قوعام • 05 ناۋرىز، 2021

وزىق قوعام قۇرۋدا ورنى ايرىقشا قىزدار

12 رەت كورسەتىلدى

قۇبىلمالى ەڭبەك نارىعى جاعدايىندا قىزدار قاۋىمى باسەكەدە ءبىلىم مەن كاسىبي داعدىلاردىڭ تەڭسىزدىگىنە تاپ بولادى. ماسەلەن، عىلىم، تەحنولوگيا، ينجەنەريا جانە ماتەماتيكا سالالارى (STEM) بويىنشا وقىعان تۇلەكتەر اراسىندا ايەلدەردىڭ ۇلەسى الەمدە 15%-دان اسپايدى. وسىناۋ قيىندا قىزىقتى سالادا ءوز مۇمكىندىكتەرىن دالەلدەپ، ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن قازاق قىزدارى اقمارال ابديەۆا مەن ءماريام تىلەۋحان لوندوندا تۇرادى. ولار كاسىبي جانە تۇلعالىق دامۋ باعىتىندا كەڭەس بەرەتىن Mata.it جوباسىنىڭ بىرلەسكەن اۆتورى.

– عىلىم جولىنا قالاي كەلدىڭىزدەر؟

اقمارال: – مەنىڭ عىلىم جولىنا كەلۋىمە مەكتەپتەگى ماتەماتيكا مۇعالىمىم كوپ ىقپال ەتتى. ول كىسى ءارى سىنىپ جەتەكشىمىز ەدى. مە­نىڭ ماتەماتيكا پانىنە بەيى­مىمدى بايقاپ، وليمپيادا جا­رىستارىنا دايىندادى. عىلىمداعى جولىم مەكتەپتەن قالىپتاستى دەۋگە بولادى. كەيىن لوندوندا ماتەماتيكا سالاسىندا باكالاۆر (UCL) مەن ماگيستراتۋرانى (King’s College London) ءبىتىردىم. قازىر لوندوندا كيبەرقاۋىپسىزدىك سالاسىندا جۇمىس ىستەيمىن.

ءماريام: – مەنىڭ IT سالاسىنا قىزىعۋشىلىعىم بالا كەزىمنەن باستالدى. العاش بەس جاسىمدا ۇي­دە Wi-Fi روۋتەرىن قوسقا­نىم­نان جاڭا تىنىسىم اشىلعانداي بولدى. ءوزىم مەك­تەپتە ينفورماتيكاعا ەرەكشە قىزىقتىم. لوندوندا Computer Science باعىتىندا باكالاۆر (Queen Mary University London) ءبىتىردىم. قازىر لوندوندا ينجەنەر-باعدارلاماشى (Software Engineer) بولىپ جۇمىس ىستەيمىن.

– قىزدار قاۋىمى ءۇشىن STEM باعىتىن تاڭداۋدىڭ ماڭىزى قانداي؟

اقمارال: – نيەت، ىنتا، ۇمتىلىس كەز كەلگەن كەدەرگىنى جەڭەتىن قاسيەت دەپ ايتار ەدىم. قىزدار ءۇشىن STEM سفەرالارى قيىندىق تۋعى­زادى دەگەن جالعان نارسە، سول سياقتى ناقتى عىلىمدار تەك ەر ادامدارعا ارنالعان دەۋ دە نەگىزسىز. ادامدار بۇل ماسەلەنىڭ ستيگماتيزاتسيا ەكەندىگىن ءتۇسىنۋ كەرەك. وسى ورايدا قىزداردى ناق­تى عىلىم سالاسىن وقۋعا بەيىمدەۋ، مۇمكىندىك تۋعىزۋ وتە قاجەت.

– قىزدارعا عىلىم-بىلىممەن اينالىسۋ قانداي ارتىقشىلىق بەرەدى؟

ءماريام: – عىلىم اۋەلى ءوزىمىز ءۇشىن كەرەك. عىلىم ارقىلى ەڭ اۋەلى ءوزىڭدى قورعاي الاسىڭ، تاۋەلسىز ەتە وتىرىپ، قارجىلىق تۇ­راقتىلىققا يە ەتەدى. ەڭ باستىسى، باعا ءۇشىن ەمەس، ءبىلىم ءۇشىن وقۋىمىز قاجەت. كوپ ادامدار ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك تۇرعىدان «پروگرەستىڭ قوزعالتقىشى» رەتىندە تەك ەر ادامداردى كورەدى. بۇل پىكىر قوعامنىڭ مۇم­كىندىكتەرىن تولىق كولەم­دە كادەگە اسىرا الماي­دى. قوعامدى جاقسارتۋ ايەل­دەردىڭ دە قولىنان كەلەتىن يگىلىك. ءبىلىمدى، ءوزىنىڭ نە قا­لايتىنىن بىلەتىن، ەموتسيونالدى جانە قارجىلاي تاۋەلسىز ايەلدەر قانشالىقتى كوپ بولسا، ءومىر ساپاسىن عا­نا جاق­سارتىپ قويماي، قوعام­نىڭ دا دامۋىنا اتسالىسار ەدى.

اقمارال: – سانالى، وزىق قوعام قالىپتاستىرۋدا قىز­­داردىڭ ورنى ايرىقشا. ساياسات، سانا، ەكونومي­كا ۇش­تاعانىندا جول تابا الا­تىن، كەز كەلگەن قيىن­دىق­تى ەڭ­سەرە الاتىن بۋىن قالىپ­تاستىرۋدا عىلىم-ءبى­لىم­نىڭ ورنى ەرەكشە بولماق.

– حالىقارالىق ايەلدەر مەيرامى ۇلىبريتانيادا قالاي اتاپ وتىلەدى؟

ءماريام: – بىرىنشىدەن، ۇلىبريتانيادا بۇل كۇن دەمالىس رەتىندە بەلگىلەنبەگەن. بۇل كۇندەرى قوعامداعى ايەلدەر ماسەلەسىنە بايلانىستى كونفەرەنتسيالار ۇيىمداستىرىلىپ، بەيبىت جيىندار مەن شەرۋلەر ءوتىپ جاتادى. گۇل مەن سىيلىق سىيلاۋ ادەتتەن تىس پراكتيكا. قازاقستانعا قاراعاندا، مۇندا ايەلدەر مەن قىزدار مەرەكەسى وزگەشە تويلانادى.

– ەر-ازاماتتار گەن­دەرلىك ماسەلەلەر جايلى ساۋاتىن كوتەرۋگە نەگە اسىق­پايدى جانە ول قان­شا­لىقتى ماڭىزدى؟

اقمارال: – ءبىز پاتريار­حاتتىق قوعامدا ءومىر سۇ­رەمىز، ەر-ازاماتتار تەڭ­سىزدىكتى سەزىنبەيدى. بىراق پا­تريارحاتتىڭ وزىندە دە ەرلەر ءۇشىن جويقىن تەرىس تۇستارى بار. مىسالعا، ۋلى ماسكۋليندىك (toxic masculinity) پسيحولوگيالىق قىسىم تۋدىراتىنى شىن­دىق. قوعامداعى پسي­حو­لوگيالىق تۇراقتىلىق ءۇشىن جانە دامىعان ورتا ءۇشىن ەرلەر قاۋىمى وزدەرىنىڭ الەۋ­مەتتىك رولدەرىن دە قا­راس­تىرۋ كەرەك.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 

اڭگىمەلەسكەن

ايا ءومىرتاي،

«Egemen Qazaqstan»

 

سوڭعى جاڭالىقتار

الداعى اپتا كۇن جىلىنادى

اۋا رايى • بۇگىن، 12:57

سۇيىسپەنشىلىك ساباعى

ايماقتار • بۇگىن، 12:15

ەلوردادا كۇن جىلىنا باستايدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:57

تۇرمەگە كىتاپ سىيلادى

ايماقتار • بۇگىن، 10:10

جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى...

رۋحانيات • بۇگىن، 08:31

تەڭدىك ءتۇبى – بىرلىك

ەلباسى • بۇگىن، 08:03

جەكە كۋالىكتىڭ قاجەتى بولمايدى

ساياسات • بۇگىن، 07:47

تالدىنىڭ ماڭىن تازارتتى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:38

جول ۇستىندەگى مۇزتاۋ

وقيعا • بۇگىن، 07:34

تالدىقۇدىق نەدەن تارىقتى؟

ايماقتار • بۇگىن، 07:33

جاھاندانۋ جايى وزەكتى

قوعام • بۇگىن، 07:24

حالىقارالىق شارتتار قارالدى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:14

تاميلانىڭ تارتۋى

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار