جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الىپ ءجۇرۋ مىندەتتى ەمەس

ەندى جول ساقشىلارى جال­عىز-اق قۇجات – جۇرگىزۋشىنىڭ جەكە كۋالىگى ارقىلى وزدەرىنە قا­جەتتى بارلىق مالىمەتتى ءىىم-ءنىڭ بىرىڭعاي كومپيۋتەرلىك جەلى­سىنىڭ ەلەكتروندى بازاسىنان تەك­سەرە الادى. ال ەگەر پوليتسيا قىزمەتكەرى وسى قۇجاتتاردىڭ ءبىرىن كورسەتۋدى تالاپ ەتسە, جۇر­گىزۋشى 102-گە نەمەسە ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ وزىندىك قاۋىپ­سىزدىك بولىمشەلەرىنە حابارلاسىپ, اكىمشىلىك حاتتاماعا قاتىستى سوتقا جۇگىنۋگە قۇقىلى. بۇل جونىندە ءىىم اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرىك ءتۇسىپوۆ: «جاڭا زاڭ نورمالارى ءاربىر پولي­تسيا قىزمەتكەرىنە ەگجەي-تەگجەي تۇسىندىرىلگەندىكتەن, مۇنداي جاعداي بولمايدى», دەپ قايىردى.

الايدا ءبىر نارسەنى ەسكەرتە كەتكەن ءجون. زاڭداعى بۇل تۇزەتۋلەر شەتەلدىك كولىك يەلەرى مەن جۇرگىزۋشى كۋəلىگىن وزگە ەلدەردەن العاندارعا قاتىستى ەمەس. سەبەبى ولار ءۇشىن قوس قۇجاتتى وزدەرىمەن بىرگە الىپ ءجۇرۋ, تالاپ ەتىلگەن جاعدايدا كورسەتۋ مىندەتتى بولىپ قالا بەرەدى. سونداي-اق جاڭا نورما جۇرگىزۋشىلەرگە ارنالعان كۋəلىك پەن تەحنيكالىق پاسپورت ەندى مۇلدە بەرىلمەيدى دەگەندى بىلدىرمەيدى. قۇجاتتار  بۇرىنعى تارتىپپەن بەرىلە بەرەدى. سەبەبى ولار جۇرگىزۋشىلەرگە شەتەلدە جول جۇرۋگە, جۇمىسقا ورنا­لاس­قاندا, سونداي-اق  كولىگىن سات­قاندا قاجەت بولادى. ال ەلى­مىزدە جىل سايىن 500 مىڭعا جۋىق جۇرگىزۋشى كۋəلىگى مەن 1,5 ميلليونعا جۋىق تەحنيكالىق تولقۇجات بەرىلەتىنىن ەسكەرسەك, جاڭا زاڭ تالابىنا ساي قۇجاتسىز ءجۇرۋ مىندەتى الىنىپ تاستالعانىمەن, حالىقتى قۇجات­تاندىرۋ قىزمەتى قالاتى­نىن تۇ­سىنگەنىمىز ءجون.

«جول ءجۇرىسى تۋرالى» زاڭنىڭ 54-بابىنداعى بۇل وزگەرىس جول ساقشىلارى ءۇشىن ارتىق قا­عازباستىلىقتان ارىلۋدىڭ ءبىر جولى بولسا, «ۇمىتشاق» جۇر­گىزۋشىلەر ءۇشىن ءجونسىز ايىپ­پۇل تولەۋدەن قۇتقاراتىن جاڭا­شىلدىق ەكەنى ءسوزسىز. سەبەبى وتكەن جىلى جۇرگىزۋشى كۋəلىگى مەن كولىگىنىڭ تولقۇجاتىن وزدە­رى­مەن بىرگە الىپ جۇرمەگەنى ءۇشىن 167 مىڭعا جۋىق جۇرگىزۋشى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلسا, ونىڭ 147,8 مىڭىنا ەسكەرتۋ جاسال­عان. ال ايىپپۇل ارقالا­عان­دار سانى 18 مىڭنان اسىپ جىعىلادى.

قابىلدانعان زاڭ تالاپتارىنا وراي قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدەگى جول ساقشىلارىن تەحنيكالىق جاراق­تاندىرۋعا, قاجەتتى قۇرال­­دارمەن قامتاماسىز ەتۋ­­گە دە ەرەكشە ءمان بەرىلىپ و­تىر. ءىىم مالىمەتىنشە, بۇگىن­دە جول-پاترۋلدىك پوليتسيا قۇرى­­لىمى «Əكىمشىلىك ءىس جۇر­گىزۋ­­دىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمى» جۇيە­سى ورناتىلعان 17 مىڭنان اس­تام پلانشەتپەن تولىق قام­تاماسىز ەتىلگەن. جول ساقشى­لارى وسى قۇرىلعىنىڭ كومەگى­مەن جۇرگىزۋشى كۋالىگىنىڭ جا­رام­دىلىق مەرزىمىن, ساقتان­دىرۋ ءپوليسىن, ءتىپتى ازاماتتىڭ بۇرىن-سوڭدى جۇرگىزۋ قۇقىنان ايىرىلعان-ايىرىلماعانىن, كريمينالدىق ەسەپتە بار-جوعىن دا تەكسەرە الادى. پلانشەتتەگى «Əكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋدىڭ بىر­ىڭعاي ءتىزىلىمى» جۇيەسى كولىككە قاتىستى دا تولىق اقپاراتتى كورسەتىپ بەرەدى. ماسەلەن, جول ساقشىسى كولىكتىڭ مەملەكەتتىك ءنومىرىن ەنگىزگەندە, ونىڭ تىر­كەلگەن ءنومىرى, يەسى, ماركاسى مەن مودەلى, سەرياسى مەن ءتۇسى, VIN كودى, سونداي-اق قايتا جابدىقتاۋ تۋرالى اقپاراتتى كورسەتەتىن ارنايى بەلگىلەرى اۆتوماتتى تۇردە شىعىپ تۇ­رادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, پوليتسيا قىزمەتكەرى پلانشەت ارقىلى كولىك پەن ونىڭ يەسىنە قاتىستى كەز كەلگەن مالىمەتتىڭ زاڭدىلىعىن تەكسەرە الادى. تەكسەرۋگە بار-جوعى 3-5 مينۋت ۋاقىت كەتەدى.

الەمدىك تاجىريبەگە كوز جۇ­گىرتسەك, ازاماتتاردىڭ ءومىرىن جە­ڭىل­دەتۋگە باعىتتالعان مۇن­داي زاڭ بىرنەشە ەلدە عانا بار ەكەن. سولاردىڭ ءبىرى – گرۋزيا جۇر­گىزۋشى كۋالىگىنسىز ءجۇرۋدى وسى­دان ون جىل بۇرىن, ياعني  2011 جىلدىڭ 1 قازانىنان زاڭداستىرىپ قويعان. ال پولشا – 2018, لاتۆيا 2019 جىلدان باستاپ, ازاماتتارىنان وزىمەن بىرگە جۇرگىزۋشى كۋالىگى مەن تەحنيكالىق پاسپورتىن الىپ ءجۇرۋىن تالاپ ەتپەيتىن بولعان.

كولىك سالاسىنداعى زاڭنا­مانى جەتىلدىرۋ ءۇشىن ەنگىزىلگەن جاڭا نورمانى ەلىمىزدەگى تسي­فر­لى قۇجات اينالىسىنا ەنگىزىلگەن تاعى ءبىر جاڭاشىلدىق دەۋگە  بولا­دى. سەبەبى تسيفرلاندىرۋ داۋى­رىندە قاجەتتى اقپاراتتىق ين­فراقۇرىلىم, ءتيىستى دەرەكتەر بازاسى بار كەزدە, بۇكىل الەم «تسيفر­لى جۇيەگە» اسى­عىپ جات­قاندا ءبىزدىڭ شەتتە قالىپ قويعانىمىز جارامايدى.