تاريح • 17 ناۋرىز، 2021

قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ ناعاشىسى ۇستاعان 800 جىلدىق اساتاياق تابىلدى

250 رەت كورسەتىلدى

قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ ناعاشىسى تاعايىن اتا قولدانعان اساتاياق پەن قولجازبا تابىلدى، دەپ حابارلايدى Egemen.kz

شىراقشى بابالارىنان مۇراعا قالعان بۇل جادىگەرلەردى تاعايىن اتا كەسەنەدە ساقتاپ كەلگەن. بيىل 82-گە كەلگەن شاريپۋللا حايدار ۇلى جادىگەردىڭ تاريحىن جايىپ سالىپ، اق ماتا ىشىنە ءتۇيىلىپ،​ ساندىق تۇبىندە جاتقان كونە قولجازبانى شىعاردى.

«قاسيەتتى دە كيەلى اۋليە تاعايىن اتامىزدىڭ قابىرىن كۇتىپ، ساقتاپ، باسىنا قۇران وقىپ كەلۋشىلەرگە قىزمەت ەتۋ باقىتى ونىڭ جان جولداسى بولعان بابامىزعا بۇيىرعان ەكەن. ياعني ەڭ ءبىرىنشى شىراقشى بولعان​ – بوعي شايىق بابامىز. بۇل​ قىزمەت اتادان بالاعا جالعاسىپ كەلەدى. شەجىرەمەن تاراتاتىن بولساق، بوعي شايىقتان كەيىن ونىڭ ۇلى يقوني شايىق، ودان روزمات شايىق، ۋمار شايىق، حايدار، داداحوننان كەيىنگى قىزمەت مەنىڭ ەنشىمدە. ءدىن جولىندا تازالىق پەن ادالدىقتى بەرىك ۇستاعان بابالارىمىز ۇزاق ءومىر سۇرگەن»، دەيدى تاعايىن اتا.

​ونىڭ ايتۋىنشا،  قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ شەشەسى قاراشاش انادان شىققان تەگى ءدىني ءىلىمدى، باتىر، قاسيەتتى جاندار بولعان.

1

«قاراشاش انامىزدىڭ باۋىرى بولىپ تابىلاتىن تاعايىن اتا وسى اساتاياقتى قولىنان تاستاماعان ەكەن. قاسيەتتى جاننىڭ قولدانعان زاتىن شىراقشى بابالارىمىز دا كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ، ۇرپاقتان-ۇرپاققا اماناتتاپ كەلە جاتىر. اساتاياق​ 800 جىل وتسە دە ءالى كۇنگە دەيىن ءشىرىپ، بۇزىلماي بەرىك قاسيەتىن ساقتاپ تۇر. ال مىنا قولجازبادا نە جازىلعانى جايلى بەيمالىم. كونە جازۋ جانە شەڭبەر، ءۇشبۇرىش، ءتورتبۇرىش ەتىپ سالىنعان بەلگىلەر ىشىندە تۇسىنىكسىز جازۋلار. بۇل كىتاپتىڭ قۇپياسىن مەنەن بۇرىنعى اتالارىم دا شەشە المادى»، دەيدى شاريپۋللا حايدار ۇلى

تاريحي دەرەكتەرگە جۇگىنسەك، تاعايىن اتانىڭ شىن ەسىمى​ – نۋريددين شايىق. ونىڭ باتىرلىعى مەن بىلىمدارلىعى، ەرەكشە قاسيەتىنە باس يگەن حالىق قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ شەشەسى قاراشاش انانىڭ قۇرمەتىنە وراي​ «تاعايىن اتا» دەپ اتاعان. تاعايشا ءبيبى​ – قاراشاش انانىڭ شىن ەسىمى. بۇل پىكىردى تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، دوتسەنت، ياساۋيتانۋشى زىكىريا جانداربەك تە قولدايدى.

«احمەت ءياساۋيدىڭ اناسى تاعايشا ءبيبىنىڭ لاقاپ اتى - قاراشاش انا. كەيبىر كىسىلەر قاراشاش انانىڭ ەسىمى ايشا بولعان دەپ تە جاڭىلىسىپ جاتادى. ايشا مۇساقوجاقىزى – ءياساۋيدىڭ ايەلى.​ ​ مۇساقوجا يبراحيم شايىقتىڭ شاكىرتى جانە تۇركىستانعا جىبەرگەن وكىلى. قوجا احمەت ياساۋي سول كىسىنىڭ قاراماعىنا قىزمەتكە كەلىپ، قىزى ايشاعا ۇيلەنەدى. بۇل دەرەكتەر ناسابناما قولجازبالارىنان الىنعان. ناسابناما قولجازبالارى ياساۋي جولىنىڭ تاريحى بولىپ تابىلادى»، دەيدى تاريحشى زىكىريا جانداربەك.

شىعىستانۋشى ن.ي. ۆەسەلوۆسكيدىڭ جازباسىنان قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ اكەسىن يبراحيم شايىق اناسىن توگايبيچا دەپ كورسەتكەنىن كەزدەستىرۋگە بولادى. بۇل تۋرالى مالىمەتتەر عالىم م.ميرحالداروۆتىڭ «سايرام تاريحى» تۋرالى كىتابىندا دا بار.​ سونداي-اق، بەلگىلى عالىم مۇحتار قوجا مەن يۋ.ا.ەلگيننىڭ ەڭبەكتەرىندە دە تاعايشا ءبيبى جايلى دەرەكتەر كورسەتىلگەن.

تاعايىن اتا (نۋريددين شايىق) مەن تاعايشا ءبيبىنىڭ تۋىستىق بايلانىسى تۋرالى كوپتەگەن اڭىز-اڭگىمەلەر بار. ءبىر دەرەكتەردە نۋريددين شايىق ەلدىڭ تىنىشتىعى مەن بەيبىت ءومىرىن ساقتاعان باتىر، مەيىرىمدى ءارى قاسيەتتى جان بولعاندىعى ايتىلادى. سوندىقتان دا قازىرگى كۇنگە دەيىن ونىڭ مازارىنا تۇنەپ، قۇران باعىشتاپ، اللادان بالا تىلەگەن ەرلى-زايىپتىلار كوپ كەلەدى ەكەن.

تاعايىن اتادان قالعان مۇرا​ – قورىق-مۋزەيدىڭ باستى جاڭالىقتارىنىڭ ءبىرى. ەل سىرتىنداعى جادىگەرلەردى ەلگە قايتارۋ، بابادان ميراس بولىپ كەلە جاتقان مۇرالار مەن دەرەكتەردى ىزدەپ تاۋىپ، قورىق-مۋزەي قورىنا جيناقتاۋ، عىلىمي تۇرعىدا زەرتتەۋ مۋزەي اكىمشىلىگىنىڭ العا قويعان نەگىزگى ماقساتىنا اينالدى.

« ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى قارساڭىندا قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ ناعاشىلارى قولدانعان اساتاياقتىڭ تابىلۋى قۋانىشتى حابار. تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن تاريحي دەرەكتەردىڭ، سونىڭ ىشىندە ياساۋيگە قاتىستى ءدىني-رۋحاني مالىمەتتەردىڭ كوپتەگەن بولىگى جويىلىپ، تالان-تاراجعا ءتۇستى»، دەيدى «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى نۇربولات احمەتجانوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، كەسەنەنىڭ بۇعان دەيىنگى ءحالى قۇلاۋعا شاق قالعان.

«مىنە، قازىرگى تاڭدا تاريحىمىزدىڭ تامىرى قايتا ويانىپ، سۋالعان، قۋارعان ۇمىتتەر ويانىپ، جوعالعان مۇرالار تابىلا باستادى. كۇنى كەشە عانا وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نامانگان قالاسىنداعى ياساۋي بابامىزدىڭ ۇرپاعىنىڭ قولىنان ناسابناما قولجازباسىنىڭ ءبىر ۇلگىسى مەن ءمورى تابىلسا،​ بۇگىنگى كۇنى ناعاشى جۇرتىنان قالعان اساتاياقتى قولعا ۇستاپ وتىرمىز. ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى مەن مۇرالارىن قايتا جاڭعىرتۋ ماقساتىندا جاساعان سارابدال ساياساتى ارقاسىندا كوپتەگەن يگى ىستەر اتقارىلىپ،​ قازىرگى كۇنى تورتكۇل دۇنيە تامساناتىنداي كەلبەتكە يە بولدى. تۇركى جۇرتىنىڭ ورتالىعى تۇركىستاننىڭ تۇلەپ جاتقان تۇسىندا رۋحاني تۇلعاعا ءتان تاريحي مۇرالاردىڭ دا تابىلۋى ياساۋي الەمىن زەرتتەۋگە، تانۋعا اشىلعان قاقپا دەپ بىلەمىن. بىلتىرعى جىلى باستالعان «ياساۋي ىزىمەن» عىلىمي-تانىمدىق ەكسپەديتسياسى ءوز ناتيجەسىن بەرۋدە. قازىنالى قاريالاردىڭ قولىنان تابىلىپ جاتقان بارلىق مۇرالار ءتيىستى سالا ماماندارىنىڭ كومەگىمەن زەرتتەلىپ، انىقتالاتىن بولادى. كونەنىڭ كوزى،​ تاريحتىڭ تەبەرىگى بولعان جادىگەرلەردى وسى كۇنگە جەتكىزگەن كورەگەن بابالارىمىزعا باسىمىزدى يەمىز، اماناتقا ادالدىق تانىتىپ جۇرگەن قاريالارعا العىسىمىز شەكسىز. ەكسپەديتسيا جۇمىسى الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تابادى»، دەيدى نۇربولات احمەتجانوۆ.

اقساقالدىڭ قولىنداعى اساتاياق پەن قالىڭ قولجازباداعى جازۋلاردىڭ ءمان-ماعىناسىن «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنىڭ ماماندارى الداعى ۋاقىتتا انىقتايتىن بولادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇلى دالا مۇرالارى

ەلوردا • كەشە

ەكى جۇلدە – «ەگەمەندىكتەردە»

ەگەمەن قازاقستان • كەشە

تبيليسيدە توپ جاردى

سپورت • كەشە

كاردينگ شابۋىلى

قوعام • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار