مايدان شەبىندە ەرلىك كورسەتكەن قازاقتار اراسىنان اسكەري جوعارى شەن «گەنەرال» اتاعىنا قول جەتكىزگەن تۇلعالار دا بولدى. اتاپ ايتساق, سولاردىڭ ءبىرى – گەنەرال-مايور شاكىر جەكسەنباەۆ. بيىل وسى قازاق گەنەرالىنىڭ تۋعانىنا 120 جىل تولىپ وتىر.
العاش اۋىل مەكتەبىندە ءبىلىم الىپ, تىرشىلىك تاۋقىمەتىن تارتا ءجۇرىپ, ەسەيگەن بۇل تۇلعا 1977 جىلى قىركۇيەك ايىندا ءوز قولىمەن جازعان ءومىربايانىندا: «1901 جىلى 28 اقپان كۇنى ورال (قازىرگى باتىس قازاقستان) وبلىسى, وردا اۋدانى شوڭاي اۋىلىندا تۋدىم. اكەم ايتالى جەكسەنباەۆ پەن انام ءجاميلا جەكسەنباەۆا قاراپايىم شارۋا ادامدار ەدى. اكەم 1935 جىلى, انام 1959 جىلى قايتىس بولدى...» دەپتى.
قازاق گەنەرالىنىڭ ءومىر-تاريحىن كوكتەي شولىپ ايتار بولساق, 1919 جىلى ءوز وتىنىشىمەن ءى ۇلگىلى قىرعىز (قازاق) اتتى اسكەرى قاتارىنا قابىلدانىپ, كوپ كەشىكپەي ورىنبوردا اشىلعان كومانديرلەر كۋرسىن تامامداعان. ودان سوڭ ءى قازاق كاۆالەريالىق ديۆيزيونىندا ۆزۆود باسقارادى. 1920 جىلى قازاق ولكەلىك اسكەري-رەۆوليۋتسيالىق كوميتەتىنىڭ جولداماسىمەن ماسكەۋدەگى جۇمىسشى-شارۋا قىزىل اسكەر اكادەمياسىنا وقۋعا بارادى. 1925 جىلى اكادەميا باسشىسى فرۋنزەنىڭ قولىنان ۇزدىك وقۋ بىتىرگەنى جايلى كۋالىك الادى. سوعىس جىلدارى بۇل اكادەميانى بىتىرگەن كۋرسانتتار ىشىنەن 20 ادام اسكەري ەڭ جوعارعى اتاق «مارشال» دارەجەسىنە قول جەتكىزسە, 700-گە جۋىق كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى شىعىپتى.
قازاق ولكەلىك كوميتەتى رەسپۋبليكا استاناسىن ورىنبوردان قىزىلورداعا كوشىرگەن 1925 جىلى جەكسەنباەۆ قازاق اكسر اسكەري كوميسسارياتىنىڭ دايىندىق بولىمىنە باسشىلىق جاسادى. 1928 جىلى بەلورۋسسيا وكرۋگى 37-ءشى اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ 110-شى پولكىندا شتاب باستىعى قىزمەتىن اتقارا ءجۇرىپ ءبىر جىلدىق جوعارى حيميا اسكەري اكادەمياسىندا ءبىلىم الادى. وسىدان كەيىن قىزىل ارميانىڭ اسكەري-حيميا سالاسى بويىنشا بەلدى مامانىنا اينالدى.
اۋەلگى قىزمەتىن ۋكراينادا حيميا باتالونىنىڭ كومانديرى بولىپ باستاعان ول كەشىكپەي قوسىنىن باستاپ قيىر شىعىستا ك.روكوسسوۆسكي باسقارعان ديۆيزيانىڭ قۇرامىنا قوسىلادى. ش.جەكسەنباەۆتىڭ اسكەري حيميك رەتىندەگى قارىم-قابىلەتىنە ءتانتى بولعان ك.روكوسسوۆسكي ونى پولكوۆنيك شەنىنە دەيىن كوتەرىپ, 1940 جىلى كالينيندەگى اسكەري ۋچيليششەگە باتالون كومانديرى ەتىپ جىبەردى.
