تۋرا مەرەكە كۇنى كوشەگە شىققان ايەلدەر تەڭدىك سۇراپ ءجۇر. «فەمينيزم بوستاندىققا جەتكىزەدى», «قىزعا 40 ۇيدەن بوستاندىق», «سكاجيتە سپاسيبو, چتو مى حوتيم سۆويح پراۆ...» دەي مە, نەبىر قيسىنسىز ۇرانداردى كوتەرىپ الىپتى. ولاردىڭ جانۇشىرعان جۇرىسىنە سىرتتاي قاراساڭ, قازاقستاندا ايەل بىتكەن قور بولىپ, قۇلدىقتا جۇرگەندەي اسەر قالدىرادى.
ولار «ايەلگە تەڭدىك بەر» دەپ قانداي تەڭدىكتى سۇراپ ءجۇر؟ جالپى ايەل تەڭسىزدىگى دەگەن بار ما ءوزى بىزدە؟ ونىڭ كورىنىستەرى قانداي؟ قاي ايەل الاڭسىز الشاڭ باسىپ جۇرە الماي ءجۇر؟ ءبىزدىڭ ەلدىڭ ايەلدەرى ارابتار سياقتى قاپ-قارا ورانىپ الىپ, تۇمشالانىپ جۇرگەن جوق. جات دىنگە كىرىپ كەتكەن بىرەن-ساراندارى بولماسا, بارلىق ايەل قالاي كيىنەمىن دەسە دە ءوز ەركىندە. شاشتارىن جايىپ, ەتەگىن قىسقارتىپ, اشىق-شاشىق جۇرسە دە ولارعا ەشكىم ء«تايت» دەمەيدى. يران, اۋعانستان ەلدەرىنىڭ ايەلدەرى سەكىلدى وشاق قاسىنان ۇزاي الماي, پۇشايمان كۇي كەشىپ جۇرگەن ايەلدەردى دە كورمەدىك. قازاقستاندىق ايەلدەر بيلىككە دە ارالاسىپ, كاسىپكەرلىكتى دە جۇرگىزىپ, ەمىن-ەركىن ءجۇر. مىسالى, الەمدەگى بارلىق كاسىپكەردىڭ جارتىسىنا جۋىعى ايەلدەر بولسا, قازاقستانداعى جەكە بيزنەسمەندەردىڭ 47%-ى – نازىك جاندىلار. بۇل دەگەنىڭىز جارتى ميلليوننان استام ادام دەگەن ءسوز. ءبىلىم جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىندا, وڭدەۋشى ونەركاسىپتە (48%-ى), قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا (59%-ى) ايەلدەردىڭ پوزيتسياسى مىقتى. ساۋدا سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ 61%-ى – ايەل قاۋىمى. بۇدان بولەك, ەلىمىزدە تاسى ورگە دومالاپ تۇرعان كاسىپورىنداردىڭ 144-ءىن ايەل باسقارادى. مىنە, وسى سانداردىڭ ءوزى-اق قازاقستاندا ايەلدەردىڭ «اق دەگەنى العىس» بولىپ تۇرعانىن, قاي جاعىنان دا نازىك جاراتىلىس يەسى كەمدىك كورىپ وتىرماعانىن ايعاقتايدى.
ول ول ما, ەلىمىزدە ايەدەردىڭ ەركەكتەرمەن تەڭ قۇقىلى بولۋىن قاداعالاپ وتىراتىن ءبۇتىن ءبىر ۇلتتىق كوميسسيا بار. گەندەرلىك ساياساتپەن اينالىساتىن بۇل كوميسسيا قوعامنىڭ قاي سالاسىندا دا ايەلدىڭ ۇلەس سالماعى بولۋىن باقىلاپ وتىرادى.
اگاراكي, ايەل ادام قانداي دا ءبىر زورلىق-زومبىلىققا ۇرىنىپ, تيران كۇيەۋىنەن ءزابىر كورسە, ولاردى قورعايتىن داعدارىس ورتالىقتارى دا جۇمىس ىستەيدى. ءتىپتى وڭ جاقتا وتىرىپ, جۇكتى بولعان كەلىنشەكتەرگە قولداۋ كورسەتەتىن, قۇقىقتىق كومەك بەرەتىن ارنايى انالار ءۇيى دە بار. وسىنىڭ ءبارىن كورە تۇرا «ايەلدەرگە تەڭدىك بەرىڭدەر» دەپ بايبالام سالۋ شەكتەن شىققاندىق دەر ەدىك.
البەتتە, ەسسىز ەركەگىنەن زورلىق-زومبىلىق كورىپ, تاعدىر تاۋقىمەتىن تارتىپ جۇرگەندەر بارىن جوققا شىعارمايمىز. ونداي ايەلدەرگە قامقورلىق تانىتىپ, زاڭ جۇزىندە كومەك كورسەتۋگە ءتيىسپىز. بىراق مۇنى ايەل تەڭسىزدىگى دەۋگە كەلمەيدى. جازمىشتان ەشكىم قۇتىلا المايدى. بۇل – جەكە ادامنىڭ باسىنا تۇسكەن اۋىرتپالىق. ونى ايەلدىڭ تەڭسىزدىگىنە بالاۋ قيسىنسىز.
كەيىنگى كەزدە ۇرانداتىپ, كوشەگە شىعۋى جيىلەپ كەتكەن ايەلدەردى كورگەندە «بۇلاردىڭ ەر ازاماتتارى قايدا, ايەلدەرىن جىبەرىپ قويىپ, وزدەرى قالاي قاراپ وتىر؟» دەگەن ويدا قالاسىڭ. وتاعاسى دەگەن ءوز وتباسىن قىزعىشتاي قورعاپ, ونىڭ باقىتى مەن جاقسى ءومىرى ءۇشىن كۇرەسپەۋشى مە ەدى؟ الدە كەيبىر ازاماتتاردا جاۋاپكەرشىلىك پەن نامىس قالماعان با؟!
ءبىزدىڭ قازاق قوعامى ەشقاشان ايەلدى كەمسىتپەگەن, ولارعا كەمدىك تە كورسەتپەگەن. قايتا ايەلدى وتباسىنىڭ, ءتىپتى وتاننىڭ بەرەكە, ۇيىتقىسى دەپ, قۇرمەت تۇتقان. قىزدى تورگە شىعارىپ, الپەشتەپ وسىرگەن.
قازاق ايەلىنىڭ وبرازى تەك مەيىرىم مەن ماحابباتقا, ادەمىلىك پەن اسەمدىككە قۇرىلعان. ايەل – ۇلتتىڭ ساقتاۋشىسى. ويتكەنى ول ەڭ الدىمەن – انا. ال الگى كوشەگە ۇرانداتىپ شىققاندار «ايەل بالا تۋعا مىندەتتى ەمەس» دەپتى. بۇل – قازاقتىڭ ءبىتىم-بولمىسىنا, مەنتاليتەتىنە مۇلدە جات قىلىق. جالپى ايەلدىڭ جاراتىلىسىنا كەرەعار ۇعىم.
مۇنداي كوتەرىلىستەردىڭ بولۋىنا سىرتتاي مۇددەلى توپتار بار ما دەگەن وي دا قىلاڭ بەرەدى. ولاي دەيتىنىمىز, كەيبىر الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىلارى شەرۋ كەزىندە لگبت تۋىن كوزىمىز شالىپ قالدى دەگەندى ايتىپ جاتىر. بۇل شەرۋدىڭ استارىندا ۇلتىمىزدىڭ بىرلىگىن شايقالتقىسى كەلگەندەردىڭ ارام پيعىلى جاتپاسىن. ارانداپ قالمايىق.
