بۇل اۆتوردىڭ ءوزىنىڭ ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيى جاعىنان تەرەڭدىگى بولەك اڭگىمە. فيلولوگ رەتىندە قازاق ءتىلى, ءالىپبيى مەن ونىڭ لاتىن نەگىزدى نۇسقاسى تۋرالى شىرىلداپ ايتىپ, جازىپ جۇرگەنى بارشاعا ايان. جازۋشى – ون ءتورت تومدىق شىعارمالار جيناعى بار دەيتىن ۇعىمداردىڭ سينەرگەتيكاسىنان بولار, ءتۇرلى سوتسيۋمدا جۇرگەن مەيلى زيالى, وقىمىستى, كاسىپكەر, ستۋدەنت, تۇرمەدەگىلەر بولسا دا وسى قالامگەردىڭ كىتاپتارىن استىن سىزا وقيتىن وقىرماندار جەتەرلىك.
نەگە سونشا قىزىعىپ, راحاتتانىپ, قۇمارلانا وقيدى. نەگە؟! سەبەبى ادامي سەزىمدى وياتادى. ادامي سەزىمنىڭ ءوزى قاراما-قارسى ورىستەن: ءسۇيسىنۋ – ۇناتپاۋ, ءلاززات الۋ – تىتىركەنۋ, ريزا بولۋ – جيىركەنۋ, اياۋشىلىق – جانى اشىماۋ سياقتى قاسيەتتەر شىعارما كەيىپكەرلەرىنە انتيپود سالماعىن ۇستەي تۇسەدى. بارىنە ادام بويىنداعى سەزىم تورەشى. سونىمەن, ادامنىڭ ادامدىعىن ايقىندايتىن سەزىم دەگەن نە ەكەن؟
قازاق ادەبي ءتىلىنىڭ سوزدىگىندە (13-توم) سەزىم ءسوزىنىڭ بەس ءتۇرلى ماعىناسى تالدانىپتى. 1. سىرتقى دۇنيە مەن قۇبىلىستاردىڭ اسەرىنىڭ ناتيجەسىندەگى ادامنىڭ ىشكى جان دۇنيەسىندەگى كوڭىل كۇي قۇبىلىسى. 2. سىرتقى تىتىرگەندىرگىشتەردىڭ ادامنىڭ سەزىم مۇشەلەرىنە اسەرىنەن پايدا بولاتىن پسيحيكالىق ۇدەرىس. 3. تۇرلىشە ءتۇسىندىرۋدىڭ اسەرىنەن پايدا بولاتىن تۇسىنىك, وي. 4. اۋىسپالى ماعىنادا: كوڭىلدىڭ نازىك تولقىنىسىن ەلىتىپ, لاززاتقا باتىراتىن كۇيى. 5. اۋىسپالى ماعىنادا: ىنتىقتىق, عاشىقتىق, قۇمارتۋشىلىق.
ال وسى «سەزىمنىڭ» پوەتيكالىق, بەينەلىلىگىنە قاراي تىلدىك قولدانىستارىنداعى 25 ءتۇرىن مىسالدارمەن دايەكتەگەن. «اعالىق سەزىم, الاپات سەزىم, ءتاتتى سەزىم, سەزىم وتى, ت.ب.» دەيسىز بە, قازاق ءتىلىنىڭ نەبىر ورامدى ايشىقتى تىركەستەرى سەزىم ءسوزىنىڭ بۇكىل سپەكترلەرىن جارقىراتىپ جىبەرگەن. پوەتيكالىق استارلى مەتافورالاردى, ارينە, تۇگەل قامتۋ قيىن ءىس. ادام بولمىسى جۇمباق.
«تۇڭعيىق سەزىم, سەزىم ءشارباتى, ت.ب.» سياقتى تولىپ جاتقان تىركەستەردىڭ قاتارى ءالى تولىعا بەرەدى. ادامنىڭ پسيحولوگيالىق, ەموتسيونالدىق جاي-كۇيىن سەزىم شەڭبەرىمەن تۇيىقتاۋ, ىشكى جان دۇنيەسىنە قاراي كوڭىل قۇبىلىسىن ساناپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس. تەك سەزىمگە اسەر ەتۋ قۇبىلىسىن ادامدار باعامداي الىپ, ادامي سەزىمنەن اداسپاسا ەكەن دەگەن وي كەلەدى. مۇنىڭ ءبارىن تاپتىشتەپ جازىپ وتىرعان سەبەبىمىز, وقىرمان سەزىمىنە اسەر ەتكەن شىعارما قالايدا وقۋشىسىن ارى قاراي كوبەيتە تۇسەتىنى انىق.
ادامداردىڭ سەزىم ءورىسى ءار الۋان. اركىم ىشتەگى ءوز سەزىم پەرنەسىندەگى كۇيىن ءتۇرلى اسەرمەن اۋەلەتەدى, ريزا بولادى, نە ءوشىرىپ تىنادى. ايتەۋىر, سەزىم كۇيىن تىڭدايدى, جازادى, تولىقتىرادى, اسەرلەنەدى. ب.نۇرجەكە ۇلىنىڭ كىتاپتارىنداعى وسى سەزىم سيمفونياسىنىڭ سيقىرىنان كەتە الماي تاعى دا وقىرمان جازۋشىنىڭ جاڭا دۇنيەسىن, كىتاپتارىن ىزدەپ, تۇگەندەۋگە كىرىسەدى. ويتكەنى ادامي سەزىمنىڭ اسقاق تازا بۇلاعىنان ءوزىڭىز دە تالاي تۇشىنىپ ءدام تاتىپ جۇرسەڭىز دە, شىعارما سيۋجەتىندە باياندالاتىن سەزىمگە بايلانعان قىزىقتى وقيعالار ومىردە تانىس تا, بەيتانىس بولىپ وقۋشىسىن كوگەندەپ تاستايدى. سودان بولۋ كەرەك, جازۋشىنىڭ كەيبىر كىتاپتارىنىڭ كوپ وقىلاتىنى سونشالىق, مۇقاباسى تۇتە-تۇتە, اقجەم بولىپ قولدان-قولعا ءوتىپ جۇرەدى. ءوز باسىم ستۋدەنتتەر قولىنان «ەرلى-زايىپتىلار» رومانىنىڭ ابدەن توزىعى جەتكەن ءتۇرىن كورىپ تاڭعالعانمىن. ءدال وسى كىتاپقا بايلانىستى جازۋشى ج.قورعاسبەك تە تۇرمەدەگىلەردىڭ استىن سىزا, قاۋمالاپ وقىعاندارى تۋرالى اڭگىمەلەپ ەدى.
بۇل جازۋشىنىڭ وزگەلەردەن وقشاۋ, ەرەكشەلەندىرىپ تۇراتىن شىعارماشىلىق قىرىنىڭ نەگىزى ول – ماڭگىلىك ماحاببات تاقىرىبى. بارلىق كوركەم ءسوزدى قالام يەلەرى دە بۇل تاقىرىپتى ءجيى قوزعايدى. الايدا ب.نۇرجەكە ۇلىنىڭ شىعارمالارى تاقىرىبىمەن مەنمۇندالاپ, «ايعايلاپ» تۇرادى. ء«بىر عانا ماحاببات» (1977), ء«بىر وكىنىش, ءبىر ءۇمىت» (1980), «ەرلى-زايىپتىلار» (1984), «ايەل جولى – جىڭىشكە», «كىنالى ماحاببات» (1968), «قىز سەزىمى», سونداي-اق اڭگىمەلەرى «نە ءۇشىن؟», «قيىن سۇراق», «جارتاستان شال قۇلاپتى تەرەڭ سۋعا», «جالعىزدىق», «بەيتانىس ايەلدىڭ قۇپياسى», تاعى باسقالارى بار. وسىلاي تىزبەكتەلە بەرەتىن شىعارما اتتارى وقۋشىلارىن ەلەڭ ەتكىزبەي قويمايتىنى راس.
قازاق قوعامىندا بۇرىن دا ايەل مەن ەردىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس, ماحاببات, قۇپيا سەزىم يىرىمدەرىنە قاتىستى تالعام-تۇسىنىكتەرى, كوزقاراستارى بيىك مورالدىق-ەتيكالىق تۇرعىدان اسپەتتەلگەن. مۇنى ءبىز اۋىز ادەبيەتىنەن باستاپ, ماقال-ماتەلدەر, كەيىنگى جازبا ادەبيەت, كلاسسيك جازۋشىلارىمىزدىڭ كوركەم دۇنيەلەرىندەگى قۇندىلىقتار ارقىلى تانىپ بىلدىك. بۇل رەتتە ايەل مەن ەركەك اراسىنداعى قاتىناس تابيعي كيەلى قاسيەت دەپ, سۇيىسپەنشىلىكتىڭ جان راحاتى مەن ءتان راحاتىن اشىق-شاشىق كورسەتپەسە دە, وقۋشى سەزىمىنە ءلاززات الارلىقتاي اسەرىن تەرەڭ جەتكىزەدى. شىنايى سەزىم مەن ءناپسى اراسىنداعى قاراما-قارسىلىققا, ماسەلەن, م.اۋەزوۆتىڭ «قورعانسىزدىڭ كۇنىندەگى» عازيزا بەينەسى, م.جۇماباەۆتىڭ «شولپاننىڭ كۇناسىندەگى» شولپان تاعدىرى ايەل الەمىنە وقۋشى جاناشىرلىعى جاي عانا ەمەس, جۇرەكتىڭ ايانىش كوز جاسىمەن قارا نيەت سەزىمگە لاعىنەت دەگىزەتىنى دە بار.
ب.نۇرجەكە ۇلىنىڭ ماحاببات, ايەلدەر تاقىرىبىنداعى سيۋجەتتەرىنىڭ ارعى توركىنى جالپى قازاق ايەلدەرىنىڭ جان دۇنيەسىندەگى اياۋلى سەزىم قۇپيالارى, كەيىپكەرلەردىڭ ءوز ويلارى, سوزدەرىمەن باياندالادى. ەشبىر وقۋشى اۆتور ءسويتىپ جازىپتى دەپ تالدامايدى, كەرىسىنشە ەرلى-زايىپتىلىق قارىم-قاتىناس شەڭبەرىندەگى ەكەۋىنە عانا بەلگىلى قۇپيا سەزىم سىرىن كەيىپكەرلەر سوزدەرى ەرىكسىز قۇلاق تۇرگىزەدى.
جازۋشىنىڭ سوڭعى شىعارمالارىنىڭ بىرىندە تاپتالعان, قورلانعان, زورلانعان ايەل ەرىنىڭ سۇيىسپەنشىلىگى, قادىر-قۇرمەتى ارقىلى عانا ءوزىنىڭ ايەلدىك ارىن, ماحابباتىن ساقتاپ, سەنىمىزدىك دەگەن سوزىلمالى دەرتتەن قۇتىلادى.
بۇل جازۋشىنىڭ ء«اي, دۇنيە-اي!» رومانىندا جاقسى سۋرەتتەلەدى. البان ەلىندەگى 1916 جىلى بولعان قارقارا كوتەرىلىسى تۋرالى جازىلعان شىعارما اۆتورىنا مەملەكەتتىك سىيلىق بەرىلدى. ج.ايماۋىتوۆ ايتقان «ادەبيەت – ۇلتتىڭ جانى. ۇلتتىق سانا, تاعدىر, جان جۇيەسى – كوركەمونەردىڭ باستى تاقىرىبى» دەگەن ۇلاعاتقا زەر سالساق, ءشايى مەن تازابەكتىڭ «جان-جۇيەسى» كىتاپتا باياندالاتىن تاريحي وقيعالار اياسىندا بۇكىل شىعارما جەلىسىن قۇپيا سەزىم شۋاعىمەن جانداندىرىپ وتىرادى.
«– سوڭعى كەزدە تۇيىقتاۋ, جۇمباقتاۋ بولىپ باراسىڭ. مەنەن جەرىنىپ جۇرگەن جوقسىڭ با؟ – دەپ اڭگىمەنى ءشايى باستادى. – ورىستىڭ قورلاعانى – اناۋ, قالماقتىڭ زورلاعانى – اناۋ, سونىڭ ءبارى كوڭىلىڭە كىر بايلايتىن شىعار...
– سەنەن نەگە جەرىنەم؟ ... ەڭ باستىسى, سەن مەنىڭ ۇرپاعىمدى وسىرەتىن اناسىڭ. قالعانىنىڭ ءبارى – بۇگىن, بۇگىن بولماسا ەرتەڭ ۇمىتىلاتىن وتكىنشى نارسە. سەن مەن ءۇشىن سول باياعى ءشايى قالپىڭداسىڭ. قازاق ورىستان جەڭىلدى, قازاق قالماقتان قورلىق كوردى دەپ, ءوز حالقىمنان تەرىس اينالىپ كەتپەيمىن عوي, سول سياقتى سەنەن دە مەن ەشقاشان سۋىمايمىن. ويتكەنى مەن سەنىڭ ءتانىڭدى دە, جانىڭدى دا تابىنىپ جاقسى كورەمىن. تابىنۋ دەگەننىڭ نە ەكەنىن تۇسىنەسىڭ بە؟».
ارىنا تۇسكەن, وشپەستەي بولعان قورلىق پەن زورلىقتىڭ تابىن ايەل جانى ءومىر بويى ارقالاپ وتەدى. الايدا ونى ءتۇسىنىپ, اراشالاپ الاتىن تەك سۇيگەن قوساعى, كۇيەۋى عانا. وقىرمانعا وسىنداي كەيىپكەر شىن ومىردە كوبىرەك بولسا ەكەن دەگەن وي كەلەدى.
ب.نۇرجەكە ۇلىنىڭ شىعارمالارىندا اسەرلى ادامي سەزىمگە قاتىستى شتريحتار كوپ رەتتە ايەلدەر بەينەسىنە ۇڭىلتەدى. بۇگىنگى قوعام كەشەگى قازاق قوعامىنان باسقا. دەسەك تە,
قۇداي ساۋلە بەرگەنمەن ساناسىنا,
ەركەكتەردەن كوپ تومەن باعاسى دا.
قۇلدىقتان قۇتىلا الماي كەلەدى ءالى,
ايەلدىڭ داراسى دا, داناسى دا – دەگەن فاريزا وڭعارسىنوۆا ولەڭىندەگى «قۇلدىق» بۇگىن جان مەن ءتان قۇلدىعى ەكەنى بەلگىلى. قازىر قازاق قوعامىندا ايەلگە دەگەن زورلىق پەن قورلاۋدىڭ اسقىنىپ بارا جاتقانى جاسىرىن ەمەس.
بالالارىنىڭ اناسىن ۇرىپ-سوعۋ, ۇيدەن قۋ ەركەكتىك نامىسى جوق قۋىس كەۋدەلەر ونسىز دا قازىرگى قيىن كۇندەردە ايەل تاعدىرىن ويىنشىققا اينالدىردى. الەۋمەتتىك جەلىدە جاريالاناتىن جاعا ۇستاتاتىن سوراقى وقيعالاردى وقىعان جۇرتتىڭ ويى قازاق ۇلتىنىڭ رۋحاني كەمىستىگىن تاعى دا كۇنى بۇگىنگە دەيىن مازاق, قورلىقپەن كۇن كەشىپ جۇرگەن ايەلدەردەن كورەدى.
ادەتتە ەركەك پەن ايەلدىڭ قىزعانىش سەزىمىن «جاقسى كورگەندىكتەن» دەپ جاتادى. نەگىزىندە «جاقسى كورگەندىكتەن» دەگەن – ءبىر ساتتە قىزعانىشتى وياتا كەتكەن سيتۋاتسيا-جاعداياتقا بايلانىستى ءبىر ساتتىك سەزىم. ال ءومىر بويى قىزعانۋدىڭ استارىنداعى قىزعانىش – اۋرۋ سەزىم. بۇل قاسيەتتىڭ ادام بويىندا «تۋا بىتكەن», «جۇرە بىتكەن» دەيتىن تۇرلەرىنىڭ ەشقايسىسى دا ەمدەلمەيتىن, تەك كۇدىكتەن عانا تۇراتىن سورلى سەزىم.
ب.نۇرجەكە ۇلىنىڭ «سۋرەتشىنىڭ كوڭىلدەسى»دەگەن اڭگىمەسىندە اسەم دەسە اسەم, سۇلۋ ايەلىن كۇيەۋى زاقاش ءومىر بويى كىم كورىنگەننەن قىزعانىپ, ۇرىپ-سوعىپ, ءۇش بالا ءوسىپ كەلە جاتقان وتباسىنىڭ ويرانىن شىعارادى. بۇل جيىرما ءتورت جىل بويى قايتالانىپ كەلە جاتقان كورىنىس ەكەن. اقىرى سوڭعى سوققىسىنان ازەر ەسىن جيناعان بايعۇس اسەم اجىراسۋعا بەل بايلايدى. «قىزعانشاقتار ۇنەمى دۇربىمەن قارايدى, ول كىشكەنتاي نارسەنى – ۇلكەن نارسەگە, ەرگەجەيلىلەردى – الىپتارعا, جورامالدى – شىندىققا اينالدىرادى» دەگەن ءتامسىل ەسكە تۇسەدى.
سەزىمگە تۇراقتىلىق, وتباسىلىق جاۋاپكەرشىلىك, ەل-جۇرت الدىنداعى ۇيات, ابىروي دەگەندەر بۇگىنگى كۇنى قۇنى ءتۇسىپ, ارزانداعان تاۋار سياقتى. ءىس-ارەكەتىمەن ءجيى قۇبىلىپ جۇرەتىن ادامدار تاعدىرى «قۇبىلىس» اڭگىمەسىندە باياندالادى. مۇندا دا جىلدار بويى بالالى-شاعالى بولىپ وتاسقان ايەلىن تاستاپ, باسقا جاس ايەلدەن وپا تاپپاي, سەرگەلدەڭگە تۇسكەن ەركەك تاعدىرى سۋرەتتەلەدى.
وتباسىلىق ومىردەن جاقسى-جاماندى «تاجىريبە جيناعان كارتامىستاردىڭ قىلىقتارىمەن» قاتار, قازىر جاس قىزدار مەن جىگىتتەر دە الدىڭعىلاردان قالىسپاي, ۇلتتىق مورالدىق قۇندىلىقتىڭ بەتىن تىرناپ, كوزىن شىعارىپ ءجۇر. جازۋشى ءبىر سۇحباتىندا: «مىسالى, مەن «جارتاستان شال قۇلاپتى تەرەڭ سۋعا» دەگەن اڭگىمە جازدىم. «جۇلدىزعا» باسىلدى. كوپ ايەلدەر تليپون سوعىپ: «اعا, قازىر جاسىرىن جەزوكشەلىك دەگەن بار. ءسىزدىڭ ايتىپ وتىرعانىڭىز سول» دەدى. اڭگىمەمدە جاس قىز اقشا ءۇشىن شالدىڭ قوينىنا جاتادى. ونداي ادامدار بار عوي. ول قازىر جاسىراتىن نارسە ەمەس. ونىڭ مۇددەسى اناۋ. بۇرىن ابايدىڭ سوزىندە قىز جارتاستان سەكىرسە, مەن شالدى قۇلاتتىم. وسىنداي زامان تۋدى دەپ وتىرمىن», – دەپ ايتادى.
بۇگىن مۇنداي سوراقىلىقتىڭ تۇرلەرى «ۇلتتىق سانا, تاعدىر, جان جۇيەسى» دەگەن ۇعىمداردان الىس. وقۋشى جازۋشى شىعارمالارىنىڭ مازمۇنىنان تىكسىنىپ, ءتۇيسىنىپ وقيتىنى راس. ادامي سەزىمنىڭ ساۋلەلى تۇستەرىن بولمىسىنا ەندىرىپ, جيرەنەتىن قىلىقتاردان ءوزىن اۋلاق ۇستاۋعا تىرىسادى, تىرىسۋى ءتيىس دەپ ءۇمىت ەتەدى.
بەكسۇلتان نۇرجەكە ۇلىنىڭ ماحاببات تاقىرىبىن, ەر مەن ايەل سەزىمىن سونشالىقتى تەرەڭدەتىپ, ەلىكتىرىپ, كەي تۇستا قازبالاپ, دالەلدەپ جازاتىنى نەلىكتەن؟ اۆتور وزىندىك ەمپاتياسىمەن سول كەيىپكەرلەرىنىڭ ىشكى الەمىنە ەنىپ كەتەتىنى تەگىن ەمەس. پسيحولوگيادا «ەمپاتيا (لات. ءempatheىa ) – وزگە ادامداردىڭ جان دۇنيەسىن ءتۇسىنۋ مەن جاي-كۇيىن ۇعىنۋ قابىلەتتىلىگى. ەمپاتيا ادام بويىندا ءجيى كەزدەسەتىن, وزىندىك ءمان-ماعىناسى بار ەرەكشە سەزىم» دەپ تۇسىندىرەدى. بۇل ارادا جازۋشىلىق ەمپاتيانىڭ ارقاسىندا باسقالاردىڭ, اسىرەسە, ايەلدەردىڭ جان دۇنيەسىنىڭ سىرى مەن كۇي-جايىن ەرەكشە ءبىلۋ قابىلەتتىلىگى سۋرەتكەر رەتىندە ب.نۇرجەكە ۇلىنا ەرەكشە دارىعان.
ب.نۇرجەكە ۇلىنىڭ شىعارماشىلىق ەرەكشەلىكتەرىن تالداپ جازىپ جۇرگەن اۆتورلار «قازاقتىڭ موپاسسانى, ماحابباتتىڭ جىرشىسى» دەپ باعالايدى. وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارى, ستۋدەنت كەزىمىزدە فرانتسۋزدىڭ «مۋجچينا ي جەنششينا» (Un Homme et une Femme) دەگەن كينوسىنا جوق ىزدەگەندەي قوپارىلىپ باردىق. كەيبىر ەروتيكالىق كورىنىستەرىنەن ءبىر-بىرىمىزدەن ۇيالعان بولدىق. بىراق قۇپيا ادامي سەزىم جاعدايىنان «بەتىن باسىپ, تۇرا قاشقان» ەشكىمدى كورمەدىك.
قالاي بولسا دا, ماحاببات, سەزىم دەگەن دۇنيەنىڭ ادامنىڭ ىشكى مادەنيەتىن تاربيەلەۋدە ءرولى بارىن تۇيسىندىك. وسى فيلم رەجيسسەرى كلود لەلۋش (Cloaud Lelouch) «مۋجچينا ي جەنششينا چەرەز 20 لەت» دەپ ءفيلمنىڭ جالعاسىن شىعاردى. اتاقتى كينورەجيسسەردەن نەگە بۇل تاقىرىپقا قايتا ورالدىڭىز دەگەندە, «ودان كەيىن دە تالاي تاقىرىپتى قاۋزاعان فيلمدەر ءتۇسىردىم. ومىردە ۇمىتىلمايتىن, توزبايتىن ءبىر تاقىرىپ قانا ماڭگى ەكەن. ول – ماحاببات», دەيدى. تالاي سۋ اعىپ, تاۋ-تاس مۇجىلسە دە بيىك, تازا سەزىم قالپىن بۇزبايدى ەكەن. ۇلى سەزىم – ماحاببات ماڭگى تاقىرىبىنان ەشبىر قالامگەر ءوز تۋىندىسىندا اتتاپ وتپەيدى. الايدا ب.نۇرجەكە ۇلى ايەل الەمى ماحابباتىنىڭ شىراقشىسى رەتىندە «ماحاببات – بىرەۋ, كوشىرمەسى مىڭ ءتۇرلى». (ف.دە لاروشفۋكو) ەكەندىگىن, سول كوشىرمەدە الۋان ءتۇرلى ادام تاعدىرى, اسىرەسە ايەل تاعدىرى ورىن الاتىنىن وقۋشىسى مويىندايتىن شىندىقپەن جازادى. ومىردە ماحاببات ازابىن ايەلەر كوپ تارتاتىندىقتان, «ەركەكتەر ءسۇيۋدى ايەدەردەن ۇيرەنەدى» دەگەن دە قيسىنعا جاناسىمدى.
ب.نۇرجەكە ۇلىنىڭ وقىرماندارى جاس جاعىنان دا الۋان ءتۇرلى. ادەتتە ءتۇرلى سەزىم شۋاعىنىڭ اسەرى كىمدى, قايسىسىن بولسا دا قاناتتاندىرىپ وتىرادى.
«كىتاپ وقىمايتىن ۇرپاق ەلىن دە, جەرىن دە ساتادى» دەگەن جازۋشىنىڭ رەنىشىن بىلەمىز. دەگەنمەن قازىر كىتاپ وقيتىن جاستار وقىعانى مەن توقىعانىن الەۋمەتتىك جەلىدە ءبولىسىپ جاتادى. جازۋشىنىڭ ماحاببات تۋرالى كىتاپتارىنىڭ بۇگىنگى جاستارعا دا رۋحاني قۇندىلىقتار جاعىنان قاجەتتىلىگى جوعارى ەكەندىگىن, اق پەن قارانى, جامان مەن جاقسىنى اجىراتۋ, ماحاببات مايدانىندا سەزىم تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ, ادالدىقتى جۇرەكتىڭ سيمۆولىنا اينالدىرۋ سياقتى وي-تۇجىرىمدارىن جازادى. وسى جازۋشى شىعارمالارى ارقىلى تۇيگەن وي ۇشقىندارى مەن العان اسەرلەرىن جاريالاپ جۇرگەندەرى قۋانتادى.
