قوعام • 12 ناۋرىز، 2021

ارقا جايلى بولسا، ارقار اۋىپ نەسى بار...

85 رەت كورسەتىلدى

«بوس جاتقان جەر جاۋ شاقىرادى». وسى ناقىل ويعا ورالعاندا حالىق سيرەك ورنالاسقان شەكارالىق ايماقتارىمىز بىردەن ەسكە تۇسەدى. ىلە «ەدىلدىڭ بويى ەن توعاي، ەل قوندىرسام دەپ ەدىم! جاعالاي جاتقان سول ەلگە، مال تولتىرسام دەپ ەدىم!» دەپ اھ ۇرىپ وتكەن ماحامبەتتىڭ ارمانعا تولى ءۇنى قۇلاققا جەتكەندەي بولادى.

ەدىلدىڭ بويىن قايتادان ەن جايلاپ، ونى قۇتتى مەكەنگە اينالدىرۋ بابالارىمىزدىڭ ۇيقىسىن قاشىرىپ، نامىسىن جانىعان بيىك ارماندارىنىڭ ءبىرى ەدى. وسى ارمان-تىلەك بۇگىنگى قازاقتىڭ دا ساناسىنان وشە قويعان جوق. بۇل ساباقتاستىق وزگەگە كەتكەن ەسەنى ۋاقىتى كەلگەندە ەبىن تاۋىپ قايتارساق دەگەن ىشكى تىلەكتىڭ ومىرشەڭدىگىن كورسەتسە كەرەك. ارينە، قازاقتىڭ ءىرى تۇلعاسى جۇمابەك تاشەنوۆ ايتقانداي، «ۋاقىت اتتى الىپ بار، ءبارىن ءوز ورنىنا قويادى» دەگەن ءۇمىت ۇلتىمىزدىڭ جۇرەگىنەن وشپەك ەمەس. ويتكەنى قارتاڭ تاريح بۇل ءۇمىتىمىزدى، ىشكى ەمەۋرىنىمىزدى سانادان وشىرە قويماس. دەسەك تە، ازىرگە بىزگە ەدىلدىڭ بويى «الىس­تاۋ». سوندىقتان قازىر قولدان كەلەتىن ىسكە ۇمتىلىپ، سولتۇستىكتەگى وبلىستاردىڭ، ولاردىڭ شەكارالىق ايماقتارىنىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا بارىنشا تىرىسىپ، اتىراپقا قازاقتىڭ قازىعىن سىڭىرە قاعۋدىڭ بارلىق ءتيىمدى ءارى جۇيەلى امال-ءتاسىلىن قاراستىرۋ قاجەت-اق. وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» باعدارلامالىق ماقالاسىندا: «حالىقتىڭ قالالىق جەرلەرگە جاپپاي كوشۋى سالدارىنان كوپتەگەن اۋىلداردا، اسىرەسە، شەكارا ماڭىنداعى ەلدى-مەكەندەردە تۇرعىندار سانى كۇرت ازايدى. ءبىز ەڭبەك كۇشى كوپ وڭتۇستىك ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ سولتۇستىك جانە شىعىس ايماقتارعا قونىستانۋىنا قولايلى جاعداي جاساپ، وسى جۇمىستى نازاردا ۇستايمىز. بۇل – وتە وزەكتى ءارى ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى ماسەلە. بۇعان قوسا سوڭعى جىلداردا ءتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى باسەڭدەپ قالعان قانداستار كوشىن بارىنشا قولداپ، ولاردى جوعارىدا ايتىلعان وڭىرلەرگە ورنالاس­تىرۋدى جانداندىرامىز. بۇل ەكى ماسەلەنىڭ دە ستراتەگيالىق ماڭىزى بار. وعان كەزەكتى ناۋقان رەتىندە قاراۋعا بولمايدى. جەرگىلىكتى بيلىك مۇنداي جۇمىستاردى جوعارىعا كوپىرگەن اقپار بەرۋ ءۇشىن ەمەس، مەملەكەتتىك مۇددە جانە اعايىنعا شىنايى جاناشىرلىق تۇرعىسىنان جاساۋعا ءتيىس»، دەپ قاداي ايتتى.

ماسەلەن، سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا وڭتۇستىك وڭىردەن 2018-2019 جىلدارى جانە 2020 جىلدىڭ 9 ايىندا 5123 ادام عانا قونىس اۋدارعان كورىنەدى. وسى ارالىقتى وڭىردەن 10 مىڭعا جۋىق ادام كوشىپ كەتىپتى. وڭىرگە كەلۋشىلەردەن كەتۋشىلەردىڭ كوپ بولۋى – الاڭداتارلىق احۋال. سولتۇستىككە نەگە كوشىپ بارمايسىڭ نەمەسە ول جاقتان نەگە كەتىپ قالدىڭ دەپ بىرەۋدى كىنالاۋ ارتىق. مۇندايدا «ارقا جايلى بولسا، ارقار اۋىپ نەسى بار؟» دەگەن قارسى سۇراق الدىڭنان كەسە كولدەنەڭدەيدى. كەيىنگى 20 جىلدا وسى وبلىستا 300-گە تارتا مەكتەپ جۇمىسىن توقتاتقان. بۇل باستاۋىش جانە ورتا مەكتەپتە وقيتىن بالالار سانىنىڭ كۇرت ازايىپ كەتكەنىن ۇقتىرادى.

بۇگىندە وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە حالىقتى كوشىرۋ ىسىنە قاتىستى ماردىمسىز جۇمىستار، تيىمدىلىگى تومەن باعدارلامالار اتالعان باعىتتاعى شارۋالاردى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قايتا قاراستىرۋ قاجەتتىگىن كورسەتىپ وتىر. وسى ورايدا سەناتور ايگۇل قاپباروۆا «قازىرگى تاڭدا حالىقتى كوشىرۋ پروتسەسى «ەڭبەك» ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ ءبىر بولىگى عانا. بۇل باعدارلاما قونىستاندىرۋ بارىسىندا تۋىندايتىن مىندەتتەر مەن ماسەلەلەردىڭ بارلىق سپەكترىن شەشپەيدى جانە قامتىمايدى،  «باستاۋ بيزنەس» باعدارلاماسىنىڭ باعىتى كاسىپكەرلىكتى، اسىرەسە، قونىس اۋدارۋشىلار ءونىمدى جۇمىس ىستەي الاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى جانە اوك سالاسىنداعى دامۋ ماسەلەلەرىن قاجەتتى شامادا شەشپەيدى»، دەيدى. ولاي بولسا، بىزگە ازاماتتىق قوعامدى كەڭىنەن قاتىستىرا وتىرىپ ارنايى مەملەكەتتىك نەمەسە وڭىرلىك باعدارلاما ازىرلەۋ قاجەت.

تاعى ءبىر ەسكەرەتىن ماسەلە، سولتۇستىككە كوشۋگە جەكەلەگەن وتباسىلاردى عانا ەمەس، كاسىپكەرلەردى شاقىرۋ قاجەت. وڭتۇستىك ايماقتارداعى ونەركاسىپ، اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى تابىستى جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىندارعا جەڭىلدىكپەن جەر بەرۋ، سۋبسيديالاۋ سياقتى مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتە وتىرىپ، ولاردىڭ سولتۇستىكتە فيليالدارىن اشۋىنا جاعداي جاساساق، جاڭا جۇمىس ورىندارى كوبەيەر ەدى. سونداي-اق سولتۇستىك پەن وڭتۇستىكتى بايلانىستىراتىن، قاراپايىم حالىقتىڭ بارىس-كەلىسىن جەڭىلدەتەتىن اۋە جانە تەمىر جول باعىتتارىن جانداندىرۋ ماسەلەسى دە شەشىمىن تاۋىپ جاتسا، قۇبا قۇپ بولار ەدى. مۇنىڭ سىرتىندا تۇرعىن ءۇي بەرۋ ءىسىن وڭتايلاندىرۋ، قونىس اۋدارۋشىلارعا قاجەتتى اقپاراتتىق بازا قۇرۋ، كوشىپ بارعاندارعا بەرىلىپ جاتقان ۇيلەردىڭ باسىم بولىگىنىڭ زاماناۋي ستاندارتتارعا ساي كەلمەۋى، ازاماتتاردىڭ كاسىپپەن شۇعىلدانۋىنا مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ السىزدىگى دە شەشىمىن كۇتكەن ماسەلەلەر.

تۇگىن تارتساڭ، مايى شىعاتىن سولتۇستىكتەگى دالانى تۇرعىندارعا تولتىرۋ – بۇگىنگى ەڭ ماڭىزدى ماسەلەمىز بولۋعا ءتيىس. بۇل، مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي، ۇلت قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋ ماسەلەسى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

شەرحان مۇرتازانىڭ ءۇيى

ادەبيەت • كەشە

«جاسىل» ايماقتا ەكى ءوڭىر

كوروناۆيرۋس • كەشە

بۇگىن - انالار كۇنى

قازاقستان • كەشە

الماتىدا تەگىن ءدارى-دارمەك قاتارى ارتتى

مەديتسينا • 18 قىركۇيەك، 2021

الەمدە ەپيداحۋال قانداي؟

الەم • 18 قىركۇيەك، 2021

توكيو مارافونى 2022 جىلعا شەگەرىلدى

سپورت • 18 قىركۇيەك، 2021

الماتىدا تاۋ بوكتەرى ورتەنىپ جاتىر

ايماقتار • 18 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار