مەديتسينا • 25 اقپان، 2021

وتاندىق فارماتسەۆتيكا – ءدارى-دارمەك قاۋىپسىزدىگىنىڭ كەپىلى

47 رەت كورسەتىلدى

جۋىردا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ شەتەلدىك ينۆەستورلار كەڭەسىنىڭ بارىسىندا كوروناۆيرۋس پاندەمياسى جاعدايىندا قازاقستانداعى ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى شارالاردى قاراستىرا وتىرىپ، وتاندىق فارماتسەۆتيكا سالاسىن دامىتۋ اياسىندا 2025 جىلعا قاراي ءوندىرىس ۇلەسىن 50%-عا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلگەنىن ايتتى. پرەزيدەنت مەديتسينالىق جابدىقتار ءوندىرىسى بەلسەندى دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتىپ، اتالعان سالانىڭ ينۆەستيتسيالار ءۇشىن اشىق ەكەنىن جانە مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلەتىنىن جەتكىزدى.

البەتتە، قازاقستاندا بۇل ماقساتقا قول جەتكىزۋدىڭ كىلتى بار. بۇعان ەلدىڭ ىشكى وندىرىستىك الەۋەتى عانا ەمەس، سونداي-اق دامۋدىڭ وڭ سەرپىنى بار الەمدىك فارما­تسەۆتيكالىق نارىقتىڭ شىنايى كورسەت­كىشتەرى دە دەم بەرىپ وتىر. جاھان­دىق تالداۋ بويىنشا، الەمدىك فار­ماتسەۆتيكالىق نارىقتى تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقان جانە پاندەميا جاع­دايىندا بەلسەندى ءوسۋدى كورسەتەتىن بىرە­گەي نارىققا جاتقىزۋعا بولادى. ياعني فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبى مەن شەشىم قابىلداۋ پروتسەسىن جەدەلدەتەتىن جاعداي قالىپتاستى.

«سك-فارماتسيا» جشس باسقارما توراعاسى ەرحات ەسقاليەۆتىڭ ايتۋىنشا، Covid-19-عا دەيىن دە باعا قىسىمى، ناتيجەلەرگە باعدارلانۋ، دارىلەردىڭ كۇردەلى قورجىندارى جانە قاتاڭ نور­ماتيۆتىك ورتا سياقتى ماسەلەلەر بولدى. دەگەنمەن، اتالعان تۇيتكىلدەرمەن بىرگە وزگەرىستەر مەن مۇمكىندىكتەر پايدا بولادى. بۇل رەتتە فارماتسەۆتيكا سالاسى بولاشاققا يكەمدى تۇردە بەيىمدەلەتىنى انىق.

Fortune Business Insights ساراپشىلا­رى­نىڭ پىكىرىنشە، بىلتىر الەمدىك فار­ما­­تسەۆتيكا ونەركاسىبىنىڭ قۇنى 1،12 ترلن­ دوللاردى قۇرادى، ال 2023 جىل­عا قاراي 1،57 ترلن دوللارعا جەتپەك. اتاپ ايتقاندا، قاتەرلى ىسىككە، ديابەت­كە جانە رەۆماتيزمگە قارسى ءدارى-دار­مەك ءوندىرىسىنىڭ جىلىنا 12%-عا ۇل­عايۋى ەسەبىنەن ورتاشا جىلدىق ءوسۋ قار­قىنىنىڭ 6%-عا وڭ ءۇردىسى بايقالادى. فار­ماتسەۆتيكا سەكتورىنىڭ تابىسى مەن كىرى­سىنىڭ ءىجو-گە اسەرى دە ارتىپ كەلەدى. 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا، ساتۋدىڭ جالپى كولەمى 2 ترلن دوللاردان استى. بۇل الەمدىك ءىجو-ءنىڭ شامامەن 1،4%-ى. 116 ەلدىڭ ەكسپورتتالاتىن دارىلەرىنىڭ جاھاندىق ساتىلىمى 392،9 ملرد دوللاردى قۇرادى. حالىقتىڭ فارماتسەۆتيكالىق سالادا جۇمىسپەن قامتىلۋى 4،4 ملن ادامعا، ياعني جەر شارىنىڭ ەڭبەككە قابىلەتتى حالقىنىڭ 0،1%-ىنا جەتتى. سونىمەن بىرگە عىلىمي زەرتتەۋلەرگە سالىناتىن ينۆەستيتسيا­لار 150 ملرد دوللاردان استى، بۇل رەت­تە نارىق كىرىسىنىڭ 20%-ى R&D-ورتا­لىقتارىن ازىرلەۋدەن قۇرالادى، سونىڭ ناتي­جەسىندە جىل سايىن 30-دان استام جاڭا مولەكۋلا جاھاندىق نارىققا شىعا­دى.

IQVIA حالىقارالىق تالداۋ كوم­پانياسىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا، الەمدىك فارماتسەۆتيكالىق نارىقتىڭ جال­پى قۇنىنىڭ 79،5%-ىن ۇزدىك 10 ەل انىقتايدى. 2019 جىلدىڭ قورىتىن­دىسىندا رەيتينگتى نارىق كولەمى 501،2 ملرد دوللاردى قۇرايتىن اقش باس­تادى. PharmaBoardroom جانە Evaluate Ltd. سياقتى فارماتسەۆتيكالىق نارىقتى زەرتتەۋدىڭ بەدەلدى كوزدەرىنىڭ دەرەگىنە سايكەس، BigPharma ۇزدىك 10 كومپانياسىنىڭ ساتىلىمى الەمدىك فارماتسەۆتيكالىق نارىق قۇنىنىڭ 35%-ىن قۇرادى. رەتسەپتىك دارىلەردەن جانە R&D شىعىندارىنان جىلدىق كىرىستىڭ جالپى كورسەتكىشى وسى كومپانيالاردىڭ بىرلەسىپ ناتيجە شىعارۋ جانە ينۆەستيتسيالاردى قولداۋ قابىلەتى كەلەشەگى بار يننوۆاتسيالاردى بەكىتىلگەن ەمدەۋ ادىستەرىنە اينالدىرۋعا كومەكتەسەدى. شىن مانىندە، جەتەكشى فارماتسەۆتيكالىق كومپانيالار ءدارى ساتۋ كولەمىنىڭ 20،8%-ىنا دەيىن جاڭا دارىلەردى ازىرلەۋگە قايتا ينۆەستيتسيالايدى.

سونداي-اق فارماتسەۆتيكالىق ونەر­كاسىپتى بەلسەندى مەملەكەتتىك قولداۋ بىر­قاتار دامۋشى ەلدەرگە، ەڭ اۋەلى ءۇندىس­تان مەن قىتايعا ىشكى نارىقتى قور­عاۋعا عانا ەمەس، سىرتقى نارىققا ءساتتى شى­عۋعا دا مۇمكىندىك بەردى. قىتايدىڭ فار­­ماتسەۆتيكالىق نارىعىندا مەنشىكتى وندى­رۋشىلەردىڭ ۇلەس سالماعى 70%-دى، ءۇندىستاندا 80%-دى قۇرايدى. بۇل ەلدەردىڭ الەمدىك نارىقتاعى ءرولىنىڭ وسۋىنە مەملەكەت بەلسەندى ىقپال ەتتى. وسىلايشا، جاھاندىق فارماتسەۆتيكالىق نارىقتاعى ءۇندى جانە قىتاي كومپانيا­لارىنىڭ ۇلەسى 2007 جىلدان باستاپ 2019 جىلعا دەيىن 6،5%-دان 9،4%-عا دەيىن ءوستى. سوڭعى جىلدارداعى ەڭ قار­قىندى دامىپ كەلە جاتقان نارىق – قى­تاي مەن وڭتۇستىك كورەيا ەلدەرىندە. قى­تايداعى دارىلەر ءوندىرىسى مەن ساپاسىن ورتا­لىقتاندىرۋعا باسا نازار اۋدارۋ (GMP) 800 يننوۆاتسيالىق مولەكۋلانىڭ مەنشىكتى زەرتتەۋىن قامتاماسىز ەتۋگە، 20 جاھاندىق ءوندىرۋشىنى تارتۋعا جانە فارماتسەۆتيكالىق ونىمدەر اينالىسىنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىنا تولىق كوشۋگە مۇمكىندىك بەردى. وڭتۇستىك كورەيا عىلىمنىڭ پەرسپەكتيۆالىق باعىتتارى سالاسىنداعى يننوۆاتسيالىق دامۋ، بيو­سيميليارلار ءوندىرىسىن وقشاۋلاۋ مەم­لەكەتتىك جانە جەكە كاپيتالدى تارتۋ جولىمەن ءجۇرىپ، ەلگە ۇزدىك حالىقارالىق مامانداردى جۇمىلدىردى.

ەلىمىزدە كوروناۆيرۋس پاندەمياسى­نا بايلانىستى كارانتين جاريا­لاۋ جانە وتكەن جىلدىڭ جازىندا باستال­عان ىندەتتىڭ العاشقى تولقىنى فارما­تسەۆ­تيكالىق نارىقتىڭ جالپى كورىنىسىنە ايتار­لىقتاي اسەر ەتتى. ماسەلەن، IQVIA حالىقارالىق تالداۋ كومپانياسىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا، بولشەك ساۋدا مەن تمككك ءۇشىن ساتىپ الۋدى ەسكەرە وتىرىپ، قازاقستاندىق فارماتسەۆتيكالىق نارىقتىڭ قۇنى 2020 جىلدىڭ 11 ايىنىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 22%-عا ءوستى. بۇل رەتتە بولشەك سەگمەنتتە فارما­تسەۆ­تيكالىق ءونىمدى ساتۋ كولەمى 18%-عا ۇلعايدى.

2020 جىلى نارىقتىڭ وڭ سەرپىنىنىڭ نەگىزگى فاكتورى – دارىلىك زاتتارعا سۇرا­نىستىڭ كۇرت ارتۋى، قۇنىنىڭ ءوسۋى جانە جاڭا ءدارى-دارمەكتەردىڭ پايدا بولۋى. پاندەمياعا بايلانىستى نارىق­تا كورو­ناۆيرۋستىڭ الدىن الۋعا، سالدارىمەن كۇرەسۋگە كومەكتەسەتىن كوپ­تەگەن جاڭا ءدارى-دارمەك پايدا بولدى. ادەتتە جاڭا دارىلەر نارىقتا ۇزاق مەر­زىم ىشىندە پايدا بولادى، بىراق پاندەميا جاعدايىندا مەرزىم ايتارلىقتاي قىس­قاردى، بۇل ءدارى-دارمەكتەردىڭ وزىندىك قۇ­نىنا دا اسەر ەتتى.

– ەگەر 2019 جىلى وتاندىق وندىرۋشى­لەردىڭ اقشالاي ماندەگى ۇلەسى 14%-دى قۇراسا، 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا بۇل كورسەتكىش ەلدىڭ جالپى فار­ماتسەۆتيكالىق نارىعىنىڭ 16%-ىنا دەيىن ءوستى. ءوتو (وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر) ءوندىرىسىنىڭ قۇندىق ماندە 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 39%-عا ۇلعايۋى بايقالدى (بيۋدجەت سەگمەنتىنىڭ 48%-عا، بولشەك ساۋدانىڭ 28%-عا ءوسۋى). ءوز كەزەگىندە، فارماتسەۆتيكالىق يندۋستريانىڭ ءوندىرىس كولەمىن ارتتى­رۋدا «سك-فارماتسيا» ماڭىزدى ءرول ات­قارادى. ويتكەنى وتاندىق تاۋار وندىرۋ­شىلەر مەن كاسىپكەرلىك باستامالاردى دامىتۋ ماسەلەلەرى – بىرىڭعاي ديستريبيۋتور قىزمەتى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى. ون جىلدىق كەزەڭدە بىرىڭعاي ديستريبيۋتور ارقىلى ساتىپ الۋدىڭ 9 ەسە ءوسۋى بايقالادى. بىرىڭعاي ديستريبيۋتوردان ساتىپ الىناتىن اتاۋلار سانى 2010 جىلعى 804 اتاۋدان 2021 جىلعى 1 439 اتاۋعا دەيىن ۇلعايىپ، 1،8 ەسە ءوسىمدى قۇرادى. ساتىپ الۋ راسىمدەرىنىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا اعىمداعى جىلى ساتىپ الۋدىڭ جالپى كولەمىندەگى ۇلەس مول­شەرى بويىنشا ءبىرىنشى ورىن وتاندىق ونىمگە، ەكىنشى ورىن نەمىس ونىمىنە تيە­سىلى، – دەيدى ە.ەسقاليەۆ.

وتاندىق زاۋىتتا ءوندىرىستى ىسكە قوسۋ – ىشكى نارىقتى قاجەتتى ءدارى-دارمەكپەن تەز جانە ءتيىمدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەكونوميكالىق ناتيجە دە ايقىن – وتاندىق ءونىمنىڭ قۇنى شەتەلدىك ونىم­نەن 40%-عا تومەن. 2020 جىلى ساتىپ الۋ­دىڭ جالپى كولەمىندە وتاندىق تا­ۋار وندىرۋ­شىلەردىڭ ۇزدىك 10 ۇلەسى 87،4%-دى قۇرا­دى. بۇل رەتتە «نوبەل افف» جانە «حيمفارم» كومپانيالارىنىڭ ۇلەسى 60%-دى قۇرايدى. سونداي-اق بۇل ەكەۋى مەن «Kelun-Kazpharm» – ەكسپورتقا باعدارلانعان كومپانيالار. ال «ابدي يبراحيم»، «نوبەل افف»، «Dolce» كومپانيالارىندا جەرگىلىكتى قامتۋدىڭ ۇلەسى 80%-دان اسادى. جالپى، 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەل ەكونوميكاسى ءوسۋىنىڭ نەگىزگى درايۆەرلەرىنىڭ ءبىرى – فارماتسەۆتيكا (47%). بۇل رەتتە، ءىجو-دەگى فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبىنىڭ ۇلەسى 0،45%-دى قۇرادى.

وتاندىق فارماتسەۆتيكالىق ءدارى-دارمەكتەر ءوندىرىسى ءوسۋىنىڭ نەگىزگى ىنتالاندىرۋشىسى – مەرزىمى 10 جىلعا دەيىنگى ۇزاق مەرزىمدى شارتتار جاساسۋ باعدارلاماسى. بۇگىنگى تاڭدا 35 وتاندىق تاۋار وندىرۋشىمەن دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ 4 895 اتا­ۋىن جەتكىزۋگە جاسالعان 89 ۇزاق مەرزىمدى شارت ارەكەت ەتەدى. ونىڭ ىشىندە 42 ۇزاق مەرزىمدى شارت دارىلەرگە جانە 47 ۇزاق مەرزىمدى شارت مەديتسينالىق بۇ­يىمدارعا جاسالعان. ساتىپ الۋ بو­يىن­شا جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەردىڭ قورى­تىندىسىندا 2021 جىلعا ۇزاق مەرزىمدى جەتكىزۋ شارتتارى ارقىلى ساتىپ الۋدى الدىن الا ۇنەمدەۋ 5،7 ملرد تەڭگەدەن استى.

سونىمەن قاتار وتاندىق ءوندىرىستى قول­داۋ ساياساتىنا قاراماستان، نارىقتاعى ءوتو ۇلەسى قۇندىق ماندە 17%-دى قۇرادى، بۇل وندىرۋشىلەردىڭ قورجىنىن تيىمدىلىگى تومەن جانە نەگىزىنەن گەنەريكالىق ءدارى-دارمەكتەر ۇسىنىلعان رەتىندە سيپاتتايدى. ال ددۇ ۇسىنىمى بويىنشا، ەلدىڭ ۇلتتىق دارىلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بۇل كورسەتكىش اقشالاي ماندە كەمىندە 30% بولۋى ءتيىس.

وتاندىق فارماتسەۆتيكالىق نارىق­تىڭ يمپورتقا تاۋەلدىلىگىنىڭ نەگىزگى ماسە­لە­لەرى عىلىمنىڭ، ءوندىرىس پەن ءبىلىم­نىڭ ءالسىز بىرىگۋى، وتاندىق عىلىمي ازىر­لەمەلەردىڭ كوممەرتسيالاندىرۋ جانە تاجى­ريبەگە باعدارلانۋ دارەجەسىنىڭ تو­مەن­دىگى، جوعارى مامانداندىرىلعان تار بەيىندى مامانداردىڭ تاپشىلىعى جانە ت.ب.

«سك-فارماتسيا» جشس باسشىسى ە.ەسقاليەۆتىڭ ايتۋىنشا، سالانى دامى­تۋدىڭ ماڭىزدى ماسەلەسى – دارىلىك زات­تار ءۇشىن شيكىزات ءوندىرۋ. الايدا قازاق­ستاندا نەگىزدەردىڭ جەكە ءوندىرىسى جولعا قويىلماعان. دارىلىك شيكىزاتتى ءوندىرۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ باي فلوراسىنا قاراماستان، دارىلىك وسىمدىكتەردىڭ تارالۋى مەن ءوسۋىنىڭ ەكولوگيالىق جاعدايى از زەرتتەلگەن، كوپ­­تەگەن ءتۇردىڭ قازىرگى جاعدايى تۋرالى مالى­مەتتەردىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنە بايلانىس­تى شيكىزات قورىنىڭ رەسۋرستانۋ سيپاتتاماسى جوق. ناتيجەسىندە، رەسمي مەديتسينا ءۇشىن شي­كىزات رەتىندە قازاقستاندا بار 6 مىڭ ءتۇر­دىڭ 50-گە جۋىعى عانا پايدالانىلادى.

دەگەنمەن، IQVIA بولجامى بو­يىن­شا، 2024 جىلعا دەيىن قازاقستاندىق فار­ماتسەۆتيكالىق نارىقتىڭ 10%-عا ءوسۋى كۇتىلۋدە. بۇل رەتتە بيۋدجەت سەگمەنتىنىڭ وڭ سەرپىنى امبۋلاتوريالىق سەكتوردا قىم­بات تۇراتىن ونىمدەردى، اتاپ ايتقاندا ونكولوگيا مەن قانت ديابەتىن ەمدەۋگە ارنالعان ءدارى-دارمەكتەردى ساتىپ الۋدى ۇلعايتۋ ەسەبىنەن 13%-عا دەيىن كۇتىلەدى. بولشەك سەكتوردىڭ ءوسۋى نەگىزىنەن قىمبات تۇپنۇسقالىق ءدارى-دارمەكتەرگە سۇرانىس ەسەبىنەن 9%-عا دەيىن كۇتىلەدى. بىرىڭعاي ديستريبيۋتسيا جۇيەسى ارقىلى ساتىپ الىناتىن ءدارى-دارمەكتەر تىزبەسىن سارالاۋ جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەر قامتىماعان دارىلەر مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ 367 اتاۋىنىڭ 41-ءى ەڭ جوعارى باعانى قۇرايتىنىن كورسەتتى. ياعني ۆاكتسينالار، قان فاكتورلارى، ديابەتكە قارسى، ون­كولوگياعا قارسى ءدارى-دارمەك باعاسى مەن كولەمىنىڭ اراقاتىناسى مەملەكەتتىك ارنالار ارقىلى وتكىزۋدە بارىنشا پايدا اكەلەدى جانە ينۆەستورلار ءۇشىن نەعۇرلىم تارتىمدى بولۋى مۇمكىن.

وتكىزىلگەن كەزدەسۋلەردىڭ قورىتىن­دىسى بويىنشا جانە وتاندىق فارماتسەۆ­تيكالىق وندىرۋشىلەرمەن ۇزاق مەرزىمدى شارتتار جاساسۋدىڭ ون جىلدىق تاجى­ريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ، «سك-فار­ماتسيا» جانە «Kazakh Invest» مەموراندۋمى شەڭبەرىندە الەۋەتتى ينۆەستورلار ءۇشىن قاجەتتى بارلىق اقپاراتتى ءۇش تىلدە ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا قامتيتىن Investment guide book جول­كورسەتكىشى ازىرلەندى. بۇل اقپاراتتىق ءونىم «سك-فارماتسيا» جانە «Kazakh Invest» ينتەرنەت-رەسۋرستارىندا قازىردىڭ وزىندە قول­جەتىمدى.

وسىلايشا، جاھاندىق جانە جەرگىلىكتى نارىق ترەندتەرىن ەسكەرە وتىرىپ، سالانى دامىتۋدىڭ نەعۇرلىم كەلەشەگى بار ستسەناريى رەسەي، قىتاي، ءۇندىستان، وزبەكستان جانە وڭتۇستىك كورەيا تاجى­ريبەسى نەگىزىندەگى قوسپالى ۇلگى بولىپ وتىر. ونىڭ تيىمدىلىگىنىڭ نەگىزگى كور­سەتكىشى وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ ۇلەسىن ۇلعايتۋ بولاتىن، قۇنى جوعارى فار­ماتسەۆتيكالىق ونىمدەردى ءوندىرۋ ارقىلى ۇلتتىق دارىلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان

– بۇل ۇلگىنىڭ نەگىزگى باعىتى – عى­لىم، ءبىلىم بەرۋ جانە ارەكەتتەگى فار­ماتسەۆتيكالىق ءوندىرىس اراسىندا تىعىز ءوزارا بايلانىستى قالىپتاستىرۋ جانە ساق­تاۋ. بۇل ىرگەلى عىلىمنىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەدى جانە قازاقستاننىڭ عىلى­مي مۇراسىن نىعايتادى. يم­پورتتى الماس­تىراتىن دارىلىك زاتتار ءوندىرىسىن قۇرۋعا جانە ءتيىمدى پاتەنتتىك زەرتتەۋلەردى ىنتالان­دىرۋعا باعىتتالعان عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىس­تارعا قولداۋ كورسەتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ قا­جەت. ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ تيىم­دىلىگى جوعارى بىلىكتى كادرلار پۋلىن قالىپتاستىرۋ جانە ىرگەلى عىلىمي نەگىزدى دامىتۋ بولماق. ءون­دىرىستى ىسكە قوسۋعا باستاپقى شى­عىن­دار، وندىرىلەتىن دارىلەر مەن مە­دي­تسينالىق بۇيىمداردىڭ جوعارى وزىن­دىك قۇنى جانە ەكسپورتقا تومەن باع­دارلانۋ دا ءوز شەشىمىن تالاپ ەتەدى. بۇل ءۇشىن فارماتسەۆتيكالىق يندۋستريا­نى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ باسىم سالالارىنا قوسۋ قاجەت. مەملەكەتتىك قول­داۋ شارالارىن كۇشەيتۋ جانە بيزنەس ءۇشىن قولايلى ينفراقۇرىلىم قۇرۋ ماق­ساتىندا دارىلىك زاتتار مەن  شەتەلدە تىر­كەۋگە ارنالعان شىعىنداردى وتەۋ باعدارلاماسى، تىكەلەي شىعىنداردى وتەۋ تەتىگى جانە ينۆەستيتسيالىق شىعىن­داردى وتەۋ، سونداي-اق ەكسپورت كەزىندە سا­لىقتىق جەڭىلدىكتەر مەن كەدەن­دىك جەڭىلدىكتەر بەرۋ قاجەت، – دەدى «سك-فارماتسيا» جشس باسشىسى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇستازى جاقسىنىڭ ۇستامى جاقسى

رۋحانيات • بۇگىن، 18:30

بالقاشتا قار جاۋىپ جاتىر

اۋا رايى • بۇگىن، 15:48

توي تويلاۋ تىيىلماي تۇر

قوعام • بۇگىن، 10:45

ۇقساس جاڭالىقتار