– ەلنۋرا ازىلحانقىزى, كونسالتينگتىك قىزمەتتى كەڭەس بەرۋ دەپ قانا تۇسىنەتىندەر كوپ. بۇل پىكىرمەن كەلىسۋگە بولا ما؟
– جوق. كونسالتينگتىك قىزمەت كەڭەس بەرۋدەن عانا تۇرمايدى. مۇنى كەشەندى تۇردە قاراستىرۋ كەرەك. ونىڭ ىشىندە ماركەتينگتىك جوسپار, بيزنەستى دامىتۋ باعىتتارى, قۇجاتتاردى ساۋاتتى تولتىرۋ, ءبارى بار. ءارى-بەرىدەن كەيىن ەلگە ينۆەستيتسيا تارتۋ دەگەن ۇلكەن جۇكتىڭ بەلگىلى ءبىر سالماعى ءدال وسى كونسالتينگ نارىعىنداعى ويىنشىلاردىڭ يىعىنا تۇسەدى. بۇل سالادا ادامدارمەن ءتىل تابىسۋدىڭ ءرولى ەرەكشە, ياعني ەموتسيونالدى ينتەللەكت, پسيحولوگيا ماڭىزدى. شەتەلدىك ينۆەستورلار كەز كەلگەن مەملەكەتتەگى كونسالتينگتىك كومپانيالاردىڭ وكىلىن سول ەلدىڭ بەت-بەينەسى رەتىندە قابىلدايدى. سوندىقتان بۇل جەردە مەملەكەتتىڭ ابىروي-بەدەلى دە جاتقانىن ۇمىتپاۋ كەرەك.
– ينۆەستيتسيا تارتۋ تۋرالى ايتىپ قالدىڭىز. ءبىزدىڭ ەل شەتەلدىك ينۆەستورلارعا نەسىمەن تارتىمدى؟
– البەتتە, شەتەلدىكتەردى تابيعي رەسۋرستار قىزىقتىرادى. ولار قازاقستاندى شيكىزات كوزى رەتىندە قاراستىرادى. بىراق بۇل سەكتورعا قارجى سالاتىن الەمنىڭ الپاۋىت كومپانيالارى ءبىزدىڭ نارىققا الدەقاشان كەلىپ قويعان. ەندى ينۆەستورلاردى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە, قايتا وڭدەۋ سەكتورىنا تارتۋ كەرەك. قازاقستاننىڭ بۇل جاعىنان دا مۇمكىندىگى مول. وسى باعىتتا ۇلكەن جۇمىس اتقارىلىپ جاتقانىنا كۋامىن.
جالپى, ينۆەستيتسيا تارتۋ – وتە كۇردەلى ءىس. ويتكەنى ينۆەستيتسياعا يەك ارتپايتىن مەملەكەت جوق. ءتىپتى الپاۋىت اقش-تىڭ ءوزى قارجىنىڭ سىرتقا كەتپەگەنىن قالايدى. سوندىقتان ينۆەستور ونداعان مەملەكەتتىڭ ىشىنەن ءبىزدى تاڭداپ, ەلگە قارجى قۇيسا, قۋانۋ كەرەك. ال ونىڭ قانداي جولمەن كەلەتىنىن سول پروتسەستىڭ ىشىندە جۇرگەندەر عانا جاقسى تۇسىنەدى. بۇل وڭاي شارۋا ەمەس. باسقاسىن ايتپاعاندا, ءار ەلدىڭ ۋاقىت بەلدەۋىنىڭ ءوزىن مىسالعا الساق جەتكىلىكتى. ماسەلەن, اقش-تاعى ينۆەستورمەن تىلدەسۋ ءۇشىن جۇمىستا ءتۇن ورتاسىنان اۋعانشا وتىراتىن كەزدەر بولادى. ال جاپونيامەن بايلانىسقا شىعۋ ءۇشىن تاڭمەن تالاسا جۇمىستا وتىرۋىڭ كەرەك. ۋاقىتپەن ساناسپاي جۇمىس جۇرگىزۋ ءلازىم. سوندىقتان مۇنداي قىزمەتتى تاڭداعانداردىڭ بويىنان ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, تاباندىلىق تابىلۋى شارت. كەيدە ءبىر ينۆەستوردى ەلگە اكەلۋ ءۇشىن ەكى-ءۇش جىل ۋاقىت كەتەدى جانە بۇعان بىرنەشە مەكەمە اتسالىساتىنىن دا ۇمىتپاعان ءجون.
– ءبىزدىڭ ەلدەگى كونسالتينگ نارىعى قالاي, قاي باعىتتا دامىپ كەلەدى, از-كەم شولۋ جاساپ وتسەڭىز؟
– نارىقتىڭ دۇرىس باعىتتا دامىپ كەلە جاتقانىن وتاندىق كونسالتينگتىك كومپانيالاردىڭ كوبەيۋىنەن-اق اڭعارۋعا بولادى. راس, شەتەلدىك كومپانيالار كوپ. بىراق ولارعا باسەكەلەس بولا الاتىن وتاندىق كومپانيالار دا كوبەيۋدە. شەتەلگە تانىلىپ ۇلگەرگەن ويىنشىلار دا بارشىلىق. قالاي دەسەك تە, سۇرانىس بار. دەمەك, قازاقستان بيزنەسى كونسالتينگتىك قىزمەتتىڭ قانشالىقتى پايدالى ەكەنىن ءتۇسىندى جانە سوعان بەيىمدەلە باستادى.
نارىقتاعى وڭ ديناميكاعا كوز جەتكىزگەن سوڭ, مەن دە كونسالتينگتىك كومپانيانىڭ نەگىزىن قالاعاندى ءجون كوردىم. ال وعان دەيىن كونسالتينگتىك قىزمەت بويىنشا تاۋەلسىز ساراپشى رەتىندە جۇمىس ىستەدىم جانە قازىر دە وسى شارۋامەن اينالىسىپ ءجۇرمىن. وتاندىق, شەتەلدىك بىرنەشە كومپانيانى «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنا تىركەدىم. ماسەلەن, سوڭعى جوبالارىمنىڭ ءبىرى يسلامدىق قارجىلاندىرۋعا قاتىستى بولدى. يسلامدىق قارجىلاندىرۋ – ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن تىڭ باعىتتىڭ ءبىرى. ونى وركەندەتۋگە ۇلەس قوسۋ كەرەك.
– سوندا كومپانيالاردى «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنا تىركەۋمەن اينالىساسىزدار ما؟
– بۇدان باسقا دا قىزمەت تۇرلەرىن ۇسىنامىز. مەنىڭ كونسالتينگ نارىعىنا كەلۋىم «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىمەن تىكەلەي بايلانىستى. قارجى ورتالىعىندا بىرنەشە جىل جۇمىس ىستەدىم. شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ قازاقستانعا كەلۋىنە, ورتالىققا تىركەلۋىنە سەپتىگىمىز ءتيدى. بىراق كەزىندە ءوزىم كومەكتەسكەن كومپانيا وكىلدەرى, ولاردىڭ تانىستارى حابارلاسىپ, ءجيى كەڭەس سۇرايتىن بولدى. ءسويتىپ كونسالتينگتىك قىزمەتتە باق سىناپ كورۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم. مەنىڭ جانە ءوزىم نەگىزىن قالاعان كومپانياداعى مامانداردىڭ باستى ارتىقشىلىعى – قارجى ورتالىعىندا قىزمەت اتقارعانىمىز, ياعني كومپانيالاردى تىركەۋ جۇمىسىنىڭ قالاي جۇرەتىنىن جاقسى بىلەتىنىمىز, ءۇش تىلدە ەركىن سويلەۋىمىز جانە اعىلشىن قۇقىعىنان حاباردار بولۋىمىز. كونسالتينگ كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاعاندا جوبالارعا بۇرىن بىرگە قىزمەت ەتكەن, 10-15 جىلدىق تاجىريبەسى بار, شەتەلدە ءبىلىم العان كاسىبي مامانداردى تارتتىم. ولار ۇسىنىسىمدى قابىل الىپ, كومپانيانى ودان ءارى بىرگە دامىتامىز دەگەن ۇمىتتەمىن.
قارجى ورتالىعىنىڭ بيزنەستى دامىتۋ دەپارتامەنتىندە جۇمىس ىستەگەندىكتەن, بۇل تاراپتىڭ دا تالابى ماعان جاقسى تانىس. وسىلايشا, كومپانيالارعا قارجى ورتالىعىنان ليتسەنزيا, سەرتيفيكات الۋ, ولاردى تىركەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسا باستادىم. قازىر ءبىزدىڭ كومپانيا باسقا دا بيزنەس كونسۋلتاتسيالارىمەن قاتار, وسى باعىتتا دا قىزمەت اتقارادى. جالپى, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى – ۇلكەن جۇيە, ۇلكەن مۇمكىندىك. ورتالىقتىڭ ستاندارتتارى وتە جوعارى دەڭگەيدە جاسالعان. وسىنى مەملەكەتتىڭ دامۋىنا ءتيىمدى پايدالانۋ كەرەك.
– كونسالتينگ نارىعىندا قانداي كەدەرگىلەر بار؟
– ءىستىڭ ىڭعايىن بىلگەن كاسىبي مامانعا, بىلىكتى كومپانياعا كەدەرگىسى جوق. تەك اراگىدىك وزىنە نە كەرەك ەكەنىن بىلمەيتىن كليەنتتەر كەزدەسەدى. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, كونسالتينگتىك قىزمەتتى كوبىنەسە ءىرى كومپانيالار پايدالانادى. مۇنداي قىزمەت شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە دە كەرەك. الايدا كوپ جاعدايدا كونسالتينگتىك قىزمەتتى الۋعا شاعىن بيزنەستىڭ شاماسى جەتپەي جاتادى. وسىنى ەسكەرۋ كەرەك. ماسەلەن, ءبىزدىڭ كومپانيا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قىزمەت كورسەتۋگە باسىمدىق بەرىپ وتىر. ولارعا دا قىزمەت ۇسىناتىن ورتا بولۋى كەرەك. ءبىز وسى ءبىر ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرساق دەيمىز. بۇل قاي تاراپقا بولسىن ءتيىمدى دەپ ويلايمىن. ءبىر جاعىنان كومپانيانىڭ ىسكەرلىگى ارتادى, ەكىنشى جاعىنان بيزنەسكە كومەكتەسۋ ارقىلى ەلدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوساسىڭ.
– قازىر بۇل نارىق قالاي رەتتەلەدى؟ جالپى, ونداي تەتىك بار ما؟
– كونسالتينگ نارىعىنا مەملەكەت تاراپىنان ەشقانداي رەتتەۋدىڭ قاجەتى جوق. ءيا, ورتاق ماسەلەلەردى تالقىلاپ, ءوزارا تاجىريبە الماساتىن, كونسالتينگتىك كومپانيالاردىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن قاۋىمداستىقتاردىڭ بولعانى جاقسى. بىراق ول قاۋىمداستىق تا جۇمىستى قيىنداتىپ جىبەرمەۋى قاجەت. سەرتيفيكات, باسقا دا دۇنيەلەر تالاپ ەتىلگەن جەردە نارىقتىڭ دامۋى دا تەجەلەدى. قازاقستاننىڭ كونسالتينگ نارىعىنداعى وتاندىق كومپانيالار دامۋدىڭ جولىنا ەندى ءتۇستى. ونى باعىتىنان جاڭىلدىرىپ الماۋ وتە ماڭىزدى.
– پاندەميا كونسالتينگ نارىعىنا قالاي اسەر ەتتى؟
– كەرى اسەرىن سەزىندىك. بىرنەشە جوبامىز توقتاپ قالدى. بۇل تەك ءبىزدىڭ باسىمىزداعى جاعداي ەمەس. نارىقتاعى ويىنشىلاردىڭ كوبى وسىنداي قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەلدى. نارىقتان مۇلدەم كەتىپ قالعان ويىنشىلار دا جوق ەمەس. باعىت-باعدارىن وزگەرتكەن كومپانيالاردى دا بىلەمىن. دەسە دە, توتەنشە جاعدايدىڭ ءبارىن تىڭ مۇمكىندىك دەپ قاراستىرۋ كەرەك. سوندىقتان قيىندىقتارعا قاراماستان, جۇمىسىمىز جالعاستى. كاسىبي كومانداعا قاشاندا سۇرانىس تابىلادى.
– كونسالتينگتىك قىزمەتتى كوبىنەسە قانداي سالالار قاجەت ەتەدى؟
– مۇنداي قىزمەت بارلىق سالاعا كەرەك. ماسەلەن, ءبىزدىڭ تاجىريبەدە قۇرىلىس, تۇرعىن ءۇي, ءبىلىم, زاڭگەرلىك, قارجى سەكىلدى سالالارداعى كومپانيالارعا قىزمەت كورسەتىلدى. كوپ رەسۋرسىڭدى الىپ قوياتىن كومپانيالار دا كەزدەسەدى. وزدەرى حابارلاسىپ, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنا تىركەلۋ بويىنشا كونسۋلتاتسيا الادى دا, كەيىن «حابارلاسامىز» دەپ جوق بولىپ كەتەدى. كەيبىر كومپانيالار بيزنەستەرىن باستاۋعا دايىن بولماۋى مۇمكىن. بىراق كونسالتينگ قىزمەتىنە جۇگىنبەيتىن كليەنتتەردىڭ بولۋى نارىققا ءتان نارسە. نەگىزى كومپانيالار كونسۋلتاتسيا ەمەس, ناقتى ءبىر باعىت بويىنشا كومەك سۇراپ حابارلاسۋى كەرەك. كونسۋلتاتسيا − كونسالتينگتىك كومپانياعا جۇگىنگەنگە دەيىن جاسالاتىن قادام.
– كەزىندە ۇلتتىق, مەملەكەتتىك, حالىقارالىق كومپانيالاردا جەمىستى ەڭبەك ەتتىڭىز. بيزنەستىڭ نەگىزىن قالاپ, تاۋەكەلگە باردىڭىز. قانداي قيىندىقتار بولدى؟
– ادامنىڭ ەڭ باستى ماقساتى – ايتەۋىر جەتىستىككە جەتۋ ەمەس. جەتىستىك ءۇشىن باس-كوز جوق العا ۇمتىلا بەرۋگە بولمايدى. البەتتە, اقىن مۇحتار شاحانوۆ ايتقانداي, «ۇلكەن ارمان» كەرەك. بىراق ول ارمان ەل مۇددەسىمەن ۇندەسىپ جاتۋى كەرەك. بۇل پافوس بولىپ ەستىلۋى مۇمكىن. بىراق شىندىعىندا سولاي. ءبىز ءۇشىن ەڭ باستى ماقسات – وزىڭە تاپسىرىلعان جۇمىستى تياناقتى تىندىرۋ, ءوزىڭ تۇرىپ جاتقان جەردى كوركەيتۋ, گۇلدەندىرۋ. سول ارقىلى ەلگە ەڭبەگىڭ سىڭەدى, جەتىستىك تە ءوزى ىزدەپ كەلەدى.
ءيا, ۇلكەن كومپانيالاردا, ىرگەلى مەكەمەلەردە جۇمىس ىستەدىم. «بولاشاقپەن» شەتەلدە ەكى رەت وقىدىم. ەل كوردىم. وسىنىڭ بارىنەن ۇققانىم بيزنەستىڭ الىپپەسىن مەكتەپ قابىرعاسىنان باستاۋ كەرەك. بۇل الەم ەلدەرىنە ءتان تاجىريبە. بىزگە دە كەلىپ جەتتى. بالا كەز كەلگەن ماسەلەگە سىني جانە كرەاتيۆتى تۇرعىدان ويلاۋدى ەرتە مەڭگەرۋى كەرەك. قارجى ساۋاتتىلىعىن دا بالا كۇنىنەن ۇيرەنگەنى ابزال.
تاعى ءبىر ايتارىم, كاسىپكەر ءوز پايداسىن عانا ويلاماۋى كەرەك. ەلدىڭ مۇددەسى قاشاندا جوعارى تۇرۋى ءتيىس. ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر بۇل تۇرعىدان العاندا قامشى سالدىرماي كەلەدى. ماسەلەن, پاندەميا كەزىندە وتاندىق كاسىپكەرلەر دەم جەتپەي قينالعان ناۋقاستارعا, جۇمىسسىز قالعان جاندارعا بارىنشا كومەكتەستى. مەملەكەتشىلدىك دەگەن وسى. جالپى, ەكونوميكانىڭ نەگىزى – شاعىن جانە ورتا بيزنەس. وسىعان كوڭىل ءبولۋ ماڭىزدى. ەل ۇكىمەتىنىڭ بۇل باعىتقا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىرعانى دا سوندىقتان دەپ ويلايمىن.
اڭگىمەلەسكەن
فارحات قايرات ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
