قوعام • 03 ناۋرىز، 2021

ۆولونتەرلىك – ازاماتتىق قوعامنىڭ باسپالداعى

32 رەت كورسەتىلدى

دامىعان ازاماتتىق قوعامسىز، اتاپ ايتقاندا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارسىز (ۇەۇ) ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ساياسي دامۋى مۇمكىن ەمەس. وسىعان دەيىنگى وقيعالار مەن تاجىريبە ازاماتتىق بەلسەندىلەر، ۇەۇ ءاردايىم قاراپايىم ازاماتتاردىڭ مۇددەلەرىن قورعاپ، حالىقتىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە ۇمتىلاتىنىن تالاي رەت كورسەتتى.

ارينە، ۇەۇ مەن بۇكىل ازاماتتىق قو­عام قىزمەتىنىڭ كەڭ تارالعان ءتۇرى­نىڭ ءبىرى – ۆولونتەرلىك، ياعني قازاق­ستان­دىق­تار­دىڭ قانىنا سىڭگەن ەرىكتى قىزمەت. ءبىز ەجەلدەن «اسار» دەپ اتالاتىن ءوزارا كومەك پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ تەرەڭ ءداستۇرىن ۇستانعان حالىقپىز.

2020 جىل – الەم ءۇشىن ەڭ قيىن سىناققا تولى جىلدىڭ ءبىرى بولدى جانە بۇل ءبىزدىڭ ەلدەگى «ۆولونتەر جى­لىنا» تۇسپا-تۇس كەلدى. بۇل جىل قو­عام مەن مەملەكەتكە ۆولونتەرلەردىڭ ءرو­لىن، ولاردىڭ قوعامنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قوسقان ناقتى ۇلەسىن بارىنشا جاقسى كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. ارينە، «ۆولونتەر جىلى» بۇكىل ازاماتتىق قوعام ءۇشىن ءوسۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولدى. بۇكىل ەلدە كوپتەگەن باستامالار تۋىنداپ، جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى ەرىكتىلەردىڭ باستاماشىل توپتارىنىڭ، توپتارى مەن جوبالارىنىڭ بەلسەندى قىزمەتى باستالدى. بىلتىر ءبىز 600-دەن استام وسىنداي باستاماشىل توپپەن نەمەسە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن جۇمىس ىستەدىك. باستالعان ناتيجەلى جۇمىستار جالعاسىپ جاتىر جانە ءبىز ولاردى ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستايمىز. دەگەنمەن، ۆولونتەرلىك – تەك ەرىكتىلەردىڭ قىزمەتى مەن كومەگى ەمەس، ناقتى ازاماتتىق قىزمەت، ءوزىڭ ءومىر سۇرەتىن ورتاڭا، ادامدارعا، اۋماققا جانە ماڭىزدى شەشىم قابىلداۋ ىستەرىنە قاتىسۋ.

2001 جىلى مەن پاۆلودار قالالىق الەۋمەتتىك-ۆولونتەرلىك ورتالىعىندا ەرىك­تى بولىپ جۇمىس ىستەي باستادىم. سوندا وتكەن جىلدار ىشىندە ءبىز كوپ­تە­گەن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جوبانى جۇزەگە اسىردىق. جاسوسپىرىمدەرگە، جاستارعا جانە ولاردىڭ اتا-انالارىنا ارنالعان سەنىم تەلەفونى ىسكە قوسىلدى. ­مەكتەپتەر جانىنداعى ەرىك­تىلەر جا­ساق­تارىنىڭ جۇمىسى جولعا قويىل­دى. بىراق مەن ءۇشىن ەڭ ۇل­كەن جەتىستىك – پاۆ­لودارلىقتاردىڭ ەرىكتىلەر جۇ­مى­سىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعىنىڭ ءوسۋى بولدى. ەرىكتىلەر قوزعالىسىنىڭ جۇمىسىنا تىكە­لەي قاتىسقىسى كەلەتىندەردىڭ سانى ارتا باستادى.

2006 جىلى جاس كوشباسشىلاردىڭ تاجىريبەسىمەن بولىسكەننەن كەيىن مەن باسقا ەلدەردە ۆولونتەرلىكتىڭ قالاي دامىپ كەلە جاتقانىنا كۋا بولدىم. سودان كەيىن ماعان قازاقستاندىق ەرىك­تىلەر ۇيىمدارىن بىرىكتىرۋ يدەياسى كەلدى. بىرىگۋ رەسۋرستاردى ۇلعايتۋعا جانە وڭتايلاندىرۋعا، دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە وتۋگە مۇمكىندىك بەردى. ۇلت­تىق ۆولونتەرلەر جەلىسى قازاق­ستان­دا وسىلاي پايدا بولدى. ەرىكتىلەر قوزعا­لىسىندا ءبىز ۇلكەن ماسەلەگە دە تاپ بولدىق. كۇن سايىن كومەك سۇ­راي­تىندار سانى كوبەيدى، بىراق ۆو­لون­تەرلەر جەتىسپەدى. سوندىقتان ءبىز وزى­مىزگە ورىندى سۇراق قويدىق: «ۆو­لون­تەرلەردىڭ جۇمىسىن جۇيەلى تۇردە قالاي قۇرۋعا بولادى جانە وسى يگى ىسكە ءوز ۇلەسىن قوسقىسى كەلەتىن جاڭا ادامداردى قالاي تارتۋعا بولادى؟».

بۇگىنگى تاڭدا ۇلتتىق ۆولونتەرلەر جەلىسى بۇكىل قازاقستان بويىنشا 80-نەن استام ۇيىم مەن باستاماشىل توپ­تى قۇرايدى. ۆولونتەرلىكتى دامى­تۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەي وتى­رىپ، قو­عامدا مەيىرىمدى جانە جاۋاپ­كەر­شى­لىگى جوعارى ادامدار كوبەيىپ كەلە جاتقانىن بايقايمىن. مەنىڭ كوز الدىمدا ەرىكتى مارتەبەسى وزگەردى جانە وزگەرۋ ۇستىندە. قازىرگى تاڭدا ۆولونتەرلەر مەملەكەتكە جانە قوعامعا اي­تار­­لىقتاي جانە باعا جەتپەس پايدا اكە­لە­تىنىن تۇسىنەتىن ادامدار سانى ارتىپ كەلەدى. مەنىڭ وسى يگى ىسكە قوسقان نە­گىزگى ۇلەسىم – قازاقستاندا ەلدىڭ ناق­تى تىرەگىنە اينالعان ۆولونتەرلەر تو­بىن تاربيەلەۋگە ەڭبەگىم ءسىڭدى دەپ وي­لاي­مىن.

بيىل ءبىز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىل­دى­عىن اتاپ وتەمىز. قازاقستان – بو­لا­شاعىنان زور ءۇمىت كۇتتىرەتىن كەرە­مەت الەۋەتى بار جاس مەملەكەت. بۇگىنگى كۇنى شاعىن جانە ورتا بيزنەس جاقسى قارقىنمەن دامىپ كە­لە­دى. مەنىڭ ويىمشا، ازاماتتىق قوعام ءالى قالىپتاسۋ كەزەڭىندە. ارينە، ءبىز ەلەۋلى جەتىستىكتەرگە جەتتىك، مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعام سەرىكتەستىگىنە ۇل­كەن قادامدار جاسالۋدا. بۇعان جەر­گى­لىكتى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ءرولىن باعالايتىن ءارتۇرلى قوعامدىق كەڭەستەر مىسال بولا الادى. سىندارلى ديالوگ، تۇراقتىلىق پەن قوعامدىق كە­لى­سىمدى قامتاماسىز ەتۋ، كەزەك كۇتتىر­مەي­تىن الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋ مۇددەلەرى ءۇشىن دە ازاماتتىق قوعام پايدالى جانە قاجەت.

ءبىز ءالى قالىپتاسۋ ساتىسىندامىز دە­ۋىمنىڭ سەبەبى نەدە؟ سوڭعى جىل­دا­رى ءتيىمدى سەرىكتەستەر رەتىندە قابىل­دانعان ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەم­لە­كەتتىك اپپاراتپەن تىعىز جۇمىس ىستەي باستادى. الەۋمەتتىك جوبالار مەن ىنتىماقتاستىققا سالىنعان ينۆەستيتسيالار ءوز ناتيجەسىن بەرە باس­­تادى. ال بولاشاقتى بولجايتىن سايا­سات­كەرلەر مۇنى باعامداپ، ۇەۇ-عا مۇم­كىندىگىنشە قولداۋ كورسەتىپ وتىر. ياعني ىنتىماقتاسقان جەمىستى جۇمىس ۇلت­تىق دەڭگەيدە دە، جەرگىلىكتى دەڭ­گەي­دە دە بايقالادى. قوعامنىڭ شىنايى ۇنىنە قۇلاق اسىپ، جۇمىس ىستەيتىن ۇەۇ – قازىرگى كەزدە قۇندى الاڭ.

ازاماتتىق سەكتوردى ينستيتۋتتاندىرۋ ءجۇرىپ جاتىر دەگەن پىكىرىمنىڭ وزىن­دىك نەگىزى بار. باستاپقىدا، ياعني تاۋەل­سىزدىك تاڭىندا ۇەۇ كوپتەپ پاي­دا بولا باستادى. ياعني كەز كەلگەن ازا­ماتتىڭ جەكە قوعامدىق قور اشۋىنا مۇمكىندىك تۋدى، قاجەتتىلىك تە بولدى. سودان كەيىن ماسەلەلەر وتە قىزۋ تال­قىلاندى. قارجىلاندىرۋ مەن مەملە­كەتتىك تاپسىرىستاردىڭ كە­لۋى­مەن ينستيتۋتتاندىرۋ كەزەڭى كەلدى. بۇل كەزەڭ ءالى دە جالعاسۋ ۇستىندە. ءدال قازىر ءبىز ۇەۇ تۋرالى، ولاردىڭ قاي سالادا جۇمىس ىستەيتىنى، قانداي جەتىس­تىكتەرگە جەتكەنى، قارجىلاندىرۋ مولشەرى جانە باسقا ماسەلەلەر تۋرالى كوبىرەك بىلەمىز. ۋاكىلەتتى مەم­لەكەت­تىك ورگان ۇەۇ تۋرالى ارنايى مالى­مەت­تەر بازاسىن جۇرگىزەدى، گرانتتار، مەم­لەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس­تار الۋعا مول مۇمكىندىك بار. كەيبىر جوعا­رى مامانداندىرىلعان ۇەۇ، مىسالى، مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ جۇمىسى مەن بەيىمدەلۋىنە بايلانىستى كەيبىر ارتىقشىلىقتارعا يە جانە بۇل وتە جاقسى.

جاقىن بولاشاقتا مەن ازاماتتىق سەك­توردىڭ ءوسۋى مەن ءبىرتۇتاس جۇيەگە كەلۋىن كۇتەمىن. الەمدىك تەندەنتسيا، اتاپ ايتقاندا پاندەميا جىلىنداعى تسيفر­لاندىرۋ، زاماناۋي اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جانە جەدەل تسيفرلاندىرۋ ازاماتتارعا شەشىمدەر قابىلداۋ پروتسەستەرىنە، مەملەكەتتىك بيۋدجەتتى باقىلاۋعا، داۋىس بەرۋگە جانە ونلاين-وتىنىشتەر جاساۋعا جانە باسقالارعا كوبىرەك قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ازاماتتىق قوعامنىڭ تابيعي تۇر­دە وسۋىنە جانە دامۋىنا ىقپال ەتەدى. قازىردىڭ وزىندە جۇيەارالىق ما­­­مان­دارعا دەگەن سۇرانىس ارتادى دەپ بولجانۋدا. مىسالى، الەۋمەتتىك ماسە­لە­لەردى شەشۋ ءۇشىن كراۋدسورسينگ پلات­فور­مالارىنىڭ اكىمشىلەرى، حالىق پەن مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىنداعى كوم­مۋنيكاتسيالىق پلاتفورمالاردىڭ مودە­راتورلارى جانە قوعامدىق ورتا مەن ءىت سالاسىنداعى ماماندىقتارعا سۇرانىس كوبەيە تۇسپەك.

ەكىنشى تەندەنتسيا – الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى بىرلەسىپ شەشۋ ءۇشىن بيزنەس پەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ىق­پالداسۋىنىڭ كۇشەيۋى. ءىرى كومپا­نيالار كورپوراتيۆتى الەۋمەتتىك جاۋاپ­كەرشىلىك شەڭبەرىندە ءتۇرلى جوبالار جاساپ، ۇەۇ-مەن بىرلەسە كۇش جۇ­مىلدىردى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ بەلسەندى الەۋمەتتىك قىزمەتكە كەلۋى – ەرىكتىلەر باستامالارىنىڭ ءبىرى دەپ ايتۋعا بولادى. وسىلايشا ولار ءوز قىزمەتىنىڭ قۇندىلىعى مەن نا­عىز ناتيجەسىن تۇسىنەدى. الايدا بۇل ءوزارا ءىس-قيمىل كوبىنە زەرتتەلمەگەن جانە ءىس جۇزىندە بيزنەس پەن ازاماتتىق قوعامنىڭ قانشالىقتى ىقپالداسىپ جاتقانىن ايتۋ قيىن. ازىرگە ءبىز بۇل تاقىرىپتى تەك بۇقارالىق اقپارات قۇ­رال­دارىندا كوتەرەمىز. سونىمەن بىرگە ءوز باسىم قازىر بيزنەسمەندەردىڭ قو­عام­عا قانشالىقتى پايدالى بولعىسى كەلەتىنىن بايقاپ ءجۇرمىن جانە بۇل تەك قايىرىمدىلىق جاساۋ ەمەس.

قازىرگى كەزدە زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋ با­رىسىندا ىنتىماقتاستىق ءۇشىن ۇكى­مەت­تىك ەمەس ۇيىمدار مەن قوعامدىق قوز­عالىستاردى بەلسەندى تۇردە جۇمىس توبىنا تارتىپ ءجۇرمىز. ازاماتتىق قو­عامنىڭ كوشباسشىلارى كوبىنە ءوز سالا­سىن جەتىك مەڭگەرگەن ماماندار بولادى جانە ولاردىڭ ساراپتامالىق پىكىرلەرىن ەسكەرۋ وتە ماڭىزدى. بۇرىن مەن ۇەۇ وكىلى رەتىندە ءوزىم «ۆولونتەرلەر تۋرالى»، «مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى تۋرالى» جانە باسقا زاڭداردى تال­قى­لاۋ جونىندەگى جۇمىس توپتارىنا قاتىستىم. سوندىقتان قازىر دە بەل­سەن­دىلەردىڭ پىكىرىن تىڭداۋدى قۇپ­تايمىن. سونىمەن قاتار بىزدە سالالىق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارىن تىڭداۋ ماقساتىندا بەلگىلى ءبىر سالالىق تاقىرىپتاردا ءىس-شارالار وتكىزىلىپ تۇرادى. بۇل دا ازا­ماتتىق قوعامنىڭ ساپاسىن جاق­سارتۋ، زاڭ شىعارۋ سىندى ماڭىزدى شەشىم­دەر­گە بەلسەندىلەردى تارتىپ، ازامات­تار­دىڭ قوعامدىق ومىرگە اتسالىسۋىن قام­تاماسىز ەتەدى دەگەن ويدامىن.

 

ۆەرا كيم،

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى، «ۇلتتىق ۆولونتەرلەر جەلىسى»

زتب قۇرۋشىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار