ال بيىل وسى تاريحي ماڭىزى زور ميسسياعا اتسالىسىپ, وزدەرىنىڭ اسكەري مىندەتى مەن انتىنا اقىرىنا دەيىن ادال بولعان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ شەكارا اسكەرلەرىنە قاراستى جەكە قۇراما اتقىشتار باتالونىنىڭ تاجىك-اۋعان شەكاراسىنان شىعارىلعانىنا جيىرما جىل تولىپ وتىر.
تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى ايماقتىڭ تىنىشتىعىن كۇزەتۋگە 1992-2001 جىلدار ارالىعىندا ءبىزدىڭ ەلدەن ون مىڭعا جۋىق سارباز بەن وفيتسەر قاتىسقان دەگەن دەرەك بار. وكىنىشكە قاراي, سودىرلارمەن بولعان قاقتىعىستىڭ سالدارىنان 46 جاۋىنگەر قازا تاۋىپ, 100-گە جۋىعى ءتۇرلى جاراقات الىپتى.
بىتىمگەرشىلىك وپەراتسياسىنا قاراعاندى وبلىسىنان 400-گە جۋىق سارباز بەن وفيتسەر قاتىستى. قاتارداعى جاۋىنگەر ەركەبۇلان ماقاجانوۆ, كىشى سەرجانت ەۆگەني ساليۋتين جانە اعا لەيتەنانت الەكساندر كوماروۆ اسكەري مىندەتتەرىن اتقارۋ كەزىندە قازا تاپقان.
ەرلىكپەن قازا تاپقان جاڭاارقالىق ۇلان ەركەبۇلان ماقاجانوۆ «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن» جانە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ءى دارەجەلى «زا وتليچيە ۆ ۆوينسكوي سلۋجبە» مەدالدارىمەن ماراپاتتالىپتى. مارقۇم ەۆگەني ساليۋتينگە ەشقانداي ناگرادا بۇيىرماپتى. ال الەكساندر كوماروۆقا ەرلىگى ءۇشىن ءىى دارەجەلى «ايبىن» وردەنى بەرىلگەن.
بۇگىندە تاجىك-اۋعان شەكاراسىندا اسكەري بورىشىن وتەگەن قاراعاندىلىق ارداگەرلەر قارۋلاستارىن ۇمىتپاي, ولاردى ۇداي ەسكە الىپ تۇرادى. مىسالى, ولار ءوز كۇشتەرىمەن ەركەبۇلان ماقاجانوۆ پەن الەكساندر كوماروۆ وقىعان مەكتەپتەرگە مەموريالدىق تاقتا ورناتقان. قازا تاپقان ەرلەردىڭ وتباسىلارىنا قولدان كەلگەن كومەكتەرىن بەرىپ تۇرادى.
قازىرگى ۋاقىتتا بالقاش قالاسىندا تۇراتىن شورمان ابزالوۆ تا «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالىپتى. سودىرلارمەن بولعان سوعىس كەزىندە ول اۋىر جاراقات العانىنا قاراماستان, وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى ورىنداۋدا ەرلىكپەن كوزگە تۇسكەن ەكەن.
قازىرگى تاڭدا شەكارا كۇزەتىپ, قاندى قاقتىعىستارعا قاتىسقان ەرلەردىڭ ءسوزىن سويلەپ, قۇقىعىن قورعاۋ ماقساتىندا قاراعاندى وبلىسى بويىنشا بىرقاتار شارۋالار قولعا الىنا باستاعان. وسى ءىستىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ازاماتتىڭ ءبىرى – تالعات يسپاەۆ. بۇگىندە ول «تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى جاۋىنگەرلىك ءىس-قيمىلدارعا جانە اسكەري قاقتىعىستارعا قاتىسۋشىلاردىڭ ارداگەرلەر وداعى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ قاراعاندى وبلىستىق فيليالىن باسقارادى.
تالعات يسپاەۆ جاڭاارقا اۋدانىنىڭ ورتالىعى – اتاسۋ كەنتىندە دۇنيەگە كەلگەن. وسىنداعى ساكەن سەيفۋللين اتىنداعى ورتا مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن اسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ, 1996 جىلدىڭ كوكتەمىندە شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى زايسان قالاسىندا ورىن تەپكەن شەكارا اسكەرلەرىنىڭ 2017 اسكەري بولىمىنە تۇسەدى. قاتارداعى جاۋىنگەر, پۋلەمەتشى العاشقى اسكەري دايىندىقتان وتكەننەن كەيىن, 1997 جىلدىڭ قاراشا ايىندا قازاقستاننىڭ جەكە اتقىشتار باتالونىنىڭ قۇرامىندا تاجىك-اۋعان شەكاراسىن كۇزەتۋگە قاتىسقان. شەكارا شەبىندەگى اسكەري مىندەتىن 1998 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنا دەيىن ادال اتقارىپ, ءبىر ايدان كەيىن تۋعان جەرگە امان-ەسەن ورالعان.
ارداگەر شەكاراشىلاردىڭ شارۋاسىمەن اينالىسىپ جۇرگەن تالعات يسپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى ەلىمىزدە «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ قابىلدانعالى تاجىك-اۋعان شەكاراسىندا جاۋىنگەرلىك بورىشىن وتەپ كەلگەن ازاماتتار ەڭسە تىكتەگەن ەكەن. بۇگىندە ولار اتالعان زاڭ اياسىندا مەملەكەتتەن 4,8 اەك مولشەرىندە جاردەماقى الا باستاعان. قازىر ول – 14 مىڭ تەڭگەنىڭ شاماسىندا. بۇدان بولەك, الداعى ۋاقىتتا تاجىك-اۋعان شەكاراسىندا قىزمەت ەتكەن ارداگەرلەرگە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 100 مىڭ تەڭگە كولەمىندەگى ءبىر رەتتىك جاردەماقى جانە قوعامدىق كولىكتە تەگىن ءجۇرۋ سياقتى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلۋ ۇستىندە ەكەن.
«ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ شىققاندا قۋانعانىمىز راس, – دەيدى تالعات يسپاەۆ. – دەگەنمەن, بۇل زاڭنىڭ شاراپاتىن ءبىز ءالى تولىق كورە قويعان جوقپىز. قازىر تەك 14 مىڭ تەڭگە جاردەماقىنى الىپ ءجۇرمىز. ال زاڭ بويىنشا ءبىز ءۇشىن قاراستىرىلعان جەڭىلدىكتەر بارشىلىق. تەك ولاردى الۋ قيىن... ال كەي وبلىستا ءبىزدىڭ قارۋلاس جولداستارىمىز ءبىر جىلدا بەرىلەتىن كۋرورتتىق-شيپاجاي جولداماسى, ەكى جىلدا ءبىر كورسەتىلەتىن ستوماتولوگيالىق كومەك, ەمحانالاردا كەزەكتەن تىس قابىلداۋ سياقتى جەڭىلدىكتەردىڭ يگىلىگىن كورە باستاعان. ءبىز ولارعا قىزىعا قارايمىز».
بۇدان بولەك, تاجىك-اۋعان ارداگەرلەرىنىڭ جاڭا زاڭ بويىنشا تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە جەڭىلدىكپەن تۇرۋ, باسپانا سالۋ ءۇشىن جەر الۋ سياقتى قۇقىقتارى بەلگىلەنگەن. سونداي-اق ولاردىڭ كوممۋنالدىق شىعىندار بويىنشا دا جەڭىلدىكتەرگە يە بولۋى زاڭ اياسىندا قاراستىرىلعان. «سونىمەن قاتار – دەيدى تالعات يسپاەۆ. – «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭدا تۇرعىن ۇيگە كەزەككە تۇرۋ, جەر الۋ ماسەلەلەرى ناقتى بەلگىلەنبەگەن. ماسەلەن, جەر كودەكسىندە بۇل تۋرالى مۇلدە جازىلماعان ەكەن. مىنە, وسىنداي قايشىلىقتاردىڭ زاردابى بۇگىندە بىزگە ءتيىپ جاتىر. ياعني «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەدى. كەزىندە ورىمدەي جاستار بۇيرىقتى ورىنداپ, شىبىن جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, وزدەرىنىڭ وتان الدىنداعى ازاماتتىق بورىشىن ادال وتەدى. الايدا ءبىز سياقتى ارداگەرلەرگە كورسەتىلىپ وتىرعان قامقورلىق ءوز دارەجەسىندە بولماي تۇر».
تاجىك-اۋعان شەكاراسىن كۇزەتكەن ارداگەرلەردىڭ شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان تاعى ءبىر ماسەلەسى بار. ول – اسكەري بورىشىن وتەۋ كەزىندە قازا تاپقان ەرلەرگە وبلىس ورتالىعىنان ەسكەرتكىش ورناتۋ. تالعات يسپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان ماسەلە 2017 جىلدان بەرى كوتەرىلىپ كەلەدى ەكەن. وسى جونىندە وبلىس, قالا باسشىلىعىنىڭ اتىنا تالاي حات تا جولدانىپتى. الايدا ازىرگە ناتيجە بولماي تۇر.
تالعات يسپاەۆ باسقاراتىن ۇيىم وڭىردەگى قوعامدىق ءومىردىڭ بەل ورتاسىندا بولعاندى ماقسات ەتەدى. وبلىستاعى مەكتەپ, كوللەدج, جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى جاستارمەن اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە نەگىزىندە ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, بۇگىندە جاس ۇرپاقتىڭ بويىنداعى بوساڭسىپ كەتكەن رۋحتى كوتەرۋ – ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم كوزدەگەن ماقساتتىڭ ءبىرى. بىرلەستىك بولىمشەسىنىڭ جەتەكشىسى وسى ءىس-شارانىڭ ءبارى تەك قانا مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزىلۋگە ءتيىس دەپ سانايدى. بۇدان بولەك, قاراعاندىلىق تاجىك-اۋعان ارداگەرلەرى بىلتىرعى پاندەميا ءورشىپ تۇرعان كەزدە ء«بىز بىرگەمىز!» اكتسياسىنا بەلسەنە قاتىسىپ, ەلگە شاراپاتى تيگەن كوپتەگەن يگى شارۋالاردىڭ ۇيىتقىسى بولدى.
قورىتا ايتقاندا, تاجىك-اۋعان شەكاراسىن كۇزەتۋگە اتتانعان ساربازدارىمىز بەن وفيتسەرلەرىمىز – ەگەمەندىككە ەندى قول جەتكىزگەن ەلىمىزدىڭ بىتىمگەرشىلىك ميسسيا بويىنشا العاشقى قارلىعاشتارى ەدى. سول كەزەڭدەگى كۇردەلى ساياسي احۋال تۇرعىسىنان قاراعاندا, ءتۇبىت مۇرتى ەندى عانا تەبىندەگەن ورىمدەي جاستار ءولىم مەن ءومىردىڭ ورتاسىندا ءجۇردى. ولاردىڭ قايسارلىعى مەن تاباندىلىعىنىڭ ارقاسىندا ورتالىق ازياداعى تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىق شايقالماعان ەدى. سول سەبەپتى دە ولاردىڭ بۇگىنگى تالاپ-تىلەكتەرىنە, مۇڭ-مۇقتاجدىعىنا تۇسىنىستىكپەن قاراۋ كەرەك. ولار ارتىق دۇنيە سۇراپ وتىرعان جوق: بار بولعانى – جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك ءوز وكىلەتتىلىگىنىڭ شەڭبەرىندە زاڭ تالاپتارىن ورىنداسا دەگەن تىلەك ايتادى. سايىپ كەلگەندە, بۇل ماسەلەگە قاتىستى شەشىم كىلتى وبلىستاعى اتقامىنەر ازاماتتاردىڭ قولىندا ەكەندىگىن ارداگەرلەر جاقسى بىلەدى.
كەزىندە شەكارانى جان اياماي كۇزەتكەن جاۋىنگەرلەردىڭ ەرلىگىن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جوعارى باعالاعان ەدى. «قازاقستاندىق باتالوننىڭ ساربازدارى تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى سىرتقى شەكاراسىنىڭ تاجىك-اۋعان بولىگىن ەرلىكپەن كۇزەتتى. بوزداقتارىمىز مەملەكەتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ جولىندا جانىن پيدا ەتتى. ولار ءبىزدىڭ بەيبىتشىلىگىمىز بەن تىنىشتىعىمىزدى قورعادى», دەگەن بولاتىن ەلباسى.
تاجىك-اۋعان شەكاراسىندا ءبىر قادام ارتقا شەگىنبەي, بەيبىت ومىردە باسىن بايگەگە تىگىپ قورعاعان ەرلەر قۇرمەت پەن قولداۋدىڭ قاندايىنا بولسا دا لايىقتى.
قاراعاندى وبلىسى
