆولى – قار بارىسى انىق اڭعارىلادى. جاعىمدى جاڭالىقتى ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى Telegram-داعى رەسمي پاراقشاسىندا ءبولىستى.

الەمدەگى 12 مەملەكەتتى مەكەن ەتكەنىنە قاراماستان، «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن اقسۇيەك اڭنىڭ جەر بەتىندە 4 مىڭعا جۋىعى عانا قالىپتى. عالىم­داردىڭ پايىمداۋىنشا، سونىڭ شامامەن 120-130-ى قازاقستان اۋماعىندا تىركەلگەن ەكەن. جويىلىپ كەتۋدىڭ از-اق الدىندا تۇرعان جىرتقىش اڭنىڭ سيرەك كەزدەسەتىنى دە سوندىقتان.

ەندى مىنە، تەكتىلىگى مەن ەپتىلىگى تالايدى تاڭعالدىرعان قار بارىسى قايتا كوبەيىپ كەلە جاتقان سەكىلدى. ولاي دەيتىنىمىز، الەۋمەتتىك جەلىدە كەڭىنەن تالقىلانىپ جاتقان الگىندەي كادرلار بۇعان دەيىن جامبىل وبلىسىنا قاراس­تى مەركى اۋدانىنىڭ اۋماعىن­دا، الماتى وبلىسىنداعى «التىن-ەمەل» مەملەكەتتىك ۇلت­تىق تابيعي پاركىندە، الما­تى مەملەكەتتىك تابيعي قورى­عىندا،  «ىلە الاتاۋى» ۇلتتىق تابيعي پاركىندە تۇسىرىلگەن بولاتىن. ال اقسۋ-جاباعىلىدا ءدال مۇنداي بەينەتاسپا وتكەن جىلى قازان ايىندا تۇسىرىلگەن ەدى. جارتى جىلعا جەتەر-جەتپەس مەرزىمدە وسىنداي وقيعا تاعى قايتالانىپ وتىر. بۇل نەنىڭ بەلگىسى؟ مۇنى «جاقسى ءسوز – جارىم ىرىس» دەپ، جۇرت جاقسىلىققا بالاپ جاتىر. جاقسىلىق ەمەي نەمەنە، مەملەكەتىمىزدىڭ نىشانىنا اينالعان قاستەرلى جانۋارمەن بىرگە بايىرعى ءور رۋحىمىز، نامىس پەن جىگەرىمىز بوي كورسەتە باستادى. قايىرىلىپ كەلىپ، قايتا-قايتا فوتوتۇزاققا ءتۇسىپ قالىپ جۇرگەن قار بارىسىندا ەل مەن جەردىڭ كيەسى بار سەكىلدى.

ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيىك، كوزگە كوپ تۇسە بەرمەيتىن جانۋاردىڭ سانىن ناقتىلاۋ، مەكەن ەتەتىن اۋماعىن انىقتاۋ ماقساتىندا ارنايى ماماندار ورماننىڭ ەكوجۇيەسىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن بىرقاتار قادامعا بارىپ جاتىر. ماسەلەن، بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ عالامدىق ەكولوگيالىق قورى مەن ەلىمىزدىڭ ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنiڭ ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتى فوتوتۇزاقتار ورناتتى. تاراپ جاتقان قايتالانباس كادر­لار – وسى جۇمىستاردىڭ جەمىسى.

1

ءيا، «قىزىل كىتاپقا» ەنبەي جاتىپ كوز جازىپ قالعان جان-جانۋارلارىمىز از ەمەس-ءتى. ءبىر كەزدەرى ۇلى دالا ءتوسىن ازيا ارىس­تانى، تۇران جولبارىسى، قابىلان، قۇلان مەكەن ەتكەن دەگەندى تاريحشىلاردىڭ، ەكولوگتاردىڭ اۋزىنان ءجيى ەستيمىز. تۇرپاتى بولەك تۇران جولبارىسىنىڭ تاقسىرەتتى تاعدىرى تۋرالى م.ماعاۋيننىڭ «شاقان شەرى» رومانىندا ايتىلادى. ال ازيا ارىستانى افريكاداعى تۇقىمداستارىنان جالىنىڭ جاتاعان، تۇرقىنىڭ ءسال شاعىنداۋ بولۋىمەن ەرەكشەلەنىپتى.

قازاقستاندا قابىلان قالماعانىمەن، وسىدان تۋرا 3 جىل بۇرىن 2018 جىلى قازاندا ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى ءۇستىرت مەملەكەتتىك قورىعىندا العاش رەت تۇرىكمەنستاننان كەلگەن ورتالىق ازيا قابىلانى فوتوتۇزاققا تۇسكەن بولاتىن. الگى قابىلان سول جىلى قاراشادا، كەيىن 2019 جىلى اقپاندا تاعى ەكولوگتاردىڭ نازارىنا ىلىكتى. ءتىپتى وعان «تاۋ شەرى» دەگەن ات قويىلعان كورىنەدى. حح عاسىردىڭ العاشقى جارتىسىنا دەيىن ءۇيىر-ۇيىرىمەن جايىلىپ جۇرگەن قۇلاندى بۇگىندە ۇلتتىق پاركتەردەن عانا كەزدەستىرۋگە بولادى. ونىڭ ءوزى ءبىر كەزدەرى ءبىرجولاتا جويىلىپ كەتىپ، وتكەن عاسىردىڭ ورتان بەلىندە تۇرىكمەنستاننان جەتكىزىلىپ، جەرسىندىرىلگەن ەدى. وتكەن جىلى ولاردىڭ جالپى سانى 4 مىڭعا جۋىقتاپتى.

P.S. قار بارىسى دەگەندە ەڭ الدىمەن الماتىداعى رەسپۋبليكا الاڭىندا ورنالاسقان «تاۋەلسىزدىك مونۋمەنتى» ويعا ورالار ەدى. وڭ قولىندا قىران قۇسى، سول قولىندا ساداعى، بەلىندە قانجارى مەن اسىنىپ العان قورامساعى بار دۋلىعالى جاس سارباز ءبىز ايتىپ وتىرعان بارىستىڭ ۇستىندە تۇرعان جوق پا؟ قاتارداعى بارىس ەمەس، قولادان قۇيىلعان قاناتتى بارىس. وسى مونۋمەنتكە قاراعان سايىن رۋحتىڭ اسقاقتاماۋى، جىگەردىڭ جانىلماۋى مۇمكىن ەمەس. ەندەشە، بارىسىمىز باردا – نامىسىمىز بار دەگەن ءسوز.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار