1995 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ العاشقى سالىق كودەكسى قابىلداندى. قۇندى قۇجات اۆتورلارىنىڭ قاتارىندا ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز ا.نۇرىموۆ تا بار. الدانىش ارىستانعالي ۇلى قازاقستاننىڭ قارجى سالاسىنىڭ, سالىق جۇيەسىنىڭ ىرگەسىن قالاسىپ قانا قويماي, ونىڭ قابىرعاسىن دا كوتەرىسىپ, ەڭسەسىن تىكتەۋىنە كۇش-جىگەرىن, ءبىلىم-بىلىگىن, تاجىريبەسىن سارقا جۇمسادى. وتانعا قالتقىسىز قىزمەت ەتۋ دەگەن وسىنداي بولسا كەرەك.
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ەۋرازيا حالىقارالىق ەكونوميكالىق اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, قازاقستان ۇلتتىق جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ا.نۇرىموۆ – قىزىلوردانىڭ تۋماسى. ارال اۋدانىنىڭ سەكسەۋىل كەنتىندە كىندىك قانى تامعان. جازۋشى دۋلات يسابەكوۆتىڭ ءبىر كەيىپكەرى: ء«بىز بالا بولدىق, بىراق بىزدە بالالىق شاق بولعان جوق», دەگەن ەكەن. الدانىش ارىستانعالي ۇلىنىڭ بالالىق شاعى دا سۇراپىل سوعىسپەن, ودان كەيىنگى مىلتىقسىز مايدانمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. سوعان قاراماستان, ەرەك تە زەرەك بالا الدانىش قاتارىنىڭ الدى بولۋعا ۇمتىلدى. ونى ماسكەۋ تەمىرجول ينجەنەرلەرى ينستيتۋتىنا جەتەلەپ اپارعان دا وسى ءبىر ۇمتىلىس بولاتىن. بۇعان تەمىر جول بويىن مەكەن ەتكەن اكە-شەشەنىڭ دە اسەر ەتكەنى داۋسىز.
ا.نۇرىموۆتىڭ ەڭبەك جولى 1965 جىلى قازاق تەمىر جولىنىڭ جامبىل بولىمشەسىندە باستالدى. نورمالاۋشى, ينجەنەر-ەكونوميستەن عىلىمي جۇمىستى ۇيىمداستىرۋ زەرتحاناسىنىڭ باسشىسى لاۋازىمىنا دەيىنگى بارلىق ساتىدان ءوتتى. كەيىن جامبىل جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبى تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىنا (قازىرگى م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى – اۆتور) اۋىستى. بۇل جەردە نەگىزىن ءوزى قالاعان بۋحگالتەرلىك ەسەپ جانە شارۋاشىلىق قىزمەتتى تالداۋ كافەدراسىن باسقاردى. سونىمەن قاتار ينستيتۋت جانىنداعى وڭتۇستىك قازاقستانداعى ەسەپ-ەكونوميكا فاكۋلتەتىنىڭ ىرگەسىن قالاستى. فاكۋلتەتتىڭ العاشقى دەكانى دا ءوزى بولدى. ءسويتىپ, بىلىكتىلىگى جوعارى ەكونوميستەردى دايارلاۋدى قولعا الدى.
ءوزى دە ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە ءجۇردى. بۇل سوزىمىزگە ونىڭ ءار جىلدارى ۇلىبريتانيا, تۇركيا, اقش, جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا ەلدەرىندە ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, تاجىريبە جيناقتاۋى دالەل. الدانىش ارىستانعالي ۇلىنىڭ قازاقستاندى ايتپاعاندا, ماسكەۋ, سەۋل, بۋداپەشت, تاشكەنت, بىشكەك, ورىنبور سەكىلدى قالالاردا ۇيىمداستىرىلعان ءتۇرلى كونفەرەنتسيالاردا جاساعان باياندامالارى عىلىمي قاۋىمداستىق تاراپىنان وتە جوعارى باعالاندى.
پروفەسسور ا.نۇرىموۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن ءتۇرلى وقۋلىقتار مەن وقۋ قۇرالدارى دۇنيەگە كەلدى. بۇگىندە ولاردىڭ ءبارى ەلدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا, ەكونوميكالىق ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە كەڭىنەن قولدانىلادى. سونداي-اق ول 300-گە جۋىق عىلىمي ەڭبەكتىڭ, 18 مونوگرافيا مەن كىتاپتىڭ اۆتورى. بانك ءىسى, قارجى جانە سالىق, بۋحگالتەرلىك ەسەپ جانە شارۋاشىلىق قىزمەتتى تالداۋ باعىتىنداعى ەڭبەكتەرى بولاشاق ەكونوميستەردىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتىپ كەلەدى. كەلەشەكتە دە كوپتىڭ كادەسىنە جارارى داۋسىز.
ول قازاق ەكونوميكا, قارجى جانە حالىقارالىق ساۋدا ۋنيۆەرسيتەتىندە تابىستى ەڭبەك ەتتى. قازىر قارجى مينيسترلىگىنە قاراستى قارجى اكادەمياسىندا قىزمەت اتقارادى – قارجى جانە كەدەن ءىسى كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى. ا.نۇرىموۆتىڭ 50 جىلدان استام ەڭبەك ءوتىلىنىڭ جارتىسىنان كوبى عىلىمي-پەداگوگيكالىق قىزمەتپەن, ەل ەكونوميكاسىنا قاجەتتى كادرلار دايارلاۋ ىسىمەن تىكەلەي بايلانىستى. ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن ءبىر ەكونوميكا عىلىمىنىڭ دوكتورى, 10 عىلىم كانديداتى, 2 Phd دوكتور, 80 ماگيستر دايارلاندى.
جالپى, ا. نۇرىموۆتىڭ ءومىر جولىن ەكى ۇلكەن كەزەڭگە ءبولىپ قاراستىرۋعا بولادى. ءبىرى – عىلىمداعى عيبراتتى جولى دا, ەكىنشىسى – مەملەكەتتىك, قوعامدىق قىزمەتتەگى مارتەبەلى بيىگى. الدانىش ارىستانعالي ۇلىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى جولى دا جەمىستى ءورىلدى.
1980 جىلى جامبىل جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبى تەحنولوگيالىق ينستيتۋتى پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى قىزمەتىنە كىرىستى. كەيىن قازاقستان كومپارتياسى جامبىل وبلىستىق كوميتەتىنىڭ ونەركاسىپ-كولىك ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ اۋىستى. ال 1987 جىلى جامبىل وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولدى. ارادا ەكى جىل وتكەندە قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ اپپاراتىنا قىزمەتكە قابىلداندى. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءبولىم مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى رەتىندە جاڭا قىرىنان تانىلدى. 1990 جىلى قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسى ءىس باسقارۋشىسىنىڭ ورىنباسارى – وڭىرلىك دامۋ جانە تابيعاتتى قورعاۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولدى. 1991 جىلدان پرەزيدەنت اپپاراتىنىڭ وڭىرلىك دامۋ رەفەرەنتۋراسىنا جەتەكشىلىك ەتتى.
1991-1996 جىلدار ارالىعىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس مەملەكەتتىك سالىق ينسپەكتسياسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, قارجى مينيسترلىگى باس سالىق ينسپەكتسياسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, جامبىل وبلىسى بويىنشا سالىق ينسپەكتسياسىنىڭ باستىعى بولىپ قىزمەت اتقاردى. بۇل كەزەڭ ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ومىرىندەگى اسا ماڭىزدى وقيعامەن – رەسپۋبليكانىڭ نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشۋىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. سوعان بايلانىستى ەلدە سالىق تۋرالى كوپتەگەن زاڭ مەن سالىق كودەكسى ازىرلەندى. ونىڭ بەل ورتاسىندا ا.نۇرىموۆ ءجۇردى. ارىپتەستەرى – مەملەكەت قايراتكەرلەرى ە.دەربىسوۆ, م.وسپانوۆ, ا.پاۆلوۆ, م.ەسەنباەۆپەن بىرگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سالىق قىزمەتىن قالىپتاستىرىپ, دامىتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوستى.
ول جيىرما جىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى بولدى. بۇگىندە «قازاقستان سالىق قىزمەتى ورگاندارىنىڭ ارداگەرلەرى» بىرلەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى رەتىندە قوعامدىق جۇمىستىڭ ورتاسىنان تابىلىپ ءجۇر.
ەكىنشى دارەجەلى سالىق قىزمەتىنىڭ مەملەكەتتىك كەڭەسشىسى, جامبىل وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى ا.نۇرىموۆتىڭ كوپ جىلعى ەڭبەگى ەلەنبەي قالعان جوق. ول ءار جىلدارى «قۇرمەت» وردەنىمەن, بىرنەشە مەدالمەن ماراپاتتالدى. قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارىنداعى ۇزاق جىلعى ەڭبەگى, ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قوسقان ەلەۋلى ۇلەسى ءۇشىن «التىن بارىس» توسبەلگىسىن يەلەندى.
عىلىمدا وشپەس ءىزى, مەملەكەتتىك قىزمەتتە ولشەۋسىز ونەگەسى بار ا. نۇرىموۆ ءومىردىڭ كەزەكتى بەلەسىنە قادام باستى. پاراسات بيىگىندەگى پروفەسسوردىڭ قازاققا كورسەتەر قىزمەتى تاۋسىلماسى انىق. ويتكەنى عالىمنىڭ اتى دا, حاتى دا – ماڭگىلىك.
