تۇركيا موزايكالىق مەملەكەت بولعاندىقتان, ۆيزانتيا مەن گرەكتەردەن قالعان تاريحي جەرلەرىن جاپپاي تۋريستىك ايماقتارعا اينالدىردى. اسىرەسە 2000-2010 جىلدارى قارقىندى دامىدى. قازىرگى كەزدە جىل سايىن الەمنىڭ ساياحاتشىلارىنىڭ 46% اعىلاتىن كورىكتى مەكەن. ويتكەنى ادامزاتتىڭ قىسقاشا مازمۇنىنان سىر شەرتەتىن شامادا كوپتەگەن ءدىن مەن مادەنيەتتىڭ قالدىقتارى بار. سوندىقتان قىسقا نەمەسە ۇزاق مەرزىمدى ساپارعا كەلگەن تۋريستەر تۇركيانىڭ تابيعي اكتيۆتەرىنەن, ەرەكشە سۇلۋلىعىنان بولەك تاريحي بايلىعىن دا كورۋگە اسىعادى. وندا وتكەننىڭ بەدەرلى ىزدەرى جاتىر.
اۋەلى جالپىلاما تۇسىنىك رەتىندە الەم ەلدەرىنىڭ تۋريزمگە دەگەن كوزقاراسىن ءۇش دەڭگەيگە ءبولىپ, قاراستىرۋعا بولادى. ماسەلەن, ءبىرىنشى دەڭگەيگە مەملەكەتتىك كىرىس كوزىنىڭ باسقا سالالارىنان جينالاتىنى سەبەپتى تۋريستەرگە اسا مۇقتاجدىق تانىتپايتىن ەلدەردى, ەكىنشى دەڭگەيگە تۋريستىك مۇقتاجدىق بويىنشا ساياحاتشىلار ۇدايى سول ەلگە اعىلاتىن جانە ءۇشىنشى دەڭگەيگە تۋريستەردەن تۇسەتىن اقشانى قاجەت ەتەتىن, بىراق ەلدەگى كۇردەلى ماسەلەلەرگە بايلانىستى مەملەكەت رەپۋتاتسياسىنىڭ تومەندەۋىنەن قوناقتار وتە سيرەك باراتىن مەملەكەتتەردى جاتقىزۋعا بولادى.
ءبىرىنشى دەڭگەيگە قازاقستان, تۇرىكمەنستان, كانادا, رەسەي سياقتى قازبا بايلىق ارقىلى نەگىزگى تابىس تاۋىپ وتىرعان ەلدەر كىرەدى. ال ەكىنشى دەڭگەيگە International SOS كومپانياسىنىڭ 2021 جىلعى ينتەراكتيۆتى كارتاسىنا سايكەس ساياحاتشىلار ءۇشىن قاۋىپسىز جانە ىڭعايلى ەلدەرگە انگليا, شۆەيتساريا, دانيا, فينليانديا, سلوۆەنيا, نورۆەگيا, گرەنلانديا, تۇركيا جاتسا, ءۇشىنشى تيپكە سيريا, ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسى, اۋعانستان, ليۆيا, يراك جانە سومالي سياقتى قاۋىپتى مەملەكەتتەر ەنگەن. سوندىقتان تۇركيا ساياحاتتىق ۇران رەتىندە «مادەنيەتسىز تۋريزم مەن فيلوسوفياسىز مادەنيەت بولمايدى» دەگەن قاناتتى ءسوزدى بەرىك ۇستانعان.
ەگەر مادەنيەت فيلوسوفياسى تەوريادان قولدانىسقا اۋىساتىن بولسا,تۋريزمدە ەكونوميكالىق جوعارىلاۋ باستالادى. مادەنيەت دەپ وتىرعانىمىز اريستوكراتتىق سانا نەمەسە مىرزالىق دەڭگەي ەمەس, قاراپايىم عانا بيزنەس جۇرگىزۋ جولىنداعى ماقسات پەن ۇستانىم. سول يدەيا ءاربىر تۇرىك كاسىپكەرىنىڭ ساناسىنا مىزعىماستاي ورنىققان. سونىڭ ارقاسىندا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى جوعارى باعاعا يە. سەبەبى تۇرىكتەردە الىپساتارلىق وي مەن ءبىر جولعى پايدا تاۋىپ قالۋ ەمەس, ۇزاق مەرزىمدى جوبالاۋ قالىپتاسقان.
ەگەر ءبىر تۇرىك ازاماتى قوناقتى الداسا, مەملەكەتتىك قالىپتاسقان ويعا نۇقسان كەلەدى دەپ ەسەپتەيدى. مىسالى, دۇكەنگە قوناق كىرسە تەگىن شاي بەرىپ, تاتتىدەن ءدام تاتقىزىپ, كليەنتىنىڭ كوڭىلىن وزىنە اۋدارىپ بولعاننان كەيىن عانا تاۋارىن ساتا باستايدى. بۇل – ماركەتينگتىك ءتاسىل. الايدا ولار مۇنى ادەتتىك دەڭگەيگە كوتەرىپ العان. ياعني قوناققا ءىلتيپات كورسەتۋ بورىشىمىز دەپ ەسەپتەيدى. سەبەبى تۇركيادا كورسەتىلگەن ءاربىر قوناقجايلىق ەلدىڭ اتاعىن شارىقتاتادى. البەتتە, مۇنى پاتريوتيزم دەۋگە دە كەلەتىن شىعار.
كليماتى دا جايلى بولعاندىقتان, ول جاقتا قىسى-جازى تۋريست ۇزىلمەيدى. كوكتەم مەن جازدا وڭتۇستىك جاعىنداعى جاعاجايلارى, كۇز بەن قىستا سولتۇستىكتەگى تاريحي جەرلەرى تۋريستەرگە ەسىگىن ايقارا اشادى. بىلتىر كۇزدە پاندەميا باسەڭدەي باستاعان كەزدە ورتالىق ازيا ەلىنىڭ تۋريستەرى ىستانبۇلعا اعىلدى. ىستانبۇل ءمارمار مەن قارا تەڭىزدى ۇشتاستىرىپ, ۆيزانتيادان قالعان قۇندى جادىگەر رەتىندە ەۋروپا مەن لاتىن امەريكاسىن دا وزىنە تارتىپ تۇرادى.
دەمەك تۇركيا زاماناۋي جانە تاريحي جەرلەرى ارقىلى وزىنە ىنتىقتىرىپ وتىر. ال ارابتار زاماناۋي جانە جاساندى كول, قۇمعا اعاش وتىرعىزۋ سىندى تابيعاتتى جاساۋدى شىعاردى. دۋبايدى دامىتىپ بولىپ, ءابۋ-ءدابيدى كوركەيتە باستادى. مۇنايعا باي اراب تۇبەگى كۇندەردىڭ ءبىر كۇنى قازبا بايلىقتىڭ ماڭىزى جوعالاتىنىن, ارزانداپ كەتەتىنىن ءبىلىپ وتىر. سونى تۇسىنگەن ساۋد ارابياسى دا مەككەدەن باسقا قالالارعا تۋريست قابىلداۋدى باستادى. سوڭعى جىلدارى دجيددا قالاسىنا قىزىعۋشىلاردىڭ سانى ارتتى.
وسىلايشا كەيبىر عىلىمي تۇرعىدا العا دامي قويماعان ەلدەر ءتۋريزمدى ىلگەرلەتۋدى باستاپ كەتتى. سەبەبى جىل وتكەن سايىن شەتەل ارالاۋ قالىپتى داستۇرگە اينالىپ بارادى. ازداعان قاراجاتپەن-اق دىتتەگەن جەرگە جەتىپ الۋعا بولادى. ينتەرنەتتىڭ دامۋى دا وسى سالاعا وڭ اسەر ەتتى.
تۇركىستاندا باكۋدىڭ ورتالىعىنداعى تاريحي قالا سياقتى ساۋران اۋدانى سالىندى. ال ەندى تابيعاتتا دەمالعىسى كەلەتىندەر ءۇشىن ەلىمىزدىڭ شۆەيتسارياسى بولعان كاتونقاراعاي گۇلدەنسە, زاماناۋي قالا كەرەك بولسا نۇر-سۇلتان مەن الماتىدان وزگە قالالار دا بوي كوتەرسە, ەڭ باستىسى سولاردى جالعاپ تۇراتىن اۋە جانە تەمىر جولدارى دامىسا, قۇبا-قۇپ بولار ەدى.
دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ 2019 جىلعى ناتيجەسى بويىنشا تۋريزم مەن ساياحات ساراپشىلارى 1 ملن تۋريست قابىلداعان قازاقستاندى 80-ورىنعا قويعان. ال سول جىلى موڭعوليا 577 262 تۋريست قابىلداعان. ول 2018 جىلعا قاراعاندا 9%-عا وسكەن. دەمەك اينالاسى 4-5 جىلدا موڭعوليا قازاقستاندى باسىپ وزادى دەگەن ءسوز. ءارى موڭعولياعا الەمدىك جۇلدىزدار بارىپ دەمالادى. مىسالى, 2016 جىلى لەوناردو ديكاپريو وسكار سىيلىعىن العان كەزدە گاۆايعا ەمەس ۇلان-باتىرعا بارىپ, قىمىز ۇرتتاپ دەمالعان ەدى. سونىڭ ءوزى موڭعولياعا ۇلكەن برەند بولدى.
ءبىزدىڭ حالىقتىڭ تۋريست ەمەس, ءتۇر-سيپاتى باسقا ادام كورسە, جاقتىرماي قارايتىندارى وتىرىك ەمەس. سونداي كەلەڭسىزدىكتەردى جويۋ ءۇشىن كوزدى ۇيرەتەتىندەي, قوناققا دەگەن سىيلاستىقتى ارتتىراتىنداي, تۋريستەردى تارتاتىنداي جۇيە ىسكە اسسا دەگەن ءۋاج بار. سول ءۇشىن الدىمەن حالىقتىڭ جانە كاسىپكەرلەردىڭ ساناسىنا جوعارىدا ايتقان تۋريزم فيلوسوفياسىن سىڭىرگەن ءجون.
ازامات ماۋلەن ۇلى
