ارينە, ۇەۇ مەن بۇكىل ازاماتتىق قوعام قىزمەتىنىڭ كەڭ تارالعان ءتۇرىنىڭ ءبىرى – ۆولونتەرلىك, ياعني قازاقستاندىقتاردىڭ قانىنا سىڭگەن ەرىكتى قىزمەت. ءبىز ەجەلدەن «اسار» دەپ اتالاتىن ءوزارا كومەك پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ تەرەڭ ءداستۇرىن ۇستانعان حالىقپىز.
2020 جىل – الەم ءۇشىن ەڭ قيىن سىناققا تولى جىلدىڭ ءبىرى بولدى جانە بۇل ءبىزدىڭ ەلدەگى «ۆولونتەر جىلىنا» تۇسپا-تۇس كەلدى. بۇل جىل قوعام مەن مەملەكەتكە ۆولونتەرلەردىڭ ءرولىن, ولاردىڭ قوعامنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قوسقان ناقتى ۇلەسىن بارىنشا جاقسى كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. ارينە, «ۆولونتەر جىلى» بۇكىل ازاماتتىق قوعام ءۇشىن ءوسۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولدى. بۇكىل ەلدە كوپتەگەن باستامالار تۋىنداپ, جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى ەرىكتىلەردىڭ باستاماشىل توپتارىنىڭ, توپتارى مەن جوبالارىنىڭ بەلسەندى قىزمەتى باستالدى. بىلتىر ءبىز 600-دەن استام وسىنداي باستاماشىل توپپەن نەمەسە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن جۇمىس ىستەدىك. باستالعان ناتيجەلى جۇمىستار جالعاسىپ جاتىر جانە ءبىز ولاردى ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستايمىز. دەگەنمەن, ۆولونتەرلىك – تەك ەرىكتىلەردىڭ قىزمەتى مەن كومەگى ەمەس, ناقتى ازاماتتىق قىزمەت, ءوزىڭ ءومىر سۇرەتىن ورتاڭا, ادامدارعا, اۋماققا جانە ماڭىزدى شەشىم قابىلداۋ ىستەرىنە قاتىسۋ.
2001 جىلى مەن پاۆلودار قالالىق الەۋمەتتىك-ۆولونتەرلىك ورتالىعىندا ەرىكتى بولىپ جۇمىس ىستەي باستادىم. سوندا وتكەن جىلدار ىشىندە ءبىز كوپتەگەن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جوبانى جۇزەگە اسىردىق. جاسوسپىرىمدەرگە, جاستارعا جانە ولاردىڭ اتا-انالارىنا ارنالعان سەنىم تەلەفونى ىسكە قوسىلدى. مەكتەپتەر جانىنداعى ەرىكتىلەر جاساقتارىنىڭ جۇمىسى جولعا قويىلدى. بىراق مەن ءۇشىن ەڭ ۇلكەن جەتىستىك – پاۆلودارلىقتاردىڭ ەرىكتىلەر جۇمىسىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعىنىڭ ءوسۋى بولدى. ەرىكتىلەر قوزعالىسىنىڭ جۇمىسىنا تىكەلەي قاتىسقىسى كەلەتىندەردىڭ سانى ارتا باستادى.
2006 جىلى جاس كوشباسشىلاردىڭ تاجىريبەسىمەن بولىسكەننەن كەيىن مەن باسقا ەلدەردە ۆولونتەرلىكتىڭ قالاي دامىپ كەلە جاتقانىنا كۋا بولدىم. سودان كەيىن ماعان قازاقستاندىق ەرىكتىلەر ۇيىمدارىن بىرىكتىرۋ يدەياسى كەلدى. بىرىگۋ رەسۋرستاردى ۇلعايتۋعا جانە وڭتايلاندىرۋعا, دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە وتۋگە مۇمكىندىك بەردى. ۇلتتىق ۆولونتەرلەر جەلىسى قازاقستاندا وسىلاي پايدا بولدى. ەرىكتىلەر قوزعالىسىندا ءبىز ۇلكەن ماسەلەگە دە تاپ بولدىق. كۇن سايىن كومەك سۇرايتىندار سانى كوبەيدى, بىراق ۆولونتەرلەر جەتىسپەدى. سوندىقتان ءبىز وزىمىزگە ورىندى سۇراق قويدىق: «ۆولونتەرلەردىڭ جۇمىسىن جۇيەلى تۇردە قالاي قۇرۋعا بولادى جانە وسى يگى ىسكە ءوز ۇلەسىن قوسقىسى كەلەتىن جاڭا ادامداردى قالاي تارتۋعا بولادى؟».
بۇگىنگى تاڭدا ۇلتتىق ۆولونتەرلەر جەلىسى بۇكىل قازاقستان بويىنشا 80-نەن استام ۇيىم مەن باستاماشىل توپتى قۇرايدى. ۆولونتەرلىكتى دامىتۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەي وتىرىپ, قوعامدا مەيىرىمدى جانە جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى ادامدار كوبەيىپ كەلە جاتقانىن بايقايمىن. مەنىڭ كوز الدىمدا ەرىكتى مارتەبەسى وزگەردى جانە وزگەرۋ ۇستىندە. قازىرگى تاڭدا ۆولونتەرلەر مەملەكەتكە جانە قوعامعا ايتارلىقتاي جانە باعا جەتپەس پايدا اكەلەتىنىن تۇسىنەتىن ادامدار سانى ارتىپ كەلەدى. مەنىڭ وسى يگى ىسكە قوسقان نەگىزگى ۇلەسىم – قازاقستاندا ەلدىڭ ناقتى تىرەگىنە اينالعان ۆولونتەرلەر توبىن تاربيەلەۋگە ەڭبەگىم ءسىڭدى دەپ ويلايمىن.
بيىل ءبىز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىلدىعىن اتاپ وتەمىز. قازاقستان – بولاشاعىنان زور ءۇمىت كۇتتىرەتىن كەرەمەت الەۋەتى بار جاس مەملەكەت. بۇگىنگى كۇنى شاعىن جانە ورتا بيزنەس جاقسى قارقىنمەن دامىپ كەلەدى. مەنىڭ ويىمشا, ازاماتتىق قوعام ءالى قالىپتاسۋ كەزەڭىندە. ارينە, ءبىز ەلەۋلى جەتىستىكتەرگە جەتتىك, مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعام سەرىكتەستىگىنە ۇلكەن قادامدار جاسالۋدا. بۇعان جەرگىلىكتى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ءرولىن باعالايتىن ءارتۇرلى قوعامدىق كەڭەستەر مىسال بولا الادى. سىندارلى ديالوگ, تۇراقتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ, كەزەك كۇتتىرمەيتىن الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋ مۇددەلەرى ءۇشىن دە ازاماتتىق قوعام پايدالى جانە قاجەت.
ءبىز ءالى قالىپتاسۋ ساتىسىندامىز دەۋىمنىڭ سەبەبى نەدە؟ سوڭعى جىلدارى ءتيىمدى سەرىكتەستەر رەتىندە قابىلدانعان ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەملەكەتتىك اپپاراتپەن تىعىز جۇمىس ىستەي باستادى. الەۋمەتتىك جوبالار مەن ىنتىماقتاستىققا سالىنعان ينۆەستيتسيالار ءوز ناتيجەسىن بەرە باستادى. ال بولاشاقتى بولجايتىن ساياساتكەرلەر مۇنى باعامداپ, ۇەۇ-عا مۇمكىندىگىنشە قولداۋ كورسەتىپ وتىر. ياعني ىنتىماقتاسقان جەمىستى جۇمىس ۇلتتىق دەڭگەيدە دە, جەرگىلىكتى دەڭگەيدە دە بايقالادى. قوعامنىڭ شىنايى ۇنىنە قۇلاق اسىپ, جۇمىس ىستەيتىن ۇەۇ – قازىرگى كەزدە قۇندى الاڭ.
ازاماتتىق سەكتوردى ينستيتۋتتاندىرۋ ءجۇرىپ جاتىر دەگەن پىكىرىمنىڭ وزىندىك نەگىزى بار. باستاپقىدا, ياعني تاۋەلسىزدىك تاڭىندا ۇەۇ كوپتەپ پايدا بولا باستادى. ياعني كەز كەلگەن ازاماتتىڭ جەكە قوعامدىق قور اشۋىنا مۇمكىندىك تۋدى, قاجەتتىلىك تە بولدى. سودان كەيىن ماسەلەلەر وتە قىزۋ تالقىلاندى. قارجىلاندىرۋ مەن مەملەكەتتىك تاپسىرىستاردىڭ كەلۋىمەن ينستيتۋتتاندىرۋ كەزەڭى كەلدى. بۇل كەزەڭ ءالى دە جالعاسۋ ۇستىندە. ءدال قازىر ءبىز ۇەۇ تۋرالى, ولاردىڭ قاي سالادا جۇمىس ىستەيتىنى, قانداي جەتىستىكتەرگە جەتكەنى, قارجىلاندىرۋ مولشەرى جانە باسقا ماسەلەلەر تۋرالى كوبىرەك بىلەمىز. ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگان ۇەۇ تۋرالى ارنايى مالىمەتتەر بازاسىن جۇرگىزەدى, گرانتتار, مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىستار الۋعا مول مۇمكىندىك بار. كەيبىر جوعارى مامانداندىرىلعان ۇەۇ, مىسالى, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ جۇمىسى مەن بەيىمدەلۋىنە بايلانىستى كەيبىر ارتىقشىلىقتارعا يە جانە بۇل وتە جاقسى.
جاقىن بولاشاقتا مەن ازاماتتىق سەكتوردىڭ ءوسۋى مەن ءبىرتۇتاس جۇيەگە كەلۋىن كۇتەمىن. الەمدىك تەندەنتسيا, اتاپ ايتقاندا پاندەميا جىلىنداعى تسيفرلاندىرۋ, زاماناۋي اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جانە جەدەل تسيفرلاندىرۋ ازاماتتارعا شەشىمدەر قابىلداۋ پروتسەستەرىنە, مەملەكەتتىك بيۋدجەتتى باقىلاۋعا, داۋىس بەرۋگە جانە ونلاين-وتىنىشتەر جاساۋعا جانە باسقالارعا كوبىرەك قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ازاماتتىق قوعامنىڭ تابيعي تۇردە وسۋىنە جانە دامۋىنا ىقپال ەتەدى. قازىردىڭ وزىندە جۇيەارالىق ماماندارعا دەگەن سۇرانىس ارتادى دەپ بولجانۋدا. مىسالى, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن كراۋدسورسينگ پلاتفورمالارىنىڭ اكىمشىلەرى, حالىق پەن مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىنداعى كوممۋنيكاتسيالىق پلاتفورمالاردىڭ مودەراتورلارى جانە قوعامدىق ورتا مەن ءىت سالاسىنداعى ماماندىقتارعا سۇرانىس كوبەيە تۇسپەك.
ەكىنشى تەندەنتسيا – الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى بىرلەسىپ شەشۋ ءۇشىن بيزنەس پەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ىقپالداسۋىنىڭ كۇشەيۋى. ءىرى كومپانيالار كورپوراتيۆتى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك شەڭبەرىندە ءتۇرلى جوبالار جاساپ, ۇەۇ-مەن بىرلەسە كۇش جۇمىلدىردى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ بەلسەندى الەۋمەتتىك قىزمەتكە كەلۋى – ەرىكتىلەر باستامالارىنىڭ ءبىرى دەپ ايتۋعا بولادى. وسىلايشا ولار ءوز قىزمەتىنىڭ قۇندىلىعى مەن ناعىز ناتيجەسىن تۇسىنەدى. الايدا بۇل ءوزارا ءىس-قيمىل كوبىنە زەرتتەلمەگەن جانە ءىس جۇزىندە بيزنەس پەن ازاماتتىق قوعامنىڭ قانشالىقتى ىقپالداسىپ جاتقانىن ايتۋ قيىن. ازىرگە ءبىز بۇل تاقىرىپتى تەك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا كوتەرەمىز. سونىمەن بىرگە ءوز باسىم قازىر بيزنەسمەندەردىڭ قوعامعا قانشالىقتى پايدالى بولعىسى كەلەتىنىن بايقاپ ءجۇرمىن جانە بۇل تەك قايىرىمدىلىق جاساۋ ەمەس.
قازىرگى كەزدە زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋ بارىسىندا ىنتىماقتاستىق ءۇشىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن قوعامدىق قوزعالىستاردى بەلسەندى تۇردە جۇمىس توبىنا تارتىپ ءجۇرمىز. ازاماتتىق قوعامنىڭ كوشباسشىلارى كوبىنە ءوز سالاسىن جەتىك مەڭگەرگەن ماماندار بولادى جانە ولاردىڭ ساراپتامالىق پىكىرلەرىن ەسكەرۋ وتە ماڭىزدى. بۇرىن مەن ۇەۇ وكىلى رەتىندە ءوزىم «ۆولونتەرلەر تۋرالى», «مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى تۋرالى» جانە باسقا زاڭداردى تالقىلاۋ جونىندەگى جۇمىس توپتارىنا قاتىستىم. سوندىقتان قازىر دە بەلسەندىلەردىڭ پىكىرىن تىڭداۋدى قۇپتايمىن. سونىمەن قاتار بىزدە سالالىق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارىن تىڭداۋ ماقساتىندا بەلگىلى ءبىر سالالىق تاقىرىپتاردا ءىس-شارالار وتكىزىلىپ تۇرادى. بۇل دا ازاماتتىق قوعامنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ, زاڭ شىعارۋ سىندى ماڭىزدى شەشىمدەرگە بەلسەندىلەردى تارتىپ, ازاماتتاردىڭ قوعامدىق ومىرگە اتسالىسۋىن قامتاماسىز ەتەدى دەگەن ويدامىن.
ۆەرا كيم,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, «ۇلتتىق ۆولونتەرلەر جەلىسى»
زتب قۇرۋشىسى
