سۇحبات • 25 ناۋرىز، 2021

اسىعىڭ الشىسىنان ءتۇسسىن!

133 رەت كورسەتىلدى

اسىق ويىنى – قازاق حالقىنىڭ ەجەلگى وتە كەڭ تاراعان ۇلتتىق ويىن تۇرلەرىنىڭ ءبىرى. ويىننىڭ باستى وبەكتىسى دە، قۇرالى دا – اسىق. اتالعان ويىن، اسىرەسە، بالالار اراسىندا كەڭ تاراعان. ولاردى ەپتىلىككە، مەرگەندىككە، ۇقىپتىلىققا، سەرگەكتىككە باۋليتىن تاربيەنىڭ كوزى. تىلىمىزدەگى «قوي اسىعى دەمەڭىز، قولايىڭا جاقسا ساقا قوي» نەمەسە «اسىعى الشىسىنان ءتۇستى»، «بۇگە-شىگەسىنە دەيىن انىقتاۋ» ت.ب. تىركەستەر تەگىن ايتىلماسا كەرەك. سونداي-اق قازاقتار جاقسى كورگەن جاستى: «التىن اسىقتاي» نەمەسە «كيىكتىڭ اسىعىنداي شىمىر» دەپ اتايتىن ءۇردىس بار. مۇنداي فرازەولوگيزمدەر اسىقتىڭ سيمۆولدىق مانىنە قاتىستى قالىپتاسقانى انىق.

ەلىمىز تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن جىلداردان باستاپ، اتالعان ويىن زامانعا ساي جاڭارىپ جاندانا تۇسۋدە. جۋىقتا عانا مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترىنىڭ №52 بۇيرىعىمەن (26.02.2021) ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنىڭ تىزبەسى بەكىتىلدى. وسى تىزىمدە كورسەتىلگەن ۇلتتىق مارتەبەگە يە توعىز سپورتتىڭ ءبىرى رەتىندە – اسىق اتۋ تاڭدالدى. وسى ورايدا، رەسپۋبليكالىق اسىق اتۋ فەدەراتسياسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى، قازاقستانعا ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشى جومارت سابىرجان ۇلىنا جولىعىپ، اسىق ويىنىنىڭ قازىرگى جاي-جاپسارى، بولاشاق جوس­پارى جايلى اڭگىمەلەسكەن ەدىك.

 

سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار، «EQ»

– جومارت سابىرجان ۇلى، ەگەر جاڭىلىس­پا­سام، ءسىز العاش رەت اسىق اتۋ فەدەراتسياسىن قۇ­­رىپ، ونىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بولعان ادام­­سىز. ءوزىڭىزدى بۇل ىسكە يتەرمەلەگەن نە نار­سە؟

– اسىق ويىنى – ءار ولكەدە ءارتۇرلى ەرەك­شە­لىكتەرىن ساقتاي وتىرىپ دامىعان ۇلتتىق ويىن­داردىڭ ىشىندە اسا تانىمالى جانە قازاق حال­قىنىڭ ءداستۇرلى ويىندارىنىڭ ەڭ قىزىقتى ءتۇرى. سوندىقتان عاسىرلار بويى حالىقتىڭ زەردەسىندە ساقتالىپ كەلگەن بۇل ويىن ۇرپاق تاربيەلەۋدىڭ قۇرالى ەكەنى انىق.

ودان كەيىن اسىق اتۋ ۇتىس ويىنعا جاتادى. سول سەبەپتى، بالالاردىڭ تەز قيمىلداۋىن قالايدى. مەرگەندىگىن ارتتىرادى، دالدىككە، ەسەپ­كە ۇيرەتەدى. قازاق بالاسىنىڭ ەسەپكە جۇي­رىكتىگى، مىنە وسىنداي ويىنداردى ويناۋدان قا­لىپتاسقان. اسىقتى ەشكىم قولدان جاساپ جاتپايدى. تابيعي نارسە. بۇل ويىندى دامىتۋ ارقىلى بى­رىنشىدەن، حالقىمىزدىڭ ەجەلگى ءداستۇرىن جاڭ­عىرتا الامىز، ەكىنشىدەن گەنەتيكالىق تولىق ويلاۋ ءۇردىسىن قالىپتاستىرۋعا سەپ. وسى ماقسات تۇرعىسىنان قولعا العان جايىمىز بار.

«اسىعىڭ الشىسىنان ءتۇسسىن!» دەپ تىلەك اي­تاتىن الاش بالاسىنىڭ ۇلتتىق سپورتقا دەن قوي­سا، ەرتەڭگى ۇرپاعى دا تامىرىنان اجىراماي­تىنى انىق.

1

– جۇمىستى قالاي باستادىڭىز؟

– ەڭ اۋەلى، ەتنوگراف زەرتتەۋشىلەردى قاتىس­تى­را وتىرىپ، «اسىق ويىندارى» ەرەجەسىن جا­زىپ، ونى ادىلەت مينيسترلىگىنە بەكىتتىردىك. ياعني پاتەنتتەدىك. بۇل 2010 جىلى اتقارىلعان ءىس. ءبىر جىل بۇرىن اسىق اتۋ فەدەراتسيا­سىن قۇرىپ، زاڭ­دى تىركەۋدەن وتكەن بو­لاتىنبىز. ودان كەيىنگى نە­گىزگى ماسەلە – سپورت رە­زەرۆى جانە جوعارى دا­رەجەدە وي­ىن­­شىلار دايار­لاۋ ءىسىن قولعا ال­­دىق. ءسويتىپ، اسىق اتۋ سپورت ءتۇرى بويىنشا جا­رىس­قا قاتىساتىن ادام­داردىڭ جاس ەرەك­شەلىكتەرىن انىق­تاپ، ولاردى بەس توپقا جىكتەدىك. اتاپ ايتقاندا، بالا­لار (7-10 جاس)، جاس­وس­پىرىمدەر (11-13 جاس)، بوزبالالار (14-16 جاس)، جاستار (17-20 جاس)، ەرەسەكتەر (21 جاستان جو­عارى). بۇل ساناتتار ءوز ىشى­نەن ايەلدەر جانە ەرلەر دەپ ءبولىندى.

قازىرگى تاڭدا ەلىمىز كولەمىندە 14 وبلىستا اككرەديتتەۋدەن وتكەن فەدەراتسيا بولىمشەلەرى جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇل قۇرىلىمدا اسىق اتۋدى ۇيرەتەتىن 689 جاتتىقتىرۋشى جۇمىس اتقارادى. رەسمي مالىمەتكە جۇگىنسەك، 45 000 ادام وسى سپورت تۇرىمەن اينالىسادى ەكەن. سول سياقتى، وڭىرلەردە 1388 اسىق اتۋ ۇيىرمەسى جۇمىس ىستەيدى. ەڭ ۇلكەن جەتىستىگىمىز – 2018 جىلى ۇلتتىق وليمپيادالىق كوميتەت «اسىق اتۋ» ويىنىن سپورت ءتۇرى دەپ تانىدى.

– قىسقاسى، اسىق اتۋ سپورتى رەسمي تۇردە مويىندالىپ، رەسپۋبليكالىق سپورتتىق ويىن­دار كەستەسىنە كىرگەن بولدى عوي؟

– ارينە. بەكىتىلگەن سپورتتىق ءىس-شارالار كەس­تەسىنە سايكەس، اسىق اتۋ بويىنشا جىل سايىن­ 30-عا جۋىق سپورتتىق جارىس وتكىزىلەدى. سونىڭ ىشىندە ءۇش حالىقارالىق تۋرنير، التى قازاق­ستان چەمپيوناتى بار. ونىڭ سىرتىندا ءداستۇرلى رەسپۋبليكالىق وقۋشىلار سپارتاكياداسى، قا­زاقستان حالىقتارى فەستيۆالى جانە اۋىل ويىن­دارى باعدارلاماسى شەڭبەرىندە رەسمي جارىس­تار ءوتىپ ءجۇر.

ونىڭ سىرتىندا، 2011 جىلى ەلوردادا وت­كەن دۇنيە ءجۇزى قازاقتارىنىڭ كەزەكتى قۇرىل­تايىن­دا شەتتەن كەلگەن قانداستارىمىزعا اسىق ويى­نىنىڭ ەرەجەسى تانىستىرىلدى. 2014 جىلى ما­مىر ايىندا گەرمانيادا، 2016 جى­لى شىل­دە­دە تۇركيادا ۇيىمداستىرىلعان ەۋروپا قازاق­تارىنىڭ كىشى قۇرىلتايىندا اسىق اتۋدان جارىس وتكىزدىك. 2017 جىلى 4-9 جەلتوقساندا كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ چەدجۋ قالاسىندا ماتە­ريالدىق ەمەس مادەني مۇرانى قورعاۋ كومي­تەتىنىڭ ءحىى سەسسياسىنا قاتىسىپ، اسىق ويى­نىن ناسيحاتتادىق. ءسويتىپ، اسىق اتۋ ويىنى­ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرا رەتىندە يۋنەسكو تىزىمىنە كىردى. سونداي-اق اسىق اتۋدان قازاقستان كۇراماسى قىرعىز ەلىندە وتكەن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىنىندا قىرعىز ستيلىندە اسىق اتاتىن «وردو» سايىسىنا قاتىسىپ، جۇلدەلى 3-ورىندى يەلەندى.

– اسىق اتۋ سپورتى ەلىمىزدىڭ قاي وڭىرلەرىندە جاقسى دامىعان جانە الداعى جوس­پار­لارىڭىز قان­داي؟

– اسىق اتۋ سپورتى قوستاناي، تۇر­كىستان، جامبىل، سولتۇستىك قازاقستان، اقمولا، قى­زىل­وردا وبلىستارى جانە نۇر-سۇلتان قالاسىندا جاقسى دامىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار «اسىق اتۋ» ويىنى ەلى­مىز­دىڭ ورتا مەك­تەپ­تەرىندە دەنە تار­­بيەسى سا­با­­عى­نىڭ جوس­­پارىنا ۇلت­تىق سپورت ءتۇرى رە­تىن­دە ەن­گى­زىلدى. جۋىقتا، «كاز­اليانس» قوعامدىق بىرلەستىگىمەن اسىق اتۋدى جانە ۇلتتىق سالت-ءداستۇردى ناسي­حات­­تاۋ ماق­ساتىندا مەموراندۋم جاسالدى. بيىل ءتورتىنشى دۇركىن تۇركيادا وتەتىن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىنا ءبىزدىڭ اسىق اتۋ سپورتى كىرگەندىكتەن، سوعان دايىندىق شارالارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

 

اڭگىمەلەسكەن

بەكەن قايرات ۇلى،

«Egemen Qazaqstan»

 

سوڭعى جاڭالىقتار

مەرەكە قارساڭىندا ماراپاتتالدى

ايماقتار • بۇگىن، 13:58

6 مامىرعا ارنالعان ۆاليۋتا باعامى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:16

«چەلسي» فينالعا شىقتى

سپورت • بۇگىن، 10:48

«قىزىل ايماققا» قايتا ورالدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:33

ۆاكتسينالاۋعا سەنىم ارتىپ كەلەدى

مەديتسينا • بۇگىن، 08:30

...ىشكى دايىندىعىم پىسپەي جاتىر

ادەبيەت • بۇگىن، 08:27

مۋزىكالى مامىر

تەاتر • بۇگىن، 08:25

قايتپاس 1 قاراڭعىلىق قۇشاعىندا

ايماقتار • بۇگىن، 08:23

بولاشاقتى بەينەلەيتىن NUR ALEM

قازاقستان • بۇگىن، 08:05

«اللا» دەگەن جازۋى بار جۇمىرتقا

رۋحانيات • بۇگىن، 08:01

وڭىرلەردە كەزدەسۋلەر وتكىزدى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:55

ۇقساس جاڭالىقتار