قوعام • 23 اقپان، 2021

قازاقستاندا تۇرعىن ءۇي ساياساتىن رەفورمالاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسى ازىرلەندى

4 رەت كورسەتىلدى

پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلدەگى تۇرعىن ءۇي ساياساتىنا جاڭا تاسىلدەر تۋرالى ماسەلە قارالدى. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ، «وتباسى بانك» اق باسقارما ءتورايىمى ءلاززات يبراگيموۆا، «بايتەرەك» ۇبح» اق باسقارما توراعاسى ايدار ءارىپحانوۆ، سونداي-اق شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ، قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى جەڭىس قاسىمبەك، نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ جانە شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى مۇرات ايتەنوۆ تۇرعىن ءۇي ساياساتىنىڭ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى ايتىپ بەردى، دەپ حابارلايدى Egemen.kz.

ءوز بايانداماسىندا ب. اتامقۇلوۆ 2020 جىلى رەسپۋبليكا بويىنشا 15،3 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنعانىن، 140 مىڭنان استام باسپانا پايدالانۋعا بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ينۆەستيتسيالار 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 33،6%-عا ءوسىپ، 2 ترلن تەڭگەنى قۇرادى.  مەملەكەتتىك قاراجاتتىڭ 1 تەڭگەسىنە 5 تەڭگە جەكە ينۆەستيتسيا تارتىلدى.

«38،4 مىڭ وتباسىنا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلدى. ونىڭ ىشىندە 28 مىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىن ءۇي تۇرىندە جانە 10،4 مىڭ جەڭىلدەتىلگەن زايم بەرىلدى. بيىل قارجىلاندىرۋدىڭ بارلىق كوزدەرى ەسەبىنەن 17 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانۋدا – بۇل 163 مىڭ باسپانا»، — دەدى ب. اتامقۇلوۆ.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن كەزەكتە تۇرعان 31،3 مىڭ ادامدى قولداۋمەن قامتۋ جوسپارلانۋدا. 22،5 مىڭ الەۋمەتتىك باسپانا سالىنىپ، ساتىپ الىنادى جانە كەزەكتە تۇرعاندارعا 8،8 مىڭ جەڭىلدەتىلگەن قارىزدار بەرىلەدى.

«كەزەكتىلىك ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى بۇعان دەيىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارداعى تۇرعىن ءۇي كەزەكتىلىگىن بەرە وتىرىپ، «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» نەگىزىندە «وتباسى بانك» تولىققاندى دامۋ جانە قولداۋ ينستيتۋتىن قۇرۋدى تاپسىرعان بولاتىن. «وتباسى بانك» جۇمىسىنىڭ نەگىزگى قاعيداتى، اسىرەسە، حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى ءۇشىن تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالاتىن بولادى»، — دەدى ب. اتامقۇلوۆ.

«وتباسى بانك» بازاسىندا «تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ورتالىق» قۇرىلادى، ول تۇرعىن ۇيگە مۇقتاجداردى ەسەپكە الۋدى، سونداي-اق تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدىلىك ساتىسىنا سايكەس تۇرعىن ءۇيدى كەزەككە قويۋ كۇنى بويىنشا ءبولۋدى ورتالىقتاندىرىپ جۇزەگە اسىراتىن بولادى.

«تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ورتالىعىنىڭ» بازاسى جەكە تۇلعالاردىڭ مەملەكەتتىك دەرەكقورلارىمەن ينتەگراتسيالاناتىن بولادى. سونىمەن قاتار، مينيستر اتاپ وتكەندەي، بازاعا قايتا ەنگىزۋگە جول بەرىلمەيدى، ازاماتتار مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا ءبىر رەت قانا قاتىسا الادى. جالداۋ اقىسىن سۋبسيديالاۋ تەتىگىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن «وتباسى بانك» وكىلەتتىكتەرىن كۇشەيتۋ ۇسىنىلادى. بۇل مەحانيزمدە سونداي-اق جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي پۋلدارىن قالىپتاستىراتىن، تۇرعىن ءۇي قورىن باسقاراتىن جانە جالعا الۋشىلارمەن شارتتار جاساساتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ بىرىڭعاي وپەراتورىن ىسكە قوسۋ ۇسىنىلادى.

