ەكونوميكا • 02 ناۋرىز، 2021

زەينەتاقى اكتيۆتەرى: باسقارۋ كومپانيالارىن قانداي تاۋەكەلدەر كۇتىپ تۇر؟

78 رەت كورسەتىلدى

بيىل قاڭتار ايىنان باستاپ زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن باسقارۋشى كومپانيالارعا اۋدارعاننان كەيىن اكتيۆتەردى پايدالانۋ قۇقىعىن قاراستىراتىن زاڭنامالىق نورمالار كۇشىنە ەندى.

ال قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى زەينەتاقى اكتيۆتەرى سەنىمگەرلىككە بەرىلەتىن ينۆەستيتسيالىق باسقارۋ كومپانيالارىنا قويىلاتىن تالاپتاردى، سونداي-اق وسى جۇيەدە رۇقسات ەتىلگەن قارجى قۇرالدارىنىڭ تىزبەسىن ازىرلەۋ مەن بەكىتۋ سياقتى كەشەندى فۋنكتسيالاردى قاداعالاپ وتىرادى.

ەندىگى كەزەكتە سالىمشىلاردى قىزىقتىراتىن نەگىزگى ماسەلە – باسقارۋ كومپانيالارىنا سەنىمگەرلىككە بەرىلگەن اكتيۆتەردىڭ تابىستىلىعى. قازىرگى كەزدە جەكە باسقارۋعا بەرىلگەن قاراجاتتىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتيىستى رەتتەۋ تالاپتارى بەلگىلەنگەن. دەسەك تە باسقارۋشى كومپانيا زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ كىرىستىلىگىنە كەپىلدىك بەرە المايدى. بىراق ونىڭ ءىس جۇزىندەگى كىرىستىلىگى بەلگىلەنگەن شەكتەن تومەن بولسا، سالىمشىلارعا ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن ايىرمانى ينۆەستيتسيالىق كومپانيا وتەيدى. سالىمشى سەنىمگەرلىك كومپانيادان ءوز اكتيۆتەرىن قاراستىرىلعان مەرزىم ىشىندە ۇلتتىق بانككە قايتارۋىنا بولادى جانە دە باسقا كومپانياعا اۋدارۋ مۇمكىندىگى بار. ياعني سالىمشىلار زەينەتاقى جيناقتارىن ءبىر باسقارۋشى كومپانيادان ەكىنشىسىنە جىلىنا ءبىر رەت سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرە الادى.

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ باسقارما باسشىسى الەكساندر كامچاتنىي وسى ماسەلەگە بايلانىستى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرە كەلە، ينۆەستيتسيالىق تابىستىلىققا بايلانىستى شارالاردىڭ پىسىقتالىپ جاتقانىن جەتكىزدى. ياعني سالىمشى ينۆەستيتسيالىق كومپانياعا 100 تەڭگە اۋدارعان بولسا، جىل قورىتىندىسى بويىنشا 10 پايىز، ياعني 10 تەڭگە تابىس كورە الادى. ەگەر وسى 10 تەڭگەنى الۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداناتىن بولسا، وندا سالىمشى الداعى ۋاقىتتا ءوز تابىسىن الۋ قۇقىعىنا يە بولماق. قازىرگى كەزدە بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنان سەنىمگەرلىك كومپانيالارعا اۋدارىلعان سوما 260 ملن تەڭگەنى قۇراپ، بۇل قىزمەت تۇرىنە بايلانىستى جۇزگە جۋىق سالىمشىنىڭ ءوتىنىشى قاراستىرىلعان. باسقارۋشى كومپانيالار اكتيۆتەردى قازاقستاننىڭ جانە باسقا ەلدەردىڭ باعالى قاعازدارىنا، سونداي-اق بانك سالىمدارىنا ينۆەستيتسيالاۋعا قۇقىعى بار. بىراق قاراجاتتى جوعالتۋ قاۋپى جوعارى بولعاندىقتان، سالىمشىلارعا جەكە دەپوزيتتەر اشۋعا تىيىم سالىندى. وسى ورايدا ساراپشىلار كەز كەلگەن سالىمشى ءوز اكتيۆتەرىنىڭ تابىستىلىعىنا مۇددەلى ەكەندىگىن ەسكەرە وتىرىپ، تەڭگە قۇنسىزدانعان كەزدە باسقا ۆاليۋتاداعى اكتيۆتەرگە كوشۋگە تۋرا كەلەتىنىن، سونىمەن قاتار تەڭگەمەن بەلگىلەنگەن تابىستى قاعازدار كورسەتكىشى تومەن بولادى دەگەن پىكىردە.

