مەديتسينا • 11 اقپان، 2021

ءار سەكۋندى ساناۋلى فەلدشەرلەر

923 رەت كورسەتىلدى

جاھاندىق كەسەلدىڭ بەتىن قايتارۋدا فەلدەرشەرلەردىڭ ەڭبەگى زور. سەبەبى ادامزاتتىڭ ءومىرى قىل ۇستىندە تۇرعان شاقتا العاشقى كومەكتى كورسەتەتىن وسى ماماندىق يەلەرى. ەندەشە، دارىگەرلەردەن ءبىلىمى مەن تاجىريبەسى اسىپ تۇسپەسە، كەم تۇسپەيتىن فەلدشەرلەردىڭ بۇگىنگى احۋالى قالاي؟ مامانداردىڭ قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى – جەدەل جاردەم كولىگىنىڭ جىلدامدىعىنا بايلانىستى بولسا، ينفراقۇرىلىمدى نەگە دامىتپاسقا؟ وسى سەكىلدى سۇراقتار بۇگىنگە دەيىن شەشىمىن تاپپاي كەلەدى.

 

جەدەل جاردەمگە دە جاردەم كەرەك

دامىعان جانە كورشىلەس ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن نەگىزگە الساق، ولاردا رەانيموبيل كولىكتەرىنىڭ جەدەلدىگى ءاردايىم الدىڭعى قاتاردا تۇرادى. وسى ورايدا وڭىردەگى العاشقى مەديتسينالىق كومەك­تەردىڭ جاي-جاپسارىن باقىلاپ كوردىك. قوستاناي وبلىستىق جەدەل جاردەم كور­سەتۋ ستانساسىنىڭ جوعارى ساناتتى فەلد­شەرى، كاسىپوداق كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى ءلاززات قىپشاقبايقىزى جۇمىس بارىسىندا كەزدەسكەن كەلەڭسىز وقيعالاردىڭ ءبىرسىپىراسىن ايتىپ بەردى.

− جەدەل جاردەم كولىگى جول – كولىك وقي­عا­سىنا ءتۇسىپ قالعاندا دەرەۋ شەشىمىن تابۋ­عا تىرىسامىز. ءبىزدىڭ جۇرگىزۋشىلەرگە جول بەرمەي، سوعىپ كەتكەن جاعدايلار دا كەزدەستى. ماسەلەن، اۋىر حالدەگى ناۋ­قاس­تى اۋرۋحاناعا جەتكىزەردە، جەڭىل كولىك­تىڭ جۇرگىزۋشىلەرى جول بەرگىسى كەل­مەيدى. سودان جول كولىك وقيعاسىنا تاپ بولىپ، كەيدە جەدەل جاردەم قىزىل بەلگى­دەن ءوتىپ كەتكەنىمىز ءۇشىن ايىپپۇل سا­لادى. سيرەنانى قانشا جاقساق تا، ونى بەي­نە­باقىلاۋ كامەراسى دۇرىس تىركە­مەيتىن كەزدەرى بولدى، − دەيدى ءلاززات قىپشاق­بايقىزى.

كورشىلەس وزبەكستاندا سوڭعى 2 جىلدا شۇعىل كومەكتىڭ ۋاقتىلى كەلمەۋىنەن 48 مىڭنان استام ادام قايتىس بولعان. سونداي-اق 3 جىل ىشىندە ارنايى اۆتو­كولىك قۇرالدارىنا جول بەرمەگەن جۇر­گىزۋشىلەرگە قاتىستى 700-دەن استام دە­رەك تىركەلگەن. بۇعان دەيىن ەلىمىزدىڭ دەنساۋ­لىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى جول بويىندا جەدەل جاردەم كولىكتەرىن جىبەر­مەيدى دەگەن ماسەلەنى بىرنەشە رەت كوتەرگەن-ءدى. سوندىقتان فەلدشەرلەر شا­قىر­تۋلارعