كۇن ك ۇلىمدەگەن كۇنگەيدە سەنبىلىكتە قاتىسۋشىلار ءتورت اۋدانداعى ساياباقتار مەن گۇلزارلاردى, اۋلا مەن كوشەلەردى جانە ارىق-اتىزداردى قوقىستان تازارتتى. اباي اۋدانىنىڭ اۋماعىنا 20 مىڭ ءتۇپ قاراعاش پەن جىڭعىل اعاشى وتىرعىزىلدى. كوشەتتەر اقجار تۇرعىن الابىنا دەيىنگى كوشەنىڭ بويىنا, مۇسىلمان مازاراتىنىڭ ماڭىنا جانە بادام وزەنىنىڭ جاعالاۋىنا ەگىلدى. جالپى سەنبىلىك بارىسىندا اباي, ءال-فارابي, ەڭبەكشى, قاراتاۋ اۋداندارى اۋماعىندا تازالىق جۇمىستارى قىزۋ جۇرگىزىلدى.
قاراتاۋ اۋدانى بويىنشا جالپى 8 سەكتورعا ءبولىنىپ, كوپقاباتتى ءۇي اۋلاسىمەن ىشكى ورام كوشە بويلارىنداعى جاسىل ايماق, جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولى, سىنعان بۇتاقتار مەن قوقىستان تازارتىلدى. سونداي-اق كوپقاباتتى ءۇي اۋلاسى مەن ىشكى ورام كوشەلەرىنىڭ بويلارىنا 2 مىڭ ءتۇپ اعاش كوشەتى وتىرعىزىلدى. ال اباي اۋدانى بويىنشا 10 مىڭ ءتۇپ قاراعاش, 10 مىڭ ءتۇپ جىڭعىل كوشەتى ەگىلدى. سونىمەن قاتار, 258 اۋلانىڭ 72-نە قالانىڭ برەندىنە اينالعان 3 مىڭ راۋشان گ ۇلى (3 مىڭ ءتۇپ) ەگىلدى. ءال-فارابي اۋدانىنا قاراستى ساۋلە شاعىناۋدانى (№276 جانە №195 ورام) جاڭادان سالىنعان جولداردىڭ اۋماعىندا سەنبىلىك ۇيىمداستىرىلىپ, جالپى 1300 اعاش وتىرعىزىلدى. ەڭبەكشى اۋدانىندا 1-ءشى اۆتوجول كوشەسىنىڭ بويىنا, 16 شاعىناۋداندا №39 ورتا مەكتەپ اۋماعى مەن «فوسفورشىلار» مادەنيەت سارايى اۋماعىندا سەنبىلىك ءوتىپ, تۇرعىندار بەلسەندىلىك تانىتتى. اتالعان اۋدان اۋماعىندا جالپى 2 مىڭ ءتۇپ اعاش وتىرعىزىلدى. بۇل كۇنى قالا اكىمدىگىنىڭ قۇرىلىمدىق وننان استام باسقارما قىزمەتكەرلەرى اسانباي اسقاروۆ اتىنداعى دەندرولوگيالىق ساياباعىنا تازالىق جۇمىستارىن جۇرگىزدى.
جاقسىلىقتىڭ جارشىسىنا اينالعان كوكتەمگى كوشەت ەگۋ ناۋقانىنا ءدىن وكىلدەرى دە ءوز ۇلەستەرىن قوسۋدا. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويى اياسىندا قمدب شىمكەنت قالالىق وكىلدىگىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن اسانباي اسقاروۆ اتىنداعى دەندروساياباقتا «اعاش – ەل داۋلەتى, جەر ساۋلەتى» اتتى يگى شارا ءوتتى. قالانىڭ باس يمامى باقداۋلەت ابدراحمانوۆ باستاعان سالدەلىلەر ساياباق اۋماعىنا جوعارى سۇرىپتى 205 ءتۇپ اعاش كوشەت وتىرعىزدى. سونداي-اق, دەندرولوگيالىق ساياباقتا «شىمكەنت قالاسى يمامدارىنىڭ اللەياسى» اشىلدى. «بۇل شارا باس ءمۇفتي ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلىنىڭ قولعا الۋىمەن تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى اياسىندا وتكىزىلىپ وتىر. اعاش كوشەتىن وتىرعىزۋ شاراسى مەشىتتەر مەن وزگە دە ورىنداردا ءۇش اي بويى جالعاسادى», دەدى قالانىڭ باس يمامى.
ەسكە سالار بولساق, مەملەكەت قايراتكەرى اسانباي اسقاروۆتىڭ باستاماسىمەن 1979 جىلى نەگىزى قالانعان شىمكەنت مەملەكەتتىك دەندرولوگيالىق ساياباعىنىڭ جەر كولەمى بۇگىندە 117 گەكتارعا جەتتى. مۇندا 500 مىڭنان استام اعاش جانە 1 ميلليوننان استام شوپتەسىن وسىمدىكتەر بار.
سوڭعى جىلدارى قالادا جان سانىنىڭ كۇرت وسۋىنە وراي شاھار ەكولوگياسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا كوگالداندىرۋ مەن ورمان قورلارىن تولىقتىرۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. بۇگىنگى تاڭدا شىمكەنت قالاسىنىڭ تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنا قاراستى «جاسىل بەلدەۋ» كمم-نە بەكىتىلگەن جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ جالپى اۋماعى 1 483 گەكتاردى قۇرايدى. ونىڭ 976 گەكتارى شايىندى سۋ قويماسىنىڭ ماڭىندا ورنالاسقان «قاينار-بۇلاق» ۋچاسكەسىنە تيەسىلى. كوكتەمدە مۇندا 97,5 مىڭ دانا كوشەت ەگىلەدى. قازىرگى تاڭدا 260 مىڭ دانا اعاش ءوسىپ تۇرعان ايماققا قوسىمشا قاراعاش, شاعان وتىرعىزۋ جوسپارلانۋدا. جايقالعان تابيعات ءوز كەزەگىندە ەكولوگيانى جاقسارتىپ قانا قويماي, شاھاردى جەلدەن قورعاۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. ءبىر سوزبەن جاسىل بەلدەۋ شىمكەنتتىڭ ەكوساۋىتىنا اينالماق.
شىمكەنت