قارجىگەر ماقسات سەرالى اكتيۆتەردىڭ ءتيىمدى ەمەس پورتفەلدەرگە سالىنۋى سالدارىنان تۋىندايتىن تاۋەكەلدەردى جوققا شىعارمايدى. وسى ورايدا ساراپشى باسقارۋ كومپانيالارىنا اۋدارىلعان اكتيۆتەر مەملەكەت تاراپىنان كەپىلدەندىرىلۋى كەرەك ەكەندىگىن ايتىپ وتىر. ياعني، ءاربىر ينۆەستيتسيالىق كومپانيانىڭ ارتىندا بانكتەر تۇر. سوندىقتان دا مەملەكەت بۇل كومپانيالارعا ناقتى شارت قويۋ كەرەك. ويتكەنى اكتيۆتەر سالىمشىنىڭ جىلدار بويى زەينەت جاسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جيناقتاعان سالىمدارى بولعاندىقتان، مەملەكەت باسقارۋ كومپانيالارىنا ناقتى شارت قويا وتىرىپ، ءبىر جىلدىڭ كولەمىندە مىندەتتى تۇردە ساقتاندىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋى قاجەت. سوندا عانا سالىمشى وسى مەرزىم ىشىندە اكتيۆتەرىنىڭ تۇراقتىلىعىنا الاڭدامايتىن بولادى. ال اكتيۆتەردى 50 پايىزعا دەيىن دوللارلىق ەكۆيۆالەنتكە اۋىستىرماۋ جونىندەگى تالاپتى قۇپتاي كەلە ساراپشى الداعى ۋاقىتتا اكتيۆتەردى باسقارۋ كومپانيالارى شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ پورتفەلدەرىن ساتىپ الۋ جاعىن قاراستىرۋ مۇمكىندىگىن ايتادى. ول ءۇشىن قاراجاتتىڭ سىرتقا شىعىپ كەتپەۋىن قاداعالاي وتىرىپ، اكتيۆتەردىڭ قازاقستاندىق كومپانيالارعا سالىنۋى تالاپ ەتىلۋى ءتيىس. اكتيۆتەر باسقارۋ كومپانيالارى تاراپىنان «قازمۇنايگاز»، «قازاقتەلەكوم»، سونىمەن قاتار بيرجاعا جاڭادان شىعا باستاعان كومپانيالاردىڭ قۇندى قاعازدارىنا سالىنعانى ابزال. سوندا عانا اقشا ىشكى اينالىمدا بولادى. وسى ەكى ماسەلە مەملەكەت تاراپىنان مۇقيات قاداعالانعاندا جۇيە دۇرىس جۇمىس ىستەيدى دەۋگە نەگىز بار. بۇل ءۇشىن سالىمشىلار دا مىندەتتى تۇردە ءوز سالىمدارىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى ءتيىس ءارى قارجىلىق تۇرعىدان ساۋاتتى بولسا، دەيدى ساراپشى.

وسى تۇستا قارجىگەر تيمۋر ابىلقاسىموۆ زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان ماڭىزدى ەكەنىن ەسكە سالدى. ەگەر دە اكتيۆتەردى باسقارۋدا كورسەتكىشى تومەن كومپانيالارعا مۇمكىندىك بەرىلەتىن بولسا، وندا ونىڭ شىعىنىن بيۋدجەت ەسەبىنەن وندىرۋگە تۋرا كەلەدى. ال ينۆەستيتسيالاۋ بارىسىندا كونتسەنتراتسيالىق جانە ۆاليۋتالىق تاۋەكەلدەرگە جول بەرىلمەۋى قاجەت. ساراپشى سونىمەن قاتار يپوتەكالىق نەسيەسى جوق سالىمشىلاردىڭ اكتيۆتەرىن باسقارۋ كومپانيالارىنا اۋدارعان جاعدايدا تابىستىلىق بارىسىن قاداعالاۋ قاجەت، دەپ سانايدى. ەگەر دە كومپانيا ءتيىمدى جۇمىس ىستەيتىن بولسا، ونىڭ ينۆەستيتسياسىن ارتتىرۋ جاعىن قاراستىرۋ كەرەك.

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا، پورتفەلدى ينۆەستيتسيالاۋ جانە ءارتاراپتاندىرۋ تاۋەكەلدەرىن بارىنشا ازايتۋ كوزدەلگەن. وسى ورايدا زەينەتاقى اكتيۆتەرىن قارجى قۇرالدارىنىڭ ءبىر شىعارىلىمىنا ينۆەستيتسيالاۋ ليميتتەرى بەلگىلەندى. ياعني وبليگاتسيالار ءۇشىن زەينەتاقى اكتيۆتەرى – 50، اكتسيالار ءۇشىن – 10، سونداي-اق ءبىر ۇيىم نەمەسە ونىڭ ۇلەسكەرلەرى شىعارعان قارجى قۇرالدارى 10 پايىزدان، ال ۆاليۋتا تۇرلەرى بويىنشا ينۆەستيتسيالاۋ ليميتتەرى زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ 50 پايىزىنان اسپايدى. وسى ورايدا زەينەتاقى اكتيۆتەرىن قانداي دا بولسىن قارجى قۇرالىنا ينۆەستيتسيالاۋدىڭ ناقتى ليميتتەرى باسقارۋشى كومپانيا بەكىتەتىن ينۆەستيتسيالىق دەكلاراتسيالاردا بەكىتىلەدى. شەشىمدى كومپانيانىڭ ءوزى جانە اكتسيونەرلەرى قابىلداۋى ءتيىس. زەينەتاقى جيناقتارىن بۇل كومپانيالاردىڭ باسقارۋىنا بەرۋ ءۇشىن ولار سەنىمگەرلىك باسقارۋعا جانە كاستودياندىق قىزمەت كورسەتۋگە شارتتار جاساۋى قاجەت.