بۇدان باسقا، جەكە تۇرعىن ءۇي قورىنىڭ جالداۋ اقىسىنان 21 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە جالعا الۋ اقىسىن سۋبسيديالاۋ ۇسىنىلادى.

«تۇرعىن ءۇي الۋعا كەزەكتە تۇرعان ازاماتتاردىڭ سانى جىل سايىن 50 مىڭعا دەيىن وسۋدە جانە بۇگىنگى كۇنى 548 مىڭ ادامدى قۇرايدى»، — دەدى ب. اتامقۇلوۆ.

كەزەكتەگى كوپ بالالى وتباسىلار، جەتىم بالالار، مۇگەدەك بالالارى بار وتباسىلار جانە حالىقتىڭ باسقا دا الەۋمەتتىك وسال توپتارى، تابىسى وتباسى مۇشەسىنە شاققاندا ەڭ تومەنگى ءبىر كۇنكورىس دەڭگەيىنەن تومەن بولعان جاعدايدا، تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇيدى سۋبسيديالاۋ تەتىگى ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ ۇسىنىلادى. 

مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر، بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرى، تولىق ەمەس وتباسىلار جانە باسقا دا كەزەكتە تۇرعان ازاماتتاردىڭ تابىس كولەمى ەڭ تومەنگى ءبىر كۇنكورىس دەڭگەيىنەن جوعارى. ازاماتتاردىڭ بۇل ساناتى جاڭا تۇرعىن ۇيگە جەڭىلدەتىلگەن قارىز الۋ ارقىلى تۇرعىن ءۇي ساتىپ الاتىن بولادى. 2021 جىلعى 26 قاڭتاردا ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەرگەن تۇرعىن ءۇي ساياساتىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەنگىزۋ تاپسىرماسىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا بەلگىلەنگەن باعا پارامەترلەرى بويىنشا سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ءۇي كولەمىنىڭ 50%-ىن بەرۋ شارتىمەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار الەۋمەتتىك نىساندار جانە تۇرعىن ۇيلەر سالۋ ءۇشىن قۇرىلىس سالۋشىنىڭ ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن جەر ۋچاسكەلەرىن الۋ قۇقىعىن بەرۋ ۇسىنىلادى.

سونداي-اق، بۇل نىساندار قۇرىلىس سالۋشىنىڭ ءوز ۋچاسكەلەرىندە سالىنعان جاعدايدا، بالاما جەر ۋچاسكەلەرىن بەرۋ نەمەسە قۇرىلىس سالۋشىنىڭ شىعىندارىن وتەۋ ۇسىنىلىپ وتىر. 

بۇل رەتتە، تۇرعىن ءۇي سالۋ ءۇشىن جەر ۋچاسكەلەرى جەر ۋچاسكەسىن نەمەسە ونى جالعا الۋ قۇقىعىن ساتۋ جونىندەگى ساۋدا-ساتتىقتى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ قاعيدالارىنا سايكەس بەرىلەتىن بولادى. بۇل وبەكتىلەردى قۇرىلىس سالۋشىنىڭ ءوز ۋچاسكەلەرىندە سالعان جاعدايدا، بالاما جەر ۋچاسكەلەرىن بەرۋ نەمەسە قۇرىلىس سالۋشىنىڭ شىعىندارىن وتەۋ ۇسىنىلادى.

سونداي-اق، مينيسترلىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋ بويىنشا قوسىمشا شارالاردى ۇسىنادى:

جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي پۋلىن قالىپتاستىرۋ جانە جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ جەكە الەۋمەتتىك قورلارىن قۇرۋدى ىنتالاندىرۋ;

نارىقتىق قورلاندىرۋدى (حالىقتىڭ دەپوزيتتەرى، زەينەتاقى جيناقتارى) تارتۋ جانە قارىز بويىنشا شىعىستاردى سۋبسيديالاۋ;

جەكە قۇرىلىس سالۋشىلاردى جوبالىق قارجىلاندىرۋ تەتىگىن ەنگىزۋ; ۇلەستىك قۇرىلىس بويىنشا قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ رەيتينگىن ەنگىزۋ;

جوسىقسىز قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن قاتاڭداتۋ.

«بارلىق شارالار قابىلدانعان جاعدايدا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە قوسىمشا 1،7 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي نەمەسە 28 مىڭ پاتەر سالىناتىن بولادى»، — دەدى ب. اتامقۇلوۆ.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ينۆەستيتسيالار قوسىمشا 300 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل 55 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋعا، 40 ملرد تەڭگەگە سالىق تۇسىمدەرىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە تاۋارلار ءوندىرۋ، جۇمىستار مەن قىزمەتتەر كورسەتۋ بويىنشا ارالاس سالالارىندا شامامەن 530 ملرد تەڭگە تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سونىمەن قاتار ب. اتامقۇلوۆ قولدانىستاعى زاڭناماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. بۇل باعىتتا قازىرگى ۋاقىتتا مينيسترلىك «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تۇرعىن ءۇي ساياساتىن رەفورمالاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قر زاڭى جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن دايىندادى جانە ول اعىمداعى جىلعى 5 اقپاندا ۆەدومستۆو ارالىق كوميسسيامەن ماقۇلداندى. زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ، ساراپتاما الۋعا جولداندى، بارلىق كەلىسۋ راسىمدەرىن جۇرگىزگەننەن كەيىن زاڭ جوباسى اعىمداعى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن ۇكىمەتكە ەنگىزىلەتىن بولادى. جەڭىلدىكپەن نەسيە بەرۋ تەتىكتەرى جانە ۇلەستىك قۇرىلىس سالاسىنداعى جوسىقسىز قۇرىلىس سالۋشىلار تۋرالى «بايتەرەك» ۇبح» اق باسقارما توراعاسى ايدار ءارىپحانوۆ تا وڭىرلەردە قارجىلاندىرۋ كولەمىنىڭ ۇلعايۋىنا نازار اۋداردى.   

ا. ءارىپحانوۆتىڭ ايتۋىنشا، كرەديتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى بويىنشا اكىمدىكتەر اينالىمىندا قازىر 387 ملرد تەڭگە بار. قۇرىلىس كولەمىن ۇلعايتۋ ءۇشىن بىرىڭعاي وپەراتور نارىق جاعدايىندا قوسىمشا 61 ملرد تەڭگە تارتا الادى.

«تارتىلاتىن قورلاندىرۋ قاراجاتتى اعىمداعى كولەمدەرمەن ميكشيرلەۋگە باعىتتالاتىن بولادى، بۇل اكىمدىكتەردىڭ وبليگاتسيالارىن جىلدىق 4،25% بىرىڭعاي مولشەرلەمە بويىنشا ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل قاراجات اينالىمىن 448،5 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋعا، 2،5 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، — دەدى ا. ءارىپحانوۆ. 

اعىمداعى جىلى نارىق جاعدايىندا بارلىعى 300 ملرد تەڭگە تارتۋ جوسپارلانۋدا. الەۋەتتى ينۆەستورلار رەتىندە كوممەرتسيالىق بانكتەر، ساقتاندىرۋ جانە قارجى ۇيىمدارى ىشكى جانە رەسەيلىك نارىقتاردا قاراستىرىلادى. 1-توقساندا ەۋرازيالىق دامۋ بانكىمەن جانە رەسەي سبەربانكىمەن كەلىسسوزدەر اياقتالادى. «بايتەرەك» ۇبح» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا، قوسىمشا، ەركىن كەپىلدىك بازاسىنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى بانكتەردەن كوممەرتسيالىق كرەديتتەر الا المايتىن قارجىلىق تۇراقتى قۇرىلىس سالۋشىلاردى قولداۋ ءۇشىن جوبالىق قارجىلاندىرۋ تەتىگىن ەنگىزۋ ۇسىنىلادى.

سونىمەن قاتار ا. ءارىپحانوۆ تابىسى ءبىر ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشىنەن تومەن كەزەكتە تۇرعاندار ءۇشىن جەكە جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇيدى سۋبسيديالاۋ تەتىگىن ەنگىزۋ تۋرالى ايتتى، بۇل تۋرالى جوعارىدا ب. اتامقۇلوۆ باياندادى.

ونىڭ ايتۋىنشا، ول ءۇشىن بىرىڭعاي وپەراتور جەكە قۇرىلىس سالۋشىلارمەن وففتەيك-كەلىسىمشارتتار جاساپ، تۇرعىن ءۇي پۋلدارىن قالىپتاستىرىپ،  كەزەكتە تۇرعاندارعا ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرەدى جانە اي سايىنعى جالداۋ تولەمدەرىن سۋبسيديالايتىن بولادى. مەحانيزمدى ىسكە قوسۋ ءۇشىن يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى ايتقان زاڭنامالىق وزگەرىستەر قاجەت.

جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ اقپاراتى بويىنشا قازىر جەكە قۇرىلىس سالۋشىلاردا 31،2 مىڭ پاتەرگە، اكىمدىكتەردە 188 مىڭ پاتەرگە بوس جەر ۋچاسكەلەرى بار.

سونداي-اق جوسىقسىز قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ ۇلەستىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالاسىنداعى زاڭنامانى بۇزۋى جەكە پروبلەما بولىپ وتىر. وتكەن 2 جىلدا وسىنداي 123 كومپانيا انىقتالدى.

«قارجىلىق تۇراقسىز كومپانيالار ساپالى جانە ارزان تۇرعىن ۇيگە ۋادە بەرە وتىرىپ، ءار ءتۇرلى كووپەراتيۆتەر، وداقتار، جارنالار ارقىلى حالىقتىڭ سالىمدارىن اشىق تۇردە تارتادى. سونىمەن قاتار، بۇل جاعدايدا قۇرىلىستىڭ اياقتالۋىنا ەشكىم كەپىلدىك بەرمەيدى»، — دەدى ا. ءارىپحانوۆ. 

«بايتەرەك» ۇبح» اق بۇل باعىتتا قولدانىستاعى ەكى ءتاسىلدى عانا ساقتاۋدى ۇسىنادى: كەپىلدىك بەرۋ تەتىگىن جانە ەدب ارقىلى جوبالىق قارجىلاندىرۋ.

ا. ءارىپحانوۆ اتاپ وتكەندەي، بۇل رەتتە، حالىقتىڭ قاراجاتىن تارتۋعا قۇقىلى قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ قاراپايىم جانە بارلىعىنا تۇسىنىكتى رەيتينگىن ەنگىزۋ قاجەت. پرينتسيپ كەلەسىدەي — قارجىلىق تۇرعىدان ورنىقتى كومپانيالار ءۇشىن كەپىلدەندىرۋدىڭ قولدانىستاعى تەتىگى ساقتالادى.

رەيتينگى تومەن كومپانيالار ءۇشىن بىرىڭعاي وپەراتور بەلگىلەنگەن باعالار بويىنشا حالىقتان ۇلەستىك سالىمداردى تىكەلەي تارتاتىن جانە ارنايى ەسكروۋ-شوتتاعى قاراجاتتىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى.

ءوز كەزەگىندە كوممەرتسيالىق بانكتەر حالىققا سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋعا قوسىمشا كەپىلسىز يپوتەكا بەرە الادى. «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ تۋرالى «وتباسى بانك» اق باسقارما ءتورايىمى ءلاززات يبراگيموۆا ءوز كەزەگىندە «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ شارالارى تۋرالى حاباردار ەتتى.

تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسى شەڭبەرىندە 2019 جىلدان باستاپ 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە جاسالعان شارتتاردىڭ سانى 407 مىڭنان 486 مىڭعا دەيىن، ياعني 19%-عا ءوستى. وسى كەزەڭدە جۇيەگە قاتىسۋشىلار سانى 1553 مىڭنان 1 862 مىڭعا دەيىن، نەمەسە 20%-عا ءوستى. مەملەكەتتىك باعدارلاما ىسكە اسىرىلىپ باستالعاننان بەرى «وتباسى بانكىنە» تۇرعىن ءۇي زاەمدارىن بەرۋگە 310 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ونىڭ ىشىندە 2020 جىلدىڭ تامىز ايىندا «شاڭىراق» باعدارلاماسىنا 90 ملرد تەڭگە ءبولىندى. اعىمداعى جىلى 202 ملرد تەڭگە، ونىڭ ىشىندە ناۋرىز ايىندا «شاڭىراق» باعدارلاماسىنا 120 ملرد تەڭگە الۋ جوسپارلانىپ وتىر.

ل. يبراگيموۆا اتاپ وتكەندەي، مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى احۋال كەلەسىدەي. مەملەكەتتىك باعدارلاما ىسكە اسىرىلعان ساتتەن باستاپ سوماسى 337،5 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 35 049 زاەم بەرىلدى. ونىڭ ىشىندە كرەديتتىك تۇرعىن ءۇيدى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە 165،9 ملرد تەڭگە سوماسىنا 19 085 زاەم بەرىلدى. «باقىتتى وتباسى» باعىتى بويىنشا 97،2 ملرد تەڭگە سوماعا 9 488 زاەم بەرىلدى. «شاڭىراق» پيلوتتىق جوباسى بويىنشا 74،5 ملرد تەڭگە سوماعا 6 476 زايم بەرىلدى. 01.02.2021 ج. جاعداي بويىنشا كەزەكتە تۇرعان 237،6 مىڭ ادامنىڭ بانكتە 143 ملرد تەڭگەگە سالىمدارى بار. ونىڭ ىشىندە 188 مىڭى (79%) تۇرعىن ۇيگە قارجىسىن جيناقتاي باستادى جانە جيناقتارى بار. كەزەكتە تۇرعاندار جيناقتارىنىڭ ورتاشا سوماسى - 601 مىڭ تەڭگەدەن استام. جىل سايىن كەزەكتە تۇرعان 30 مىڭعا جۋىق ادام سالىمدارىن اشادى. بانكتە 32،7 مىڭ كەزەكتە تۇرعانداردىڭ نەسيەلەرى بار.

سونىمەن قاتار ل. يبراگيموۆا ڭا ازاماتتاردى ەسەپكە الا وتىرىپ، ولاردىڭ ەسەبىن ورتالىقتاندىرىلعان جۇيەمەن جۇرگىزۋدى كوزدەيتىن جاڭا تاسىلگە نازار اۋداردى. بارلىق دەرەكتەردى شوعىرلاندىرۋ (مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ 17 بازاسىن ەسكەرە وتىرىپ) تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازاماتتاردىڭ وتباسى پورترەتىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل تۇرعىن ءۇي ماسەلەلەرىن كەشەندى شەشۋگە، تۇرعىن ءۇي ساياساتىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى ازىرلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

«بارلىق پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋ ادام فاكتورىن بولدىرمايدى جانە ازاماتتاردى ەسەپكە الۋ مەن تۇرعىن ءۇيدى ءبولۋدىڭ اشىقتىعىن، جاريالىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى»، — دەدى ل. يبراگيموۆا.

قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تۇرعىن ءۇي ساياساتىن رەفورمالاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر پاكەتى دايىندالدى. باسپانا جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن بىرجولعى زەينەتاقى تولەمدەرىن پايدالانۋ ەرەجەلەرى تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋ ءۇشىن بىرجولعى زەينەتاقى تولەمدەرىن پايدالانۋ ەرەجەلەرىنە مىناداي وزگەرىستەر ەنگىزۋ ۇسىنىلادى:  تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسى بويىنشا تقج سالىمدارىن مەملەكەتتىك سىيلىقاقىنى ەسەپتەمەي-اق تولىقتىرۋ ماقساتىندا پايدالانۋ ماقساتتارىن تولىقتىرۋ; ەرەجەلەردىڭ  2-تاراۋىنىڭ 5-تارماعىنىڭ 1) جانە 3) تارماقشالارىندا جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا بايلانىستىرماي، «نىسانالى ماقساتى بار جەر تەلىمىن ساتىپ الۋ – جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى نەمەسە جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق» ماقساتىن بولەك ءبولۋ.

مەملەكەتتىك دەرەكتەر قورىنا قوسىلۋ مارتەبەسى تۋرالى ايتاتىن بولساق، ل. يبراگيموۆانىڭ ايتۋىنشا، جۇيە مەملەكەتتىك ورگاندار بازالارىمەن بىرىگۋ شەڭبەرىندە تەستىلەۋدەن ءوتتى جانە 6 بازا بويىنشا سەرۆيستەر ونەركاسىپتىك پايدالانۋعا دايىن. 4 بازالىق قىزمەتتەر تەستىلەۋ كەزەڭىندە.

بۇل رەتتە، بۇگىنگى كۇنى 7 بازاعا ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ كەلىسىمىمەن عانا قوسىلۋعا بولادى. سونىمەن قاتار «وتباسى بانك» جەكە قۇرىلىس سالۋشىلارمەن ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋدا.

بۇگىندە جەكە  قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ جىلجىمايتىن م ۇلىك باعاسىن وسىرۋىنە جول بەرمەۋ ماقساتىندا  نۇر-سۇلتان جانە الماتى قالالارىندا بەلگىلى ءبىر باعا ساناتىندا پيلوتتىق جوبانى ىسكە قوسۋ ۇسىنىلادى. قازىرگى تاڭدا زەينەتاقى تولەمدەرىن پايدالانۋ بويىنشا كورسەتكىشتەر كەلەسىدەي.

كەلىپ تۇسكەن وتىنىمدەردىڭ ەڭ كوپ ۇلەسى:

يپوتەكالىق قارىز بويىنشا بەرەشەكتى وتەۋ – 35 مىڭنان استام ءوتىنىم; 

يپوتەكاسىز تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ – 28 مىڭنان استام ءوتىنىم; 

تۋىسقا جيناقتاردى بەرۋ – 20 مىڭنان استام ءوتىنىم; 

قالعاندارى – 13 مىڭنان استام ءوتىنىم. 

20201 جىلعى 19 اقپانداعى جاعداي بويىنشا:

بجزق-عا 564 ملرد تەڭگە سوماسىنا 98 مىڭ ءوتىنىم جىبەرىلدى;

145 ملرد تەڭگە سوماسىنا 28 مىڭ ءوتىنىم جۇزەگە استى;  

باعدارلاماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار پاكەتى دايىندالدى.  تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى جاعداي

«2020 جىلى نارىقتا تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋ-ساتۋدىڭ 307 884 مامىلەسى جاسالدى. 19.02.2021 ج. جاعداي بويىنشا بجزق-عا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا بايلانىستى ماقساتتارعا 32،9 مىڭ ءوتىنىم جىبەرىلدى»، — دەدى ل. يبراگيموۆا.

حالىقتىڭ تۇرعىن ءۇي ماسەلەلەرىن شەشۋگە قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ ماقساتىندا تومەندەگىدەي ۇسىنىستار جاسالدى جانە قولداۋ تاپتى:  سالىمشىلاردىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناقتارىن تولتىرۋ ءۇشىن بىرجولعى زەينەتاقى تولەمدەرىن پايدالانۋ مۇمكىندىگى باعىتىندا;  جەر ۋچاسكەسىن الۋ ءۇشىن بىرجولعى زەينەتاقى تولەمدەرىن پايدالانۋدىڭ جەكە ماقسات رەتىندە ءبولۋ باعىتىندا. 

شىعىس قازاقستان وبلىسىندا تۇرعىن ءۇي ساياساتىن ىسكە اسىرۋ تۋرالى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ اتاپ وتكەندەي، اعىمداعى جىلى 112% وسىممەن 582،7 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. وعان 34،2 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان، ونىڭ 20،5 ملرد تەڭگەسى — رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن. 

ء«بىز جەكە قۇرىلىس سالۋشىلار ارقىلى 59 مىڭ شارشى مەتر ءبىر قاباتتى تۇرعىن ءۇي سالۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز (وففتەيك-كەلىسىمشارتتار). جاڭا ۇيلەر كەيىن «نۇرلى جەر» باعالىق پارامەترلەرىمەن ساتىپ الىنادى»، — دەدى د. احمەتوۆ.

جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەر قۇرىلىسىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن، وبلىستا جاڭا مەحانيزم ازىرلەندى، ول بويىنشا مەملەكەتتىك قاراجات – 25%، جەكە ينۆەستيتسيالار 75% قۇرايدى. وسى مەحانيزم بويىنشا اعىمداعى جىلى 34 ملرد تەڭگە سوماسىنا، جالپى اۋدانى 262 مىڭ شارشى مەتر 42 كوپ پاتەرلى ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالادى. «شاڭىراق» باعدارلاماسى بويىنشا، جالپى سوماسى 1،2 ملرد تەڭگەگە 117 پاتەر ساتىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن 458 پاتەر ساتىلاتىن بولادى. «باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسى بويىنشا، اعىمداعى جىلى 254 پاتەرگە 2،5 ملرد تەڭگە  قارىز ءليميتى قاراستىرىلعان. «7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا، ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر 14 ملرد تەڭگە سوماسىنا 1 466 ءوتىنىمدى ماقۇلدادى.

«وبلىس قر يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى ۇسىنعان تۇرعىن ءۇي ساياساتىنا جاڭا تاسىلدەردى ەنگىزۋدى قولدايدى، بۇل تۇتاس العاندا بۇكىل قۇرىلىس سالاسىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەر بەرەدى»،— دەدى د. احمەتوۆ.

قاراعاندى وبلىسىندا تۇرعىن ءۇي ساياساتىن ىسكە اسىرۋ تۋرالى قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى جەڭىس قاسىمبەكتىڭ ايتۋىنشا، 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وبلىستا 530 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى، بۇل 2019 جىلعى كورسەتكىشتەن 26%-عا ارتىق. ونىڭ ىشىندە كوممەرتسيالىق تۇرعىن ءۇي — 44،4%، بيۋدجەتتىك تۇرعىن ءۇي — 27،7%، جەكە تۇرعىن ءۇي — 27،8%. 6،5 مىڭعا جۋىق وتباسى وزدەرىنىڭ باسپانا جاعدايلارىن جاقسارتتى. ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرعان 2،5 مىڭ ازامات ءۇي الدى. جالپى، وتكەن جىلى «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا 21،0 ملرد تەڭگە ءبولىندى.

جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا تەك جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن 4،2 ملرد تەڭگە ءبولىندى.  قابىلدانعان شارالار ەسەبىنەن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قوسىمشا 300 پاتەر بەرىلدى. الەۋمەتتىك جالعا بەرىلەتىن جانە نەسيەلىك تۇرعىن ءۇي بەرۋ قارقىنى ءبىر جىلدا 40%-عا ءوستى.

«2021 جىلى 3 مىڭنان استام وتباسىن، ونىڭ ىشىندە 600 كوپ بالالى وتباسىن جالعا بەرىلەتىن جانە كرەديتتىك تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 25%-عا كوپ، ياعني 662 مىڭ  شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي سالۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز»،— دەدى ج. قاسىمبەك.

اكىمنىڭ ايتۋىنشا، كوممەرتسيالىق تۇرعىن ءۇي ۇلەسى 50%-عا دەيىن وسەدى جانە وسى جىلى 330 مىڭ شارشى مەتردەن استام وسىنداي تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. 

«جەر ۋچاسكەلەرىن ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا اعىمداعى جىلى وبلىس ءۇشىن رەكوردتىق قاراجات ءبولىندى.  ەگەر 2017-2020 جىلدارى 6،3 ملرد تەڭگە بولىنسە، بيىل 5 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋعا قوسىمشا 800 ملن تەڭگە ءوتىنىش بەرىلدى»،— دەدى ج. قاسىمبەك.

ونىڭ ايتۋىنشا، جوبالاردى ىسكە اسىرۋ قورىتىندىلارى بويىنشا 2 مىڭ جەر ۋچاسكەسى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى.

اكىم سونىمەن قاتار ءوڭىردىڭ يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى ۇسىنعان كەلەسى قوسىمشا شارالاردى قولدايتىنىن ايتتى. 

سونىمەن قاتار، ج. قاسىمبەك قاراعاندى وبلىسى بويىنشا 1 شارشى مەتردىڭ قۇنى 180 مىڭ تەڭگەدەن اسقان جاعدايدا، مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن قۇنىن ارتتىرۋدى سۋبسيديالاۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ نەمەسە قاراعاندى وبلىسىندا «قازاقستان تۇرعىن ءۇي كومپانياسى» ءۇشىن تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋدىڭ باعالىق شەگىن ۇلعايتۋ ۇسىنىلاتىنىن ايتتى. 

«جالپى، بۇل شارالار تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋعا جاڭا سەرپىن بەرىپ، مۇقتاج ازاماتتاردىڭ كوپشىلىگىن قولجەتىمدى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتەدى»،— دەدى ج. قاسىمبەك.

قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى رومان سكليار تۇرعىن ءۇي ساياساتى ماسەلەلەرى ۇكىمەتتىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا ەكەنىن جانە بايانداماشىلاردىڭ ۇسىنىستارىنىڭ تۇرعىن ءۇيدىڭ، اسىرەسە، حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى ءۇشىن قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى.

«قابىلدانىپ جاتقان شارالاردىڭ ارقاسىندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ وسۋىنە وڭ اسەر ەتەتىن قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ جاندانۋىن بولجايمىز. قاجەتتى قۇقىقتىق وزگەرىستەر، سونداي-اق ۇكىمەتتىڭ ۇزاق مەرزىمدى جوسپارلارىن ۇلتتىق جوباعا اينالدىرۋ قاراستىرىلعان»، — دەدى ر. سكليار.

سوڭعى جاڭالىقتار

COVID-19: سىرى قاشان اشىلار؟..

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:35

العىس ارقالاعان ازامات

مەديتسينا • بۇگىن، 08:34

جاقسىلىق جاساساڭ، اۋىلىڭا جاسا

مەديتسينا • بۇگىن، 08:31

العا باسقان ازاماتتىق قوعام

قازاقستان • بۇگىن، 08:26

اقىن داڭقى الاسارمايدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:25

كورشى ءوڭىردىڭ كومەگى

ءبىلىم • بۇگىن، 08:25

ءوڭىردىڭ وركەندەۋى – ورتاق يگىلىك

وڭتۇستىك قازاقستان • بۇگىن، 08:22

ءۇمىت وتىن لاۋلاتقان...

ايماقتار • بۇگىن، 08:22

عۇلاما عالىم، كورنەكتى قايراتكەر

قازاقستان • بۇگىن، 08:19

70 ملن توننا مۇناي ەكسپورتتالدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:17

ماقتانىشىم مەن ساعىنىشىم

قازاقستان • بۇگىن، 08:15

ءار سۋرەتتە – ءومىر ساۋلەسى

ايماقتار • بۇگىن، 08:13

جاقسىلىققا جەتەلەگەن جوبا

قوعام • بۇگىن، 08:10

وزىق كاسىپورىن – «رودينا»

قوعام • بۇگىن، 08:10

تاريحي ماڭىزى زور شەشىم

قازاقستان • بۇگىن، 08:06

ەرىكتىلەردىڭ ەلەۋلى ءىسى

قوعام • بۇگىن، 08:05

اۋليە اتا ءھام ۇلى جىراۋ

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار