قوعام • 15 اقپان، 2021

ەلنۋرا اباكانوۆا: كونسالتينگ نارىعى كەڭەس بەرۋمەن شەكتەلمەيدى

467 رەت كورسەتىلدى

قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق باستامالار ورتالىعىنىڭ باعالاۋىنشا، ءبىزدىڭ ەلدەگى كونسالتينگ نارىعىنىڭ كولەمى 2 ملرد اقش دوللارىنان اسادى. وكىنىشكە قاراي، ونىڭ جارتىسىنان كوبىن شەتەلدىك كومپانيالار يەلەنىپ وتىر. سوڭعى ۋاقىتتا نارىقتاعى وتاندىق كومپانيالاردىڭ ۇلەسى ارتىپ، بۇل سالاعا قىزىعۋشىلىق تانىتاتىندار قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. وسى ورايدا ءبىز نارىقتاعى ويىنشىلاردىڭ بىرىمەن ديدارلاسقاندى ءجون كوردىك. ءسويتىپ كونسالتينگتىك كومپانيانىڭ نەگىزىن قالاۋشى، تاۋەلسىز ساراپشى ەلنۋرا اباكانوۆانى اڭگىمەگە تارتتىق.

– ەلنۋرا ازىلحانقىزى، كونسال­تينگ­تىك قىزمەتتى كەڭەس بەرۋ دەپ قانا تۇ­سى­نەتىندەر كوپ. بۇل پىكىرمەن كەلى­سۋ­گە بولا ما؟

– جوق. كونسالتينگتىك قىزمەت كەڭەس بەرۋدەن عانا تۇرمايدى. مۇنى كەشەندى تۇردە قاراستىرۋ كەرەك. ونىڭ ىشىندە ماركەتينگتىك جوسپار، بيزنەستى دامىتۋ باعىتتارى، قۇجاتتاردى ساۋاتتى تولتىرۋ، ءبارى بار. ءارى-بەرىدەن كەيىن ەلگە ينۆەستيتسيا تارتۋ دەگەن ۇلكەن جۇكتىڭ بەلگىلى ءبىر سالماعى ءدال وسى كونسالتينگ نارىعىنداعى ويىنشىلاردىڭ يى­عىنا تۇسەدى. بۇل سالادا ادامدارمەن ءتىل تابىسۋدىڭ ءرولى ەرەكشە، ياعني ەمو­تسيونالدى ينتەللەكت، پسيحولوگيا ماڭىزدى. شەتەلدىك ينۆەستورلار كەز كەلگەن مەملەكەتتەگى كونسالتينگتىك كومپا­نيا­­لاردىڭ وكىلىن سول ەلدىڭ بەت-بەينەسى رەتىندە قابىلدايدى. سوندىقتان بۇل جەردە مەملەكەتتىڭ ابىروي-بەدەلى دە جاتقانىن ۇمىتپاۋ كەرەك.


– ينۆەستيتسيا تارتۋ تۋرالى ايتىپ قالدىڭىز. ءبىزدىڭ ەل شەتەلدىك ينۆەس­تور­لارعا نەسىمەن تارتىمدى؟


– البەتتە، شەتەلدىكتەردى تابيعي رەسۋرس­تار قىزىقتىرادى. ولار قازاق­ستاندى شيكىزات كوزى رەتىندە قاراس­تى­راد­ى. بىراق بۇل سەكتورعا قارجى سالاتىن الەمنىڭ الپاۋىت كومپانيالارى ءبىزدىڭ نارىققا الدەقاشان كەلىپ قويعان. ەندى ينۆەستورلاردى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە، قايتا وڭدەۋ سەكتورىنا تارتۋ كەرەك. قازاقستاننىڭ بۇل جاعىنان دا مۇمكىندىگى مول. وسى باعىتتا ۇلكەن جۇمىس اتقارىلىپ جاتقانىنا كۋامىن.

جالپى، ينۆەستيتسيا تارتۋ – وتە كۇردەلى ءىس. ويتكەنى ينۆەستيتسياعا يەك ارتپايتىن مەملەكەت جوق. ءتىپتى الپاۋىت اقش-تىڭ ءوزى قارجىنىڭ سىرتقا كەتپەگەنىن قالايدى. سوندىقتان ينۆەس­تور ونداعان مەملەكەتتىڭ ىشىنەن ءبىزدى تاڭداپ، ەلگە قارجى قۇيسا، قۋانۋ كەرەك. ال ونىڭ قانداي جولمەن كەلەتىنىن سول پروتسەستىڭ ىشىندە جۇرگەندەر عانا جاق­سى تۇسىنەدى. بۇل وڭاي شارۋا ەمەس. باس­قاسىن ايتپاعاندا، ءار ەلدىڭ ۋاقىت بەلدەۋىنىڭ ءوزىن مىسالعا الساق جەتكىلىكتى. ماسەلەن، اقش-تاعى ينۆەستورمەن تىلدەسۋ ءۇشىن جۇمىستا ءتۇن ورتاسىنان اۋعانشا وتىراتىن كەزدەر بولادى. ال جاپونيامەن بايلانىسقا شىعۋ ءۇشىن تاڭمەن تالاسا جۇمىستا وتىرۋىڭ كەرەك. ۋاقىتپەن ساناسپاي جۇمىس جۇرگىزۋ ءلازىم. سوندىقتان مۇنداي قىزمەتتى تاڭداعانداردىڭ بويىنان ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك، تاباندىلىق تابىلۋى شارت. كەيدە ءبىر ينۆەستوردى ەلگە اكەلۋ ءۇشىن ەكى-ءۇش جىل ۋاقىت كەتەدى جانە بۇعان بىرنەشە مەكەمە اتسالىساتىنىن دا ۇمىتپاعان ءجون.

– ءبىزدىڭ ەلدەگى كونسالتينگ نارىعى قالاي، قاي باعىتتا دامىپ كەلەدى، از-كەم شولۋ جاساپ وتسەڭىز؟

– نارىقتىڭ دۇرىس باعىتتا دامىپ كەلە جاتقانىن وتاندىق كونسالتينگتىك كومپانيالاردىڭ كوبەيۋىنەن-اق اڭعارۋعا بولادى. راس، شەتەلدىك كومپانيالار كوپ. بىراق ولارعا باسەكەلەس بولا الاتىن وتاندىق كومپانيالار دا كوبەيۋدە. شەتەلگە تانىلىپ ۇلگەرگەن ويىنشىلار دا بارشىلىق. قالاي دەسەك تە، سۇرانىس بار. دەمەك، قازاقستان بيزنەسى كون­سال­تينگ­تىك قىزمەتتىڭ قانشالىقتى پاي­دالى ەكەنىن ءتۇسىندى جانە سوعان بەيىم­دەلە باس­تادى.

نارىقتاعى وڭ ديناميكاعا كوز جەتكىز­گەن سوڭ، مەن دە كونسالتينگتىك كومپا­نيا­نىڭ نەگىزىن قالاعاندى ءجون كوردىم. ال وعان دەيىن كونسالتينگتىك قىزمەت بويىنشا تاۋەلسىز ساراپشى رەتىندە جۇ­مىس ىستەدىم جانە قازىر دە وسى شارۋا­مەن اينالىسىپ ءجۇرمىن. وتاندىق، شەتەلدىك بىرنەشە كومپانيانى «استانا» حالىق­ارالىق قارجى ورتالىعىنا تىر­كە­دىم. ماسەلەن، سوڭعى جوبالارىمنىڭ ءبىرى يسلام­دىق قارجىلاندىرۋعا قاتىستى بولدى. يسلامدىق قارجىلاندىرۋ – ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن تىڭ باعىتتىڭ ءبىرى. ونى وركەندەتۋگە ۇلەس قوسۋ كەرەك.

– سوندا كومپانيالاردى «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنا تىر­كەۋمەن اينالىساسىزدار ما؟

– بۇدان باسقا دا قىزمەت تۇرلەرىن ۇسىنامىز. مەنىڭ كونسالتينگ نارىعىنا كەلۋىم «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىمەن تىكەلەي بايلانىستى. قارجى ورتالىعىندا بىرنەشە جىل جۇمىس ىستەدىم. شەتەلدىك كومپانيا­لار­دىڭ قازاقستانعا كەلۋىنە، ورتالىققا تىركەلۋىنە سەپتىگىمىز ءتيدى. بىراق كەزىندە ءوزىم كومەكتەسكەن كومپانيا وكىل­دە­رى، ولاردىڭ تانىستارى حابارلاسىپ، ءجيى كەڭەس سۇرايتىن بولدى. ءسوي­تىپ كونسالتينگتىك قىزمەتتە باق سىناپ كورۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم. مەنىڭ جانە ءوزىم نەگىزىن قالاعان كوم­پانياداعى مامانداردىڭ باستى ارتىق­شىلىعى – قارجى ورتالىعىندا قىز­مەت اتقارعانىمىز، ياعني كومپانيالار­دى تىركەۋ جۇمىسىنىڭ قالاي جۇرەتىنىن جاق­سى بىلەتىنىمىز، ءۇش تىلدە ەركىن سوي­لەۋى­مىز جانە اعىلشىن قۇقىعىنان حاباردار بولۋىمىز. كونسالتينگ كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاعاندا جوبالارعا بۇرىن بىرگە قىزمەت ەتكەن، 10-15 جىلدىق تاجىريبەسى بار، شەتەلدە ءبىلىم العان كاسىبي مامانداردى تارتتىم. ولار ۇسىنىسىمدى قا­بىل الىپ، كومپانيانى ودان ءارى بىرگە دامىتامىز دەگەن ۇمىتتەمىن.

قارجى ورتالىعىنىڭ بيزنەستى دامىتۋ دەپارتامەنتىندە جۇمىس ىستەگەندىكتەن، بۇل تاراپتىڭ دا تالابى ماعان جاقسى تانىس. وسىلايشا، كومپانيالارعا قارجى ورتالىعىنان ليتسەنزيا، سەرتيفيكات الۋ، ولاردى تىركەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسا باستادىم. قازىر ءبىزدىڭ كومپانيا باسقا دا بيزنەس كونسۋلتاتسيالارىمەن قاتار، وسى باعىتتا دا قىزمەت اتقارادى. جالپى، «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى – ۇلكەن جۇيە، ۇلكەن مۇمكىندىك. ورتالىقتىڭ ستاندارتتارى وتە جوعارى دەڭگەيدە جاسالعان. وسىنى مەملەكەتتىڭ دامۋىنا ءتيىمدى پايدالانۋ كەرەك.

– كونسالتينگ نارىعىندا قانداي كەدەرگىلەر بار؟

– ءىستىڭ ىڭعايىن بىلگەن كاسىبي مامان­عا، بىلىكتى كومپانياعا كەدەرگىسى جوق. تەك اراگىدىك وزىنە نە كەرەك ەكەنىن بىل­مەي­تىن كليەنتتەر كەزدەسەدى. بۇل – ءبىر. ەكىن­شى­دەن، كونسالتينگتىك قىزمەتتى كوبىنەسە ءىرى كومپانيالار پايدالانادى. مۇنداي قىزمەت شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە دە كەرەك. الايدا كوپ جاعدايدا كونسالتينگتىك قىزمەتتى الۋعا شاعىن بيزنەستىڭ شاماسى جەتپەي جاتادى. وسىنى ەسكەرۋ كەرەك. ماسەلەن، ءبىزدىڭ كومپانيا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قىزمەت كورسەتۋگە باسىمدىق بەرىپ وتىر. ولارعا دا قىزمەت ۇسىناتىن ورتا بولۋى كەرەك. ءبىز وسى ءبىر ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرساق دەيمىز. بۇل قاي تاراپقا بولسىن ءتيىمدى دەپ ويلايمىن. ءبىر جاعىنان كومپانيانىڭ ىسكەرلىگى ارتادى، ەكىنشى جاعىنان بيزنەسكە كومەكتەسۋ ارقىلى ەلدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوساسىڭ.

– قازىر بۇل نارىق قالاي رەتتەلەدى؟ جالپى، ونداي تەتىك بار ما؟

– كونسالتينگ نارىعىنا مەملەكەت تاراپىنان ەشقانداي رەتتەۋدىڭ قاجەتى جوق. ءيا، ورتاق ماسەلەلەردى تالقىلاپ، ءوزارا تاجىريبە الماساتىن، كونسالتينگتىك كوم­پانيالاردىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن قاۋىم­داس­تىقتاردىڭ بولعانى جاقسى. بىراق ول قاۋىمداستىق تا جۇمىستى قيىن­داتىپ جىبەرمەۋى قاجەت. سەرتيفيكات، باسقا دا دۇنيەلەر تالاپ ەتىلگەن جەردە نارىقتىڭ دامۋى دا تەجەلەدى. قازاقستان­نىڭ كونسالتينگ نارىعىنداعى وتاندىق كومپانيالار دامۋدىڭ جولىنا ەندى ءتۇستى. ونى باعىتىنان جاڭىلدىرىپ الماۋ وتە ماڭىزدى.

– پاندەميا كونسالتينگ نارىعىنا قالاي اسەر ەتتى؟

– كەرى اسەرىن سەزىندىك. بىرنەشە جوبامىز توقتاپ قالدى. بۇل تەك ءبىزدىڭ باسىمىزداعى جاعداي ەمەس. نارىق­تا­عى ويىنشىلاردىڭ كوبى وسىنداي قيىن­دىق­تار­مەن بەتپە-بەت كەلدى. نارىقتان مۇلدەم كەتىپ قالعان ويىنشىلار دا جوق ەمەس. باعىت-باعدارىن وزگەرتكەن كوم­پانيالاردى دا بىلەمىن. دەسە دە، توتەن­شە جاعدايدىڭ ءبارىن تىڭ مۇمكىندىك دەپ قاراستىرۋ كەرەك. سوندىقتان قيىن­دىقتارعا قاراماستان، جۇمىسىمىز جال­عاستى. كاسىبي كومانداعا قاشاندا سۇ­را­نىس تابىلادى.

– كونسالتينگتىك قىزمەتتى كوبىنەسە قان­­داي سالالار قاجەت ەتەدى؟

– مۇنداي قىزمەت بارلىق سالاعا كەرەك. ماسەلەن، ءبىزدىڭ تاجىريبەدە قۇرىلىس، تۇرعىن ءۇي، ءبىلىم، زاڭگەرلىك، قارجى سەكىلدى سالالارداعى كومپانيالارعا قىز­مەت كورسەتىلدى. كوپ رەسۋرسىڭدى الىپ قويا­تىن كومپانيالار دا كەزدەسەدى. وزدەرى حابارلاسىپ، «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنا تىركەلۋ بويىنشا كونسۋلتاتسيا الادى دا، كەيىن «حابارلاسامىز» دەپ جوق بولىپ كەتەدى. كەيبىر كومپانيا­لار بيزنەستەرىن باستاۋعا دايىن بولماۋى مۇمكىن. بىراق كونسالتينگ قىزمەتىنە جۇگىنبەيتىن كليەنتتەردىڭ بولۋى نارىققا ءتان نارسە. نەگىزى كومپانيالار كونسۋلتاتسيا ەمەس، ناقتى ءبىر باعىت بويىنشا كومەك سۇراپ حابارلاسۋى كەرەك. كونسۋلتاتسيا − كونسالتينگتىك كومپانياعا جۇگىنگەنگە دەيىن جاسالاتىن قادام.

– كەزىندە ۇلتتىق، مەملەكەتتىك، حالىق­ارالىق كومپانيالاردا جەمىستى ەڭبەك ەتتىڭىز. بيزنەستىڭ نەگىزىن قالاپ، تاۋە­كەلگە باردىڭىز. قانداي قيىن­دىق­تار بولدى؟

– ادامنىڭ ەڭ باستى ماقساتى – ايتەۋىر جەتىستىككە جەتۋ ەمەس. جەتىستىك ءۇشىن باس-كوز جوق العا ۇمتىلا بەرۋگە بولمايدى. البەتتە، اقىن مۇحتار شاحانوۆ ايتقانداي، «ۇلكەن ارمان» كەرەك. بىراق ول ارمان ەل مۇددەسىمەن ۇندەسىپ جاتۋى كەرەك. بۇل پافوس بولىپ ەستىلۋى مۇمكىن. بىراق شىندىعىندا سولاي. ءبىز ءۇشىن ەڭ باس­­­تى ماقسات – وزىڭە تاپسىرىلعان جۇمىستى تياناقتى تىندىرۋ، ءوزىڭ تۇرىپ جاتقان جەردى كوركەيتۋ، گۇلدەندىرۋ. سول ارقىلى ەلگە ەڭبەگىڭ سىڭەدى، جەتىستىك تە ءوزى ىزدەپ كەلەدى.

ءيا، ۇلكەن كومپانيالاردا، ىرگەلى مەكەمەلەردە جۇمىس ىستەدىم. «بولاشاقپەن» شەتەلدە ەكى رەت وقىدىم. ەل كوردىم. وسىنىڭ بارىنەن ۇققانىم بيزنەستىڭ الىپپەسىن مەكتەپ قابىرعاسىنان باستاۋ كەرەك. بۇل الەم ەلدەرىنە ءتان تاجىري­بە. بىزگە دە كەلىپ جەتتى. بالا كەز كەلگەن ماسەلەگە سىني جانە كرەاتيۆتى تۇرعىدان ويلاۋ­دى ەرتە مەڭ­گەر­ۋى كەرەك. قارجى ساۋات­تىلىعىن دا بالا كۇ­نىنەن ۇيرەنگەنى ابزال.

تاعى ءبىر ايتارىم، كاسىپكەر ءوز پايداسىن عانا ويلاماۋى كەرەك. ەلدىڭ مۇددەسى قاشاندا جوعارى تۇرۋى ءتيىس. ءبىز­دىڭ كاسىپكەرلەر بۇل تۇرعىدان العاندا قامشى سالدىرماي كەلەدى. ماسەلەن، پاندەميا كەزىندە وتاندىق كاسىپكەرلەر دەم جەتپەي قينالعان ناۋقاستارعا، جۇمىسسىز قالعان جاندارعا بارىنشا كومەكتەستى. مەم­لەكەتشىلدىك دەگەن وسى. جالپى، ەكونو­ميكانىڭ نەگىزى – شاعىن جانە ورتا بيزنەس. وسىعان كوڭىل ءبولۋ ماڭىزدى. ەل ۇكىمەتىنىڭ بۇل باعىتقا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىرعانى دا سوندىقتان دەپ ويلايمىن.

اڭگىمەلەسكەن
فارحات قايرات ۇلى،
«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

اقجايناق استانا

ەلوردا • كەشە

ديماش پەن دجەكسون

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار