– عىلىم جولىنا قالاي كەلدىڭىزدەر؟
اقمارال: – مەنىڭ عىلىم جولىنا كەلۋىمە مەكتەپتەگى ماتەماتيكا مۇعالىمىم كوپ ىقپال ەتتى. ول كىسى ءارى سىنىپ جەتەكشىمىز ەدى. مەنىڭ ماتەماتيكا پانىنە بەيىمىمدى بايقاپ, وليمپيادا جارىستارىنا دايىندادى. عىلىمداعى جولىم مەكتەپتەن قالىپتاستى دەۋگە بولادى. كەيىن لوندوندا ماتەماتيكا سالاسىندا باكالاۆر (UCL) مەن ماگيستراتۋرانى (King’s College London) ءبىتىردىم. قازىر لوندوندا كيبەرقاۋىپسىزدىك سالاسىندا جۇمىس ىستەيمىن.
ءماريام: – مەنىڭ IT سالاسىنا قىزىعۋشىلىعىم بالا كەزىمنەن باستالدى. العاش بەس جاسىمدا ۇيدە Wi-Fi روۋتەرىن قوسقانىمنان جاڭا تىنىسىم اشىلعانداي بولدى. ءوزىم مەكتەپتە ينفورماتيكاعا ەرەكشە قىزىقتىم. لوندوندا Computer Science باعىتىندا باكالاۆر (Queen Mary University London) ءبىتىردىم. قازىر لوندوندا ينجەنەر-باعدارلاماشى (Software Engineer) بولىپ جۇمىس ىستەيمىن.
– قىزدار قاۋىمى ءۇشىن STEM باعىتىن تاڭداۋدىڭ ماڭىزى قانداي؟
اقمارال: – نيەت, ىنتا, ۇمتىلىس كەز كەلگەن كەدەرگىنى جەڭەتىن قاسيەت دەپ ايتار ەدىم. قىزدار ءۇشىن STEM سفەرالارى قيىندىق تۋعىزادى دەگەن جالعان نارسە, سول سياقتى ناقتى عىلىمدار تەك ەر ادامدارعا ارنالعان دەۋ دە نەگىزسىز. ادامدار بۇل ماسەلەنىڭ ستيگماتيزاتسيا ەكەندىگىن ءتۇسىنۋ كەرەك. وسى ورايدا قىزداردى ناقتى عىلىم سالاسىن وقۋعا بەيىمدەۋ, مۇمكىندىك تۋعىزۋ وتە قاجەت.
– قىزدارعا عىلىم-بىلىممەن اينالىسۋ قانداي ارتىقشىلىق بەرەدى؟
ءماريام: – عىلىم اۋەلى ءوزىمىز ءۇشىن كەرەك. عىلىم ارقىلى ەڭ اۋەلى ءوزىڭدى قورعاي الاسىڭ, تاۋەلسىز ەتە وتىرىپ, قارجىلىق تۇراقتىلىققا يە ەتەدى. ەڭ باستىسى, باعا ءۇشىن ەمەس, ءبىلىم ءۇشىن وقۋىمىز قاجەت. كوپ ادامدار ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك تۇرعىدان «پروگرەستىڭ قوزعالتقىشى» رەتىندە تەك ەر ادامداردى كورەدى. بۇل پىكىر قوعامنىڭ مۇمكىندىكتەرىن تولىق كولەمدە كادەگە اسىرا المايدى. قوعامدى جاقسارتۋ ايەلدەردىڭ دە قولىنان كەلەتىن يگىلىك. ءبىلىمدى, ءوزىنىڭ نە قالايتىنىن بىلەتىن, ەموتسيونالدى جانە قارجىلاي تاۋەلسىز ايەلدەر قانشالىقتى كوپ بولسا, ءومىر ساپاسىن عانا جاقسارتىپ قويماي, قوعامنىڭ دا دامۋىنا اتسالىسار ەدى.
اقمارال: – سانالى, وزىق قوعام قالىپتاستىرۋدا قىزداردىڭ ورنى ايرىقشا. ساياسات, سانا, ەكونوميكا ۇشتاعانىندا جول تابا الاتىن, كەز كەلگەن قيىندىقتى ەڭسەرە الاتىن بۋىن قالىپتاستىرۋدا عىلىم-ءبىلىمنىڭ ورنى ەرەكشە بولماق.
– حالىقارالىق ايەلدەر مەيرامى ۇلىبريتانيادا قالاي اتاپ وتىلەدى؟
ءماريام: – بىرىنشىدەن, ۇلىبريتانيادا بۇل كۇن دەمالىس رەتىندە بەلگىلەنبەگەن. بۇل كۇندەرى قوعامداعى ايەلدەر ماسەلەسىنە بايلانىستى كونفەرەنتسيالار ۇيىمداستىرىلىپ, بەيبىت جيىندار مەن شەرۋلەر ءوتىپ جاتادى. گۇل مەن سىيلىق سىيلاۋ ادەتتەن تىس پراكتيكا. قازاقستانعا قاراعاندا, مۇندا ايەلدەر مەن قىزدار مەرەكەسى وزگەشە تويلانادى.
– ەر-ازاماتتار گەندەرلىك ماسەلەلەر جايلى ساۋاتىن كوتەرۋگە نەگە اسىقپايدى جانە ول قانشالىقتى ماڭىزدى؟
اقمارال: – ءبىز پاتريارحاتتىق قوعامدا ءومىر سۇرەمىز, ەر-ازاماتتار تەڭسىزدىكتى سەزىنبەيدى. بىراق پاتريارحاتتىڭ وزىندە دە ەرلەر ءۇشىن جويقىن تەرىس تۇستارى بار. مىسالعا, ۋلى ماسكۋليندىك (toxic masculinity) پسيحولوگيالىق قىسىم تۋدىراتىنى شىندىق. قوعامداعى پسيحولوگيالىق تۇراقتىلىق ءۇشىن جانە دامىعان ورتا ءۇشىن ەرلەر قاۋىمى وزدەرىنىڭ الەۋمەتتىك رولدەرىن دە قاراستىرۋ كەرەك.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ايا ءومىرتاي,
«Egemen Qazaqstan»