كەشىكپەي سوعىس باستالدى. تۋعان ەلىنە دەمالىسقا كەلە جاتقان جەكسەنباەۆ سوعىس باستالعانىن پويىزدىڭ ىشىندە ەستيدى دە, اۋىلىنا بارۋدان باس تارتىپ مايدان شەبىنە تارتادى. قيان-كەسكى مايدان باستالعاندا ول باتىس مايدانى حيميالىق قورعانىس ءبولىمى باستىعىنىڭ اعا كومەكشىسى, كەيىن ورتالىق مايداندا حيميالىق قورعانىس ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرى, وڭتۇستىك-باتىس مايدانى ءۇشىنشى بريانسك اسكەرىندە حيميالىق قورعانىس ءبولىمىنىڭ باستىعى مىندەتىن ابىرويلى اتقارادى. ياعني, مايداننىڭ ناعىز قاۋىپتى جەرلەرىندە مىندەت جۇكتەپ, العى شەپتە جۇرەدى.
زاپاستاعى گەنەرال-مايور ماحمۋت تەلەگۋسوۆ ءوزىنىڭ ەستەلىگىندە, سوعىس باستالعان تۇستا كەڭەس اسكەرلەرى ۇزدىكسىز شەگىنۋمەن بولدى دا, جاۋ قولىندا قالىپ بارا جاتقان ۇلكەن قويمالاردى جويىپ جىبەرۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى. ول ءۇشىن اسا قۋاتتى حيميالىق جارىلعىشتار قاجەت بولدى. ءسويتىپ جەكسەنباەۆ باستاعان ماماندار جانارمايدىڭ ءتۇرلى قوسىندىسى تولتىرىلعان شولمەك جاساپ شىعاردى. بۇل حيميالىق قارۋ كەڭەس اسكەرلەرى ءۇشىن جاۋدىڭ بەتىن قايتارۋدىڭ بىردەن-ءبىر قۇرالى بولدى. ايتالىق 1943 جىلى 6 مىڭ تانك,
4 مىڭ ۇشاق, 2 ميلليون ادام قاتىسىپ, 49 كۇنگە سوزىلعان اتاقتى كۋرسك شايقاسىندا العاش رەت نەمىس اسكەرىنە وسى قارۋ قولدانىلىپ, كۇيرەتە سوققى بەرىلدى. دىبىستىق جانە ءتۇتىندى شاشكالار, ارتيللەريالىق سناريادتار, مينالار مەن امپۋلالار تۇنگى ۋاقىتتا «ۋ-2» ۇشاعىمەن جاۋدىڭ العى شەبىنە, قارۋ-جاراق بازالارىنا تاستالىپ ولاردىڭ ەسىن شىعاردى, دەپ جازادى.
ورتالىق مايداننىڭ باس قولباسشىسى مارشال ك.روكوسسوۆسكي شاكىر جەكسەنباەۆتى كۋرسك مايدانىندا سىڭىرگەن ەڭبەگىن جوعارى باعالاپ, قازاق ازاماتى جايلى كەڭەس ارمياسى باس اسكەري شارۋاشىلىق باسقارماسىنا جولداعان جاۋىنگەرلىك مىنەزدەمەدە: «بريانسك مايدانى حيميالىق قورعاۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى پولكوۆنيك شاكىر جەكسەنباەۆ جولداس ساياسي ساۋاتتى, ادامگەرشىلىگى مول, جىگەرلى, ءوز بەتىمەن دۇرىس شەشىم قابىلداي بىلەتىن تاڭداۋلى كوماندير. ءوز ىسىنە جاۋاپتى جانە جولداستىققا ادال. قوعامدىق جانە پارتيالىق جۇمىستارعا بەلسەندى ارالاسادى. دەنساۋلىعى مىقتى ءارى شىدامدى», دەپ جازىلعان.
كەيىن مارشال ك.روكوسسوۆسكي «سولداتسكي دولگ» اتتى كىتابىندا: «مايدان بارىسىندا ەڭ قاۋىپتى نۇكتەلەرگە وتقارۋلاردى (وگنەمەت) جانە جارىلعىش بوتەلكەلەردى ورنالاستىرىپ, سولداتتاردى حيميا ماماندارى جاساعان جارىلعىش زاتتارمەن قارۋلاندىرىپ, مىقتى قورعانىس شەبىن قۇردىق» دەسە, كەيىنگى جىلدارى تۇلعانىڭ اسكەري قىزمەتى جايلى زەرتتەگەن سانسىزباي سەيتاقانوۆ اعامىز: «مارشالدىڭ كىتابىندا ايتىلعان جارىلعىش بوتەلكە («بۋتىلوچنىي پارا») دەيتىن حيميالىق جارىلعىشتى جاساپ شىققان قازاق ازاماتى جەكسەنباەۆ بولاتىن. بۇل قوسپانىڭ ەرەكشەلىگى تانكتىڭ زەڭبىرەك وعى وتپەيتىن شويىن تەمىردى قىزدىرىپ جىبەرەدى ەكەن», دەيدى.
جوعارىداعى جەتىستىكتەرىنەن كەيىن جەكسەنباەۆتى بريانسك مايدانىنىڭ باس قولباسشىسى, گەنەرال-پولكوۆنيك ماكس رەيتەر 1943 جىلى 10 مامىر كۇنى جوعارى اسكەري اتاققا ۇسىنادى. پولكوۆنيك شاكىر جەكسەنباەۆتى باس شتاب ماسكەۋگە شاقىرىپ حيميالىق قارۋ مامانى رەتىندە ەسەبىن تىڭدايدى. ءدال ەسەپ بەرىپ تۇرعان ساتىندە راديودان اتاقتى يۋري لەۆيتاننىڭ «اسكەري-حيميا مامانى شاكىر جەكسەنباەۆقا گەنەرال-مايور اتاعى بەرىلدى», دەگەن رۋحتى ءۇنى ەستىلەدى. بۇل 1943 جىلى قازان ايىنىڭ 14 كۇنى بولاتىن.
نەمىس فاشيستەرى تىزە بۇككەننەن كەيىن جەكسەنباەۆ مايدان دالاسىن حيميالىق قارۋ قالدىقتاردان تازارتۋ ىسىنە اتسالىسادى. ودان كەيىن 1945 جىلى 7 قاراشا كۇنى قىزىل الاڭدا وتكەن اتاقتى شەرۋدە حيميا پولكىن گەنەرال-مايور باستاپ ساپ تۇزەيدى. شاكىر اعانىڭ ارىپتەستەرمەن بىرگە پولك باستاپ شەرۋگە شىققالى تۇرعان ساتتەگى فوتوسى ساقتالعان.
سوعىستان كەيىن قازاق گەنەرالى وداقتىڭ جوعارى اسكەري وقۋ ورىندارىندا ۇستازدىق ەتكەن. اتاپ ايتساق, ماسكەۋدەگى ك.ۆوروشيلوۆ اتىنداعى حيميالىق شابۋىلدان قورعانۋ اسكەري اكادەمياسىندا فاكۋلتەت باستىعى, ۆ.كۋيبىشەۆ اتىنداعى اسكەري ينجەنەرلىك اكادەمياسىندا كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, اعا وقىتۋشى, سونداي-اق باۋمان اتىنداعى جوعارى تەحنيكالىق ۋچيليششەدە, ي.ليحاچەۆ اتىنداعى ماسكەۋ اۆتوموبيل زاۋىتىنىڭ جوعارى تەحنيكالىق ۋچيليششەسىندە ۇستاز بولعانى بەلگىلى. بۇل قىزمەتىن 1971 جىلعا دەيىن جالعاستىرادى.
قازاق دالاسىندا جاڭا زامان ورناۋىنا ەڭبەك ءسىڭىرىپ, ازامات سوعىسى, ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسىپ, اسكەري حيميانىڭ مايتالمان مامانى رەتىندە لەنين, ءتورت مارتە «جاۋىنگەرلىك قىزىل تۋ», «وتان سوعىسى», «قىزىل جۇلدىز», ت.ب. وردەن-مەدالدارىمەن ماراپاتتالعان قازاق گەنەرالى 1988 جىلى 23 اقپاندا ومىردەن وزدى. ارتىندا مۇرا بولىپ 1985 جىلى جارىق كورگەن «ي گورەك دىم ۆوينى» («سوعىستىڭ اششى ءتۇتىنى») اتتى قۇندى ەڭبەگى قالدى. جالعىز ۇلى ولەگ جەكسەنباەۆ مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اتانسا, 1954 جىلى تۋعان نەمەرەسى مارينا ماسكەۋدە تۇرادى.