ەلىمىزدەگى 6 كومپانيا قازىرگى كەزدە زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋعا قۇقىلى. ال سالىمشىلار باسقارۋشى كومپانيالاردى ءوز ەركىمەن، دەربەس تاڭداۋ مۇمكىندىگىنە يە. كومپانيالار جايىنداعى اقپارات اتالعان اگەنتتىكتىڭ سايتىندا ورنالسقان: «First Heartland Jysan Invest» اق، «BCC Invest» اق - «بانك تسەنتركرەديت» اق-تىڭ ەنشىلەس ۇيىمى»، «Halyk Global Markets» اق («قازاقستان حالىق بانكى» اق-نىڭ ەۇ)، «Halyk Finance» قازاقستان حالىق بانكىنىڭ ەۇ» اق، «First Heartland Capital» اق، «سەنتراس سەكيۋريتيز» اق. ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋعا ارنالعان ليتسەنزياسى بار، كەمىندە 3 ملرد تەڭگە مولشەرىندەگى مەنشىكتى كاپيتالى، سوڭعى ءۇش جىلدا كليەنتتەردىڭ 5 ملرد تەڭگە مولشەرىندەگى اكتيۆتەرىن باسقارۋ تاجىريبەسى بار كومپانيالارعا بەرۋ قاراستىرىلعان بولاتىن. قازىرگى كەزدە ءۇش كومپانياعا العاشقى سالىمدار اۋدارىلا باستادى. زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ينۆەستيتسيالاۋداعى ىقتيمال شىعىندار نەمەسە وپەراتسيالىق قىزمەت بارىسىندا تۋىندايتىن تاۋەكەلدەردى مەيلىنشە ازايتۋ كومپانيالاردىڭ مەنشىكتى كاپيتالىنا قويىلاتىن تالاپتىڭ ماڭىزدىلىعىنا بايلانىستى. زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋشىلار سەنىمگەرلىك باسقارۋعا قابىلدانعاننان كەيىن اكتيۆتەر كىرىسى ەڭ تومەنگى شەكتى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت. ال كىرىستىڭ ەڭ تومەنگى دەڭگەيى بارلىق جەكە باسقارۋشى كومپانيالاردىڭ باسقارۋىنداعى زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ نومينالدى كىرىستىلىگىنىڭ ورتاشا الىنعان كوەففيتسيەنتىنىڭ 70 پايىزى دەڭگەيىندە بەلگىلەنىپ وتىر.

وسى ورايدا بىرقاتار ساراپشى تاڭدالعان باسقارۋ كومپانيالارىنىڭ كاپيتالى جوعارى ەكەنىنە سەندىرەدى. مۇنداي جاعدايدا جەكە كومپانيالار ينفەستيتسيالىق پورتفەلدەرگە اسا ساقتىقپەن قارايدى. ياعني ولار مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردان گورى تاۋەكەلى از، تابىستىلىعى جوعارى بولاتىن ينۆەستيتسيالىق ساپالى كورپوراتيۆتى سەگمەنتتەردى قاراستىرادى. نارىقتاعى احۋالدى باسشىلىققا الساق، قازىر باسپانا نارىعىندا باعا شارىقتاپ، مەديتسينالىق اقىلى قىزمەتتەردىڭ دە باعاسى كوتەرىلگەن. وسى ورايدا ساراپشىلار سالىمشىلار ءۇشىن ءتيىمدى ينۆەستيتسيالىق قادامداردى قاراستىرۋعا كەڭەس بەرەدى. ويتكەنى باسپانا نارىعىن زەرتتەۋشىلەردىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك، ازىرگە نارىقتا دەلدالدىق ۇردىستەر ۇستەمدىك قۇرىپ تۇر. ال زەينەتاقى جيناقتارىن جەكە باسقارۋعا بەرۋ سالىمشىلار ءۇشىن جيناعان اقشاسىن باسقارۋ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتە تۇسەدى. سونىمەن بىرگە قازاقستاندىق ەميتەنتتەردىڭ باعالى قاعازدارىنا ينستيتۋتتىق سۇرانىستى ارتتىرۋمەن قاتار، ەل ەكونوميكاسىنا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى.

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

اراق ساتىلمايتىن اۋدان

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار