قازاق دالاسىنداعى اشتىق جانە ونىمەن كۇرەس تۋرالى

كەيبىر اۋدانداردا ادامدار يتتەردى, مىسىقتاردى جانە باسقا دا ۇساق جانۋارلاردى جەپ, قويمالاردان تەرىلەردى سۇيرەپ شىعارىپ, قورەكتەنۋگە كوشكەن. ورال گۋبەرنياسىندا جانە باسقا دا كەيبىر جەرلەردە ادام ەتىن جەۋ بايقالۋدا; اشىققان اۋدانداردا ۇرلىق, توناۋ, كىسى ءولتىرۋ جيىلەپ كەتتى, اشتىق سالدارىنان اقىلدان اداسۋ جاعدايلارى كەزدەسۋدە. اسىرەسە, دالاداعى كوشپەلى حالىق, جۇت كەزىندە بار مالىنان ايىرىل­عان قىرعىز كەدەيلەرى اۋىر ازاپتى باس­تان كەشۋدە. ايماقتاردان كەلگەن قىس­قا حابارلامالاردا ەشقانداي كومەك كورمەگەن قىرعىزدار ءوز وتباسىمەن بىرگە قىستاۋلارىندا ەشقايدان كومەك كۇتپەي ءۇنسىز ولۋدە دەلىنەدى. بۇل حابارلامالار قىررەسپۋبليكا ەڭبەكشىلەرىنە جەتكەن اپات مولشەرىنىڭ ناقتى كورسەتكىشى بولىپ تابىلادى. 1 قاڭتارعا دەيىنگى ايماقتاردىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا اشتىققا ۇشىراعانداردىڭ جالپى سانى: ەرەسەكتەر 927.593, بالالار 158.392, بارلىعى 1.476.985 ادام. گۋبەرنيالار بويىنشا ولار تومەندەگىدەي بولىنەدى: ورىنبور – ەرەسەكتەر 138.339 ادام, بالالار 209.671; اقتوبە – ەرەسەكتەر 171.389, بالالار 134.000; قوستاناي – ەرەسەكتەر 217.365 ادام, بالالار 96.935; ورال – ەرەسەكتەر 123.600, بالالار 103.500; بوكەي – بارلىعى 100.000 ادام, اداي ۋەزى – 75.000, سەمەي – 5.616 بالا, اقمولا – 92.000 ەرەسەك, 9.670 بالا. ايماقتارداعى قوعامدىق تاماقتاندىرۋ جانە ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋ گۋبەرنيالىق جانە اۋداندىق اشىققاندارعا كومەك­تەسەتىن كوميسسيالاردىڭ تاپسىر­مالارى بويىنشا گۋبەرنيالىق الەۋ­مەتتىك قامسىزداندىرۋ ورگاندارى مەن كووپەراتسيالاردىڭ جابدىقتاۋ جانە ۇستاۋ ىسىنە قاتىسۋىمەن ازىق-تۇ­لىك حالكوماتى ورگاندارى ارقىلى جۇر­گىزىلۋدە. ەرەسەكتەر ءۇشىن بارلى­عى 173 تاماقتاندىرۋ پۋنكتى ۇيىمداستى­رىلعان. اشتىققا ۇشىراعان كوشپەلى قىرعىز حالقىن ءىشىنارا ازىق-ت ۇلىكپەن جابدىقتاۋ اسحانالاردا, بالالار ۇي­لەرى مەن قابىلداۋ ورىندارىندا جانە بالاباقشالاردا جۇرگىزىلەدى, ال اش­تىققا ۇشىراعان ايماقتاعى 5 گۋبەرنيادا بارلىعى 225.466 بالا اشتىق جاعدايىندا, ولاردى تاماقتاندىرۋ ءۇشىن 425 اسحانا اشىلعان. بالالار اكوك سەكتسياسىنىڭ قاراماعىنداعى 425 بالالار ۇيىنە جانە قابىلداۋ ورىندارىنا ورنالاستىرىلدى. بالالارعا قوسىمشا تاماق رەتىندە 4 قازاننان 1 جەلتوقسانعا دەيىن 179.371 ازىق-ت ۇلىك ۇلەسىن بوساتقان №10-تاماقتاندىرۋ پويىزىنىڭ ونىمدەرىنەن دايىندالعان تۇسكى اس بەرىلدى.

ارا  (ارا – American Relief Administration – امەريكان كومەك اكىمشىلىگى. 1919 جىلدان باستاپ 1930 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جۇمىس ىستەگەن اقش-تىڭ مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمى) 1920 جىلداردىڭ ورتاسىنا دەيىن بەلسەندى جۇمىس ىستەگەن. 25 قاڭتاردان باستاپ كۇن سايىن 66.380 بالاعا تاماق بەردى; 15 اقپاننان باستاپ ول كۇن سا­يىن 130.000 بالانى تاماقتاندىرادى, اقپاندا ارا ۇيىمى 350.000 ەرەسەك ادامدى تاماقتاندىرادى دەپ كۇتىلۋدە. ازىق-ت ۇلىكتىڭ از جينالۋى بۇل جۇمىستى اناعۇرلىم كەڭ اۋقىمدا ورىستەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەي وتىر. ارينە, بۇل باعىتتاعى جۇمىستىڭ ايماقتاردا قار­قىندى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتقانىنا كۇمان جوق, سونداي-اق حا­لىقتىڭ ءوز باس­تامالارى, كاسىپوداقتار مەن پارتيا­لىق ۇيىمداردىڭ, سونىمەن قاتار اشىق­قاندارعا ۇلكەن مولشەردە كومەك كور­سەتىپ جاتقان گۋبەرنيالىق اشىق­قان­دارعا كومەك كوميسسيالارىنىڭ ۇلكەن باس­تاماسى مەن ىنتا-جىگەرى بايقالادى. بىراق ايماقتاردان ناقتى ەسەپ كەلىپ جات­پاعاندىقتان, ساندىق مالى­مەت­تەردى ءدال انىقتاۋ قيىنعا سوعادى.

كەڭ اۋقىمدى قوعامدىق جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋ ەكى ماقساتتى كوزدەيدى: اشىققان حالىقتىڭ ءبىر بولىگىن ولارعا جالاقى بەرۋ ارقىلى تاماقتاندىرۋدان بوساتۋ جانە قوعامدىق جۇمىستار ءۇشىن جۇمىس كۇشىن پايدالانۋ. بۇل با­عىتتاعى باستى مىندەت – تابيعي اپات­­تاردان بولاتىن ەگىننىڭ شىقپاي قا­لۋىن بولدىرماۋعا نەگىزدەلگەن اۋىل­شارۋا­شىلىق ءىس-شارالارى بولىپ تابىلادى. كەڭ كولەمدەگى قوعامدىق جۇ­مىستار ءالى دە باستالعان جوق, وعان اقشا مەن ازىق-ت ۇلىك قورىنىڭ جوقتىعى سەبەپ بولۋدا. قىروندىرىس بيۋروسى ور­تالىققا 25.000.000.000-قا ءوتىنىم جاسادى, بىراق ناتيجە جوق. گلاۆكۋستپروم بىلىكتى جۇمىسشىلاردىڭ ءبىر بولىگىن وندىرىستىك ارتەلدەرگە ۇيىمداستىردى, بىراق ونى كەڭ كولەمدە دامىتۋ مۇمكىن ەمەس, ويتكەنى تاعى دا اقشا جوق. اش­تىققا ۇشىراعان جۇمىس كۇشىنىڭ ءبىر بولىگى اشتارعا ارنالعان ۇيلەردە, ولار ەڭبەك ءبولىمى ارقىلى كوممۋنالدىق بولىم­دەردەن جۇمىس الۋدا, بىراق قازىرگى ۋاقىتتا كيىم مەن اياق كيىمنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى جۇمىسشىلاردى كەڭىنەن قامتۋ مۇمكىن بولماي تۇر. كەيبىر گۋ­بەر­نيالىق قۇرىلىس كوميتەتتەرىنەن قو­عامدىق جۇمىستاردى جۇرگىزۋگە ار­نالعان سمەتالار مەن جوسپارلار كەلىپ ءتۇستى. بۇل جۇمىستاردىڭ جۇرگىزىلۋى تۋرالى ءبىر جەردەن عانا مالىمەت بار: ىرعىز-شالقار جولىندا اشىققان ادامداردىڭ كۇشىمەن پوشتا ستانسالارى سالىنعان جانە قارابۇتاق-ىرعىز, ىرعىز-تورعاي تەلەفون جەلىسى جۇرگىزىلگەن.

قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ ماقساتىندا تەمىر جول بويىندا ەۆاكۋاتسيالانعانعا دەيىن الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ورگاندارى ارقىلى اشتىققا ۇشىراعاندارعا ارنالعان ۇيلەردى اشۋ, ولاردى كيىم-كەشەكپەن جابدىقتاۋ, مەديتسينالىق-سانيتارلىق جانە مونشا كومەگىن كورسەتۋ, سونداي-اق مۇمكىندىگىنشە جۇمىس بەرۋ نەمەسە قولونەرشىلەر ارتەلدەرىنە تارتۋ شارالارى قابىلداندى. اشىققانداردىڭ قالالىق جەرلەرگە ۇمتىلىسىن توقتاتۋ ماقساتىندا اكوك اۋدانداردا, بولىستاردا, پوسەلكەلەر مەن اۋىلداردا قوعامدىق تاماقتاندىرۋ ورىندارىن ۇيىمداستىرۋ جانە جەرگىلىكتى جەرلەردە كومەك كورسەتۋ جونىندەگى قىزمەتتى كەڭەيتۋگە باعىتتالعان شارالار قابىلدادى. اشىققاندار ءۇشىن بارلىعى 53 ءۇي ۇيىمداستىرىلدى. تەمىر جولداردىڭ قالىڭ قار قۇرساۋىندا قالۋىنا جانە تەمىر جول قوزعالىسىنىڭ السىزدىگىنە, ازىق-ت ۇلىك قورلارىنىڭ سار­قىلۋىنا بايلانىستى اۋدانداردا اشىققانداردىڭ جاعدايى وتە قاتتى ناشارلادى. قاتتى اياز اشىققانداردىڭ قالالارعا كوشۋىن تەجەپ تۇر جانە كۇن جىلىنا سالىسىمەن مىڭداعان اشتىڭ قالالارعا اعىلۋى باستالادى دەپ بولجاۋعا بولادى. اكوك اشىققاندارعا كومەكتەسەتىن گۋبكوميسسيالارعا جەتكىلىك­تى كولەمدە تۇندە جاتاتىن ۇيلەردى جەدەل جابدىقتاۋعا كىرىسۋدى ۇسىندى. بۇل ۇيلەردەن جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ جۇرگىزىلۋىنە, شتاتتاردىڭ قىسقارۋى مەن بىرقاتار كاسىپورىنداردىڭ جابىلۋىنا بايلانىستى جۇمىسىنان ايىرىلعان, مۇقتاج جانە باسپاناسى جوق جۇمىسسىزدار باسپانا تابا الادى.

ەۆاكۋاتسيا

اشىققان حالىقتى اش اۋدانداردان ەۆاكۋاتسيالاۋدى رەتتەۋ ماسەلەسى ءالى كۇنگە دەيىن اكوك ءۇشىن ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇل جەرلەردەن انارحيالىق قونىس
اۋدارتۋ تۇرىنە اينالىپ بارا جاتقان ستيحيالىق قونىس اۋدارۋ توتەنشە ما­ڭىزدى قۇبىلىس, ويتكەنى, تەمىر جول ستانسالارى مەن قالالاردا جاپپاي شوعىرلانۋ ءىش سۇزەگى ەپيدەمياسىنىڭ ءورشۋىن تۋدىرادى, ولاردى تەمىر جول ارقىلى جىبەرۋدى, سونداي-اق ۇيلەرگە ورنالاستىرۋدى قيىنداتادى. 1921 جىلدىڭ 15 شىلدەسىنەن باستاپ 26.655 ادام ەۆاكۋاتسيالاندى, ونىڭ 23.455-ءى تۇركىستانعا, 3.200-ءى سەمەيگە جىبەرىلدى.

ستيحيالىق قونىس اۋدارۋ كوپ جاع­دايدا قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ تولىق كۇيرەۋىنە جانە ولىمىنە اكەلىپ سوقتىرا­تىنىن ەسكەرۋ كەرەك. سونىمەن قاتار بۇل شارۋاشىلىق تۇرعىدان ءتيىمدى ەمەس, ويتكەنى اشتىقتى باستان كەشىرگەندەر ءالى دە ءوز شارۋاشىلىعىنىڭ ءبىر بولىگىن ساقتاپ قالا الادى جانە رەسپۋبليكا تاراپىنان بولاتىن ازعانتاي قولداۋدىڭ ارقاسىندا الدا دا شارۋاشىلىق بىرلىك رەتىندە ءومىر سۇرە الادى. اكوك وسى سەبەپتەردى ەسكەرە وتىرىپ ءوزىنىڭ الدىنا تەك ۇيىمداسقان قونىس اۋدارۋ مىندەتىن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ولاردى ءوز جەرىندە قالاي ۇستاپ قالۋ كەرەك جانە ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋىن قالاي قامتاماسىز ەتەمىز دەگەن مىندەتتى دە قويدى.

وعان قانشاما كوڭىل بولىنگەنىنە قاراماستان, تەمىر جول كولىگى قوزعالى­سىنىڭ بۇزىلۋى جانە ازىق-ت ۇلىكتىڭ بولماۋى سياقتى وبەكتيۆتى جاعدايلارعا بايلانىستى اكوك بۇل ماسەلەنى ءالى كۇنگە دەيىن شەشە المادى. بالالاردى ەۆاكۋاتسيالاۋ تەك ورتالىقتان بولعان ناريادتار بويىنشا اسكەري-سانيتارلىق پويىزدارمەن عانا جۇرگىزىلدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن 24.000 بالا مىنگەن 4 پو­يىز جونەلتىلدى.

مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك

اشتىققا جانە اشىققان بوسقىن­داردىڭ جاپپاي شوعىرلانۋىنا بايلانىستى ءىش سۇزەگى ىندەتى قاتتى ءورشىپ تۇر. سۋىق جانە ءومىر ءسۇرۋدىڭ قيىن جاعداي­لارى ونىڭ تارالۋ قاۋپىن كۇشەيتە تۇ­سۋدە.

اسىرەسە, جولاۋشىلارىنىڭ باسىم بولىگى اشىققاندار بولىپ تابىلاتىن تەمىر جولدا ىندەت قاتتى ءورشىپ تۇر.

اشىققاندار اراسىنداعى ىندەتپەن كۇرەسۋ ماقساتىندا دەنساۋلىق ساق­تاۋ حالكوماتىمەن جانە باسقا دا مەديتسينالىق ۇيىمدارمەن اشىق­قاندارعا سانيتارلىق كومەك كورسەتۋ ماسەلەسى بويىنشا اكوك-تىڭ بىرنەشە ارنايى ءماجىلىسى ۇيىمداستىرىلدى. اۋدانداردا مەديتسي­نالىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن جىلجىمالى مەدپۋنكتتەر اشىلۋدا. قىزىل كرەست ۇيىمى كوكتەمنەن باستاپ دالالىق ايماق­تاردا وتريادتار ۇيىمداستىرۋدى جوسپارلاۋدا.

ارا دا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋدا. قازىردىڭ وزىندە ءدارى-دارمەكتەرى مەن ءىش كيىمدەرى بار 13 ۆاگون الىندى, ولار اشىققان 2 گۋبەرنيا – ورىنبور جانە اقتوبە اۋرۋحانالارىنا شۇعىل تاراتىلۋدا.

ازىق-ت ۇلىك قورلارى ءارتۇرلى جول­مەن جينالۋدا: ورتالىقتان الۋ, قايى­رىمدىلىقتار, ۇلەستەن پايىز­دىق اۋدارىمدار, فۋنت الىمدارى, كووپەراتيۆتىك ۇيىم­دار مەن ساۋداگەرلەردىڭ ازىق-ت ۇلىك قورلارىنان, تاۋار الماستىرۋ وپەراتسيالارىنان, اقشا ساتىپ الۋدان پايىزدىق الىم, سونداي-اق گۋبەرنيا ىشىندە ازىق-ت ۇلىك سالىعىن جيناۋ جولىمەن الىنۋدا. قكسر اشتارىن جابدىقتاۋ ءۇشىن موسكۆا, ۆورونەج, اقمولا جانە سەمەي گۋبەرنيالارىنىڭ 25% تەرريتورياسى, سونداي-اق ۋكراينا مەن تۇركرەسپۋبليكا بەكىتىلدى.

ازىق-ت ۇلىك دايىنداۋدىڭ نەگىزگى ورنى – تۇركرەسپۋبليكا بولىپ وتىر. وندا ازىق-ت ۇلىك دايارلاۋ ءۇشىن اكوك, قىرورتالىق وداعى جانە قىرازىق-ت ۇلىك حالكوماتىنىڭ وكىلەتتى بولىمشەلەرى ۇيىمداستىرىلعان, سوڭعىسى سونىمەن بىرگە وسى جۇكتەردى دايىنداۋ, قابىل­داۋ جانە قىررەسپۋبليكاعا جونەلتۋ جونىندەگى اكوك-تىڭ وكىلەتتى وكىلى بولىپ تابىلادى.

قاراجاتتىڭ جوقتىعى بۇل جۇمىستى بارىنشا قيىنداتىپ وتىر, ويتكەنى تەمىر جول كولىگىنىڭ قازىرگى اۋىر جاع­دايىنا, اتاپ ايتقاندا, تاشكەنت تەمىر جولىنا بايلانىستى تاۋار الماستىرۋ ارقىلى ازىق-ت ۇلىك دايىنداۋ وتە قيىنعا سوعۋدا. اقشا قورى ءارتۇرلى حالكوماتتاردان قوسىمشا شوتتار بويىنشا الىنۋدا. بۇل شىعىندار سمەتاسى اشتىقپەن كۇرەستىڭ توتەنشە جاعدايلارىنان تۋىنداپ وتىر. وسى سمەتالار بويىنشا اقشالاي قاراجات تىكەلەي ورتالىقتان حالكوماتتار بويىنشا جىبەرىلۋدە. اقشا قورىن كوبەيتۋ ءۇشىن ساۋدا-ونەر­كاسىپتىك كاسىپورىندارىنا ءارتۇرلى سا­لىق سالۋ, سونداي-اق پايىزدىق ەسەپتەۋ­لەر جۇرگىزىلۋدە. اشىققاندارعا كومەك­تەسەتىن كوميسسيالاردىڭ قارجى قورى جۇمى­سشىلار مەن قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىنان جاسالاتىن پايىزدىق اۋدارىمداردىڭ ايتارلىقتاي تۇ­سىمىنەن, سونداي-اق سەنبىلىكتەر وت­كىزۋ ارقىلى تولىق­تىرىلۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا حال­كوماتتاردىڭ بارلىعى دەرلىك اقشا قورىن كوبەيتۋ ىسىنە تارتىلدى. اقشا قارا­جاتىنىڭ, ازىق-ت ۇلىك قورىنىڭ ۇلكەن مولشەرىن الۋ ءۇشىن, سالىق سالۋ مەن پايىزدىق اۋدارىمداردى تومەن­دەتۋ جانە قىسقارتۋ ماقساتىندا اكوك ۇكىمەتتىك لوتەرەيانى جانە حات كونۆەرت­تەرىنە پوشتا ماركالارىمەن ءبىر مەزگىلدە جاپسىرىلاتىن «اشتىق» اتاۋلى پوش­تا ماركالارىن شىعارۋدى جۇرگىزۋدە. ماتەريالدىق قورلار ورتالىقتان فابريكا-زاۋىت جانە قولونەر كاسىپشىلىگى ءوندىرىسىنىڭ پايىزدىق اۋدارىمدارى تۇرىندە, سونداي-اق قايىرىمدىلىقتان الىنىپ جاتىر. ولار اشىققاندار ءۇشىن جانە ولارعا كيىم-كەشەك تىگۋ ءۇشىن بولىنۋ­دە, ءبىر بولىگى نانعا ايىرباس ءۇشىن كەتەدى.

اۋىل جانە مال شارۋاشىلىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋ شارالارى تۋرالى

193.200 دەسياتينا جەرگە كۇزدىك ەگىن ەگۋ ءۇشىن جەر-سۋ حالكوماتى ورتالىققا 995.000 پۇت تۇقىم الۋعا ءوتىنىم بەردى. ور­تالىق تەك 496.296 پۇت مولشەرىندە, ياعني قاجەت­تىلىكتىڭ جارتىسىنا جۋىعىن عانا قاناعات­تاندىردى.

بوكەي جانە اقتوبە گۋبەرنيالارى جەتكىلىكتى مولشەردە تۇقىم المادى, ال قوستاناي كولىك جاعدايىنا بايلانىس­تى مۇلدەم العان جوق. اشىققان گۋبەرنيالاردا ەگىلگەن كۇزدىك ەگىستىك كولەمى ايماقتاردىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا تومەندەگىدەي: ورال – 210 دەسياتينا, قوس­تاناي – 100, اقتوبە – 3.120 دەسياتينا (كوپ بولى­گىنە تۇقىم سەبىلدى), بوكەي  – 1500 دەسيا­ت­ينا, ورىنبور 14.441, اداي ۋەزى – 900, بارلىعى – 20.971 دەسياتينا.

ەگىلمەگەن القاپ 172.229 دەسياتيناعا تەڭ. 1.172.230 دەسياتيناعا ەگۋگە ەسەپتەلگەن 6.707.196 پۇت جازدىق ەگىس تۇقى­مىنا ءوتىنىم جاسالدى. ورتالىقتان كەل­گەن حابارعا سايكەس بۇل ءوتىنىم 93% مول­شەرىندە قاناعاتتاندىرىلماق بولدى. وسىدان كەيىن, ءارتۇرلى جاعدايلارعا باي­لانىستى, بۇل كولەم 30%-عا قىس­قارتىلدى, سودان كەيىن 1.938.000 پۇت بولىنەتىنى حابارلاندى, بىراق سوڭعى ۋاقىتتا ءوتىنىم 80% شاماسىندا قا­نا­عاتتاندىرىلادى دەگەن مالىمەت الىندى. كورىپ وتىرعانىمىزداي, كۇز­دىك ەگىس ايتارلىقتاي جەتىسپەگەن كەزدە كوكتەمگى تۇقىمنىڭ از مولشەرى قىررەس­پۋبليكانىڭ ەگىن شارۋاشىلىعىن وتە قيىن جاعدايعا دۋشار ەتەدى.

قىررەسپۋبليكادا اشتىق جىلدارى قايتالانادى. تاريحي انىقتامالار قىررەسپۋبليكاعا كىرەتىن گۋبەرنيا­لاردا 1802, 1810, 1833, 1840, 1859, 1864, 1876, 1880, 1891, 1896, 1911, 1921 جىل­­­دارى اشتىق بولعانىن كورسەتەدى. كورىپ وتىرعانىڭىزداي, اشتىق جىلدارى مەزگىل-مەزگىل, ءار ونجىلدىقتا ءبىر رەت بولىپ وتىرعان. تاريحي جازبادان كورىنىپ تۇرعانداي, ءاربىر اشتىق جىلى قارساڭىنداعى ءبىر جىلدا قۇرعاقشىلىق بولادى, سوسىن, اشتىقتان كەيىنگى كەلەسى ەكى جىلدا قاتارىنان ەگىستىك كولە­مىنىڭ ازدىعىنان قيىندىق كورەدى. مال شارۋاشىلىعىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن قاكسر جەر-سۋ حالكوماتى جۇمىس جوسپارى مەن سمەتانى ازىرلەدى. بىراق بۇل سمەتا بويىنشا اقشا بولىنبەگەندىكتەن, قكسر-داعى مال جاعدايى اپاتتى بولىپ قالا بەرەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرال-جابدىقتارىن ساقتاۋ بويىنشا جوسپار مەن سمەتا ازىرلەندى, بىراق ورتالىقتان بۇعان دا اقشا الىنبادى. وسىعان قاراماستان, گۋبەرنيالىق جەر بولىمدەرى ءبىراز جۇمىس جاسادى, قۇرال-جابدىقتار جينالدى جانە جەر ورگاندارىنىڭ قويمالارىنا تاپسىرىلدى. ازىق-ت ۇلىك قورىنىڭ باياۋ جينالۋى, تەمىر جول كولىگىنىڭ ءالسىز قوزعالىسى مەن ۇنەمى اقشانىڭ جەتىسپەۋشىلىگى سالدارىنان تاماق ونىمدەرىن قارقىندى دايىنداۋ, حالىققا بارىنشا كەڭ كولەمدە كومەك كورسەتۋ مۇمكىن بولماي وتىر. مۇنداي جاعداي اۋدانداردا ەرەكشە قيىن احۋال قالىپتاستىرادى. بۇل ورتالىق قالالار مەن تەمىر جول ستانسالارىنا اشىققانداردىڭ قاتتى اعىلۋىن تۋدىرادى. اقپان, ناۋرىز جانە ءساۋىر ايلارى اشتىق اپاتىنىڭ دامۋى مەن اۋقىمى بو­يىنشا ەڭ قيىن ۋاقىت بولاتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, اشىققاندارعا كومەك كوميسسياسى كەلەسى مىندەتتەردى كەزەكتى دەپ سانايدى:

1) ازىق-ت ۇلىك قورلارىن دايىنداۋدى كۇشەيتۋ جانە ونى اۋداندارعا جىبەرۋ;

2) قايىرىمدىلىقتان تۇسەتىن كومەك­تى ارت­تىرۋ ماقساتىندا, ون توق ادام­نىڭ ءبىر اش ادامدى, توق بولىستىڭ ءبىر اش پوسەل­كەنى تاماقتاندىرۋعا الۋىن جانە ت. ب. ۇگىت-ناسيحاتتى كۇشەيتۋ;

3) جازدىق تۇقىمدى قازىرگىشە الۋعا, اۋىستىرۋعا جانە بولۋگە قاتىستى توتەن­شە شارالار قابىلداۋ;

4) بارىنشا ۇلكەن مولشەرگە جەتكىزە وتىرىپ, كەڭ كولەمدەگى قوعامدىق جۇ­مىس­تاردى جانە قولونەر ارتەلدەرىن ۇيىم­داستىرۋدى جەدەلدەتۋ;

5) بارلىق حالكوماتتار مەن ولكەلىك مەكەمەلەردىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردەگى بولىمدەرىمەن بىرگە اشتىقپەن كۇرەسۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ;

6) اۆتوكولىك پەن جەگىن كولىكتە جىل­جىمالى تاماقتاندىرۋدى شۇعىل ۇيىم­داستىرۋ جولىمەن اشىققان دالا­لىق قىرعىز حالقىنا كومەكتەسۋ ىسىنە ەرەكشە نازار اۋدارۋ;

7) «جۇت» پەن اشتىقتان زارداپ شەككەن قىرعىز مال شارۋاشىلىقتارىن مالمەن جابدىقتاۋ بويىنشا شۇعىل شارالار قابىلداۋ.

مىنە, مەن قىرعىزستانداعى اشتىق جونىندە جانە ونىمەن كۇرەس تۋرالى سىزدەرگە قىسقاشا جەتكىزدىم.

ماتەريالدى ورىس تىلىنەن اۋدارىپ, ۇسىنعان

ءسابيت شىلدەباي