سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «EQ»
– جومارت سابىرجان ۇلى, ەگەر جاڭىلىسپاسام, ءسىز العاش رەت اسىق اتۋ فەدەراتسياسىن قۇرىپ, ونىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بولعان ادامسىز. ءوزىڭىزدى بۇل ىسكە يتەرمەلەگەن نە نارسە؟
– اسىق ويىنى – ءار ولكەدە ءارتۇرلى ەرەكشەلىكتەرىن ساقتاي وتىرىپ دامىعان ۇلتتىق ويىنداردىڭ ىشىندە اسا تانىمالى جانە قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى ويىندارىنىڭ ەڭ قىزىقتى ءتۇرى. سوندىقتان عاسىرلار بويى حالىقتىڭ زەردەسىندە ساقتالىپ كەلگەن بۇل ويىن ۇرپاق تاربيەلەۋدىڭ قۇرالى ەكەنى انىق.
ودان كەيىن اسىق اتۋ ۇتىس ويىنعا جاتادى. سول سەبەپتى, بالالاردىڭ تەز قيمىلداۋىن قالايدى. مەرگەندىگىن ارتتىرادى, دالدىككە, ەسەپكە ۇيرەتەدى. قازاق بالاسىنىڭ ەسەپكە جۇيرىكتىگى, مىنە وسىنداي ويىنداردى ويناۋدان قالىپتاسقان. اسىقتى ەشكىم قولدان جاساپ جاتپايدى. تابيعي نارسە. بۇل ويىندى دامىتۋ ارقىلى بىرىنشىدەن, حالقىمىزدىڭ ەجەلگى ءداستۇرىن جاڭعىرتا الامىز, ەكىنشىدەن گەنەتيكالىق تولىق ويلاۋ ءۇردىسىن قالىپتاستىرۋعا سەپ. وسى ماقسات تۇرعىسىنان قولعا العان جايىمىز بار.
«اسىعىڭ الشىسىنان ءتۇسسىن!» دەپ تىلەك ايتاتىن الاش بالاسىنىڭ ۇلتتىق سپورتقا دەن قويسا, ەرتەڭگى ۇرپاعى دا تامىرىنان اجىرامايتىنى انىق.
– جۇمىستى قالاي باستادىڭىز؟
– ەڭ اۋەلى, ەتنوگراف زەرتتەۋشىلەردى قاتىستىرا وتىرىپ, «اسىق ويىندارى» ەرەجەسىن جازىپ, ونى ادىلەت مينيسترلىگىنە بەكىتتىردىك. ياعني پاتەنتتەدىك. بۇل 2010 جىلى اتقارىلعان ءىس. ءبىر جىل بۇرىن اسىق اتۋ فەدەراتسياسىن قۇرىپ, زاڭدى تىركەۋدەن وتكەن بولاتىنبىز. ودان كەيىنگى نەگىزگى ماسەلە – سپورت رەزەرۆى جانە جوعارى دارەجەدە ويىنشىلار دايارلاۋ ءىسىن قولعا الدىق. ءسويتىپ, اسىق اتۋ سپورت ءتۇرى بويىنشا جارىسقا قاتىساتىن ادامداردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىن انىقتاپ, ولاردى بەس توپقا جىكتەدىك. اتاپ ايتقاندا, بالالار (7-10 جاس), جاسوسپىرىمدەر (11-13 جاس), بوزبالالار (14-16 جاس), جاستار (17-20 جاس), ەرەسەكتەر (21 جاستان جوعارى). بۇل ساناتتار ءوز ىشىنەن ايەلدەر جانە ەرلەر دەپ ءبولىندى.
قازىرگى تاڭدا ەلىمىز كولەمىندە 14 وبلىستا اككرەديتتەۋدەن وتكەن فەدەراتسيا بولىمشەلەرى جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇل قۇرىلىمدا اسىق اتۋدى ۇيرەتەتىن 689 جاتتىقتىرۋشى جۇمىس اتقارادى. رەسمي مالىمەتكە جۇگىنسەك, 45 000 ادام وسى سپورت تۇرىمەن اينالىسادى ەكەن. سول سياقتى, وڭىرلەردە 1388 اسىق اتۋ ۇيىرمەسى جۇمىس ىستەيدى. ەڭ ۇلكەن جەتىستىگىمىز – 2018 جىلى ۇلتتىق وليمپيادالىق كوميتەت «اسىق اتۋ» ويىنىن سپورت ءتۇرى دەپ تانىدى.
– قىسقاسى, اسىق اتۋ سپورتى رەسمي تۇردە مويىندالىپ, رەسپۋبليكالىق سپورتتىق ويىندار كەستەسىنە كىرگەن بولدى عوي؟
– ارينە. بەكىتىلگەن سپورتتىق ءىس-شارالار كەستەسىنە سايكەس, اسىق اتۋ بويىنشا جىل سايىن 30-عا جۋىق سپورتتىق جارىس وتكىزىلەدى. سونىڭ ىشىندە ءۇش حالىقارالىق تۋرنير, التى قازاقستان چەمپيوناتى بار. ونىڭ سىرتىندا ءداستۇرلى رەسپۋبليكالىق وقۋشىلار سپارتاكياداسى, قازاقستان حالىقتارى فەستيۆالى جانە اۋىل ويىندارى باعدارلاماسى شەڭبەرىندە رەسمي جارىستار ءوتىپ ءجۇر.
ونىڭ سىرتىندا, 2011 جىلى ەلوردادا وتكەن دۇنيە ءجۇزى قازاقتارىنىڭ كەزەكتى قۇرىلتايىندا شەتتەن كەلگەن قانداستارىمىزعا اسىق ويىنىنىڭ ەرەجەسى تانىستىرىلدى. 2014 جىلى مامىر ايىندا گەرمانيادا, 2016 جىلى شىلدەدە تۇركيادا ۇيىمداستىرىلعان ەۋروپا قازاقتارىنىڭ كىشى قۇرىلتايىندا اسىق اتۋدان جارىس وتكىزدىك. 2017 جىلى 4-9 جەلتوقساندا كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ چەدجۋ قالاسىندا ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانى قورعاۋ كوميتەتىنىڭ ءحىى سەسسياسىنا قاتىسىپ, اسىق ويىنىن ناسيحاتتادىق. ءسويتىپ, اسىق اتۋ ويىنى ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرا رەتىندە يۋنەسكو تىزىمىنە كىردى. سونداي-اق اسىق اتۋدان قازاقستان كۇراماسى قىرعىز ەلىندە وتكەن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىنىندا قىرعىز ستيلىندە اسىق اتاتىن «وردو» سايىسىنا قاتىسىپ, جۇلدەلى 3-ورىندى يەلەندى.
– اسىق اتۋ سپورتى ەلىمىزدىڭ قاي وڭىرلەرىندە جاقسى دامىعان جانە الداعى جوسپارلارىڭىز قانداي؟
– اسىق اتۋ سپورتى قوستاناي, تۇركىستان, جامبىل, سولتۇستىك قازاقستان, اقمولا, قىزىلوردا وبلىستارى جانە نۇر-سۇلتان قالاسىندا جاقسى دامىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار «اسىق اتۋ» ويىنى ەلىمىزدىڭ ورتا مەكتەپتەرىندە دەنە تاربيەسى ساباعىنىڭ جوسپارىنا ۇلتتىق سپورت ءتۇرى رەتىندە ەنگىزىلدى. جۋىقتا, «كازاليانس» قوعامدىق بىرلەستىگىمەن اسىق اتۋدى جانە ۇلتتىق سالت-ءداستۇردى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا مەموراندۋم جاسالدى. بيىل ءتورتىنشى دۇركىن تۇركيادا وتەتىن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىنا ءبىزدىڭ اسىق اتۋ سپورتى كىرگەندىكتەن, سوعان دايىندىق شارالارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
اڭگىمەلەسكەن
بەكەن قايرات ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