ب.نۇرجەكە ۇلى كەزىندە ءبىلىم العان قازمۋ-عا جاستار اراسىنا كەلىپ اڭگىمە-دۇكەن قۇرعاندى جاقسى كورەدى. «بۇرىنعىداي تابيعاتتى سۋرەتتەپ ءبىر بەت تولتىرۋدىڭ قاجەتى جوق. توق ەتەرىن ايتۋ كەرەك, بىراق اقپاراتتىق تىلمەن ەمەس, كوركەم تىلمەن, سەزىمدى قوزعايتىن تىلمەن ايتۋ كەرەك. سەزىمدى قوزعاماسا, وندا ول ادەبيەت ەمەس. تاريحي, عىلىمي ادەبيەتتەر بولعانىمەن, كوركەم ادەبيەتتىڭ ءجونى باسقا. قىسقا جازۋ دەگەن ءسوز, اقپاراتتىق تىلمەن جازۋ دەگەن ءسوز ەمەس. بەينەلەپ, استارلاپ, يدەيا بەرىپ جازۋ كەرەك. تابيعاتتى دا مانمەن سۋرەتتەۋ كەرەك. تابيعات كۇڭىرەنىپ تۇر ما, ادامنىڭ جانى دا كۇڭىرەنۋ كەرەك. ءبىر-بىرىمەن بايلانىستىرىپ, شەندەستىرىپ قانا جازۋ كەرەك. بوس, ارتىق سوزدەردى ازايتۋ كەرەك. مەن وسىعان كوشتىم. جۇرت سونداي دۇنيەنى وقيدى ەكەن» دەپ, سىر بولىسەدى.
ستۋدەنت-جاستار كەزدەسۋگە ءجيى شاقىرعاندا, سەبەپتەرىنە قاراماي كەلىسىم بەرەدى. اسىرەسە, ءبىز قىزمەت ىستەيتىن ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتە ستۋدەنتتەر جازۋشىمەن كەز كەلگەن تاقىرىپتا اشىق ديالوگ ءوربىتىپ, بىلگىسى, ەستىگىسى كەلگەن سۇراقتارىنا تۇشىمدى جاۋاپتارىن الىپ, ۋاقىت شەكتەۋلىگىنەن جول-جونەكەي تاعى دا سۇراقتارىمەن شىعارىپ سالادى. كۇن جىلىدا باسىنان تاستامايتىن مەكسيكالىق سومبرەرو شلياپاسىنا قاراعان جاستاردىڭ ويىندا دا ستيل دەگەن سۇراقتىڭ قۇلاعى قىلتيىپ تۇرادى.
ب.نۇرجەكە ۇلىنىڭ ءار مەرەيتويىن ءوزىنىڭ جەكە شىعارماشىلىق تابىستارىمەن, قالىڭ وقىرمانىنا ۇسىناتىن جاڭا كىتاپتارىمەن لايىقتى قارسى الاتىنى داستۇرگە اينالعان سەكىلدى. بۇگىن مىنە, 80-گە كەلگەن جازۋشى وسى كۇنى دە كوز مايىن تاۋىسىپ, تاعى ءبىر دۇنيەسىن اياقتاۋعا جاقىن ەكەنىن ەستىدىك. قاشانعىداعىداي الداعى كۇندەردەن اسىعا كۇتەتىن ءبىر كىتابىمىز وسى تۋىندى بولارىنا ەش كۇمانىمىز جوق.
جۇرت ماحاببات تاقىرىبىنا جازادى دەپ ۇيرەنىپ كەتتى. ايتپەسە ول ءار جازعانى ءبىر الەم دەرلىكتەي جان-جاقتى جازۋشى. وعان مەملەكەتتىك سىيلىققا يە بولعان ء«اي, دۇنيە-اي» اتتى رومانى دا كۋا. ون التىنشى جىل تاقىرىبىن جازا وتىرىپ, ونى ون التى جاستاعى قىزدىڭ تاعدىرىنان باستاۋى دا تەگىن ەمەس. جازۋشىنىڭ جۇرەگىنەن وتكەن ول تاقىرىپ, وقىرماننىڭ دا جۇرەگىنە جەتكەنىنە ءوزىمىز كۋامىز. بۇگىندە سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىققان ۇلت جازۋشىسى ءۇشىن ودان اسقان نە باقىت بار دەگىمىز كەلەدى.
گۇلدارحان سماعۇلوۆا,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
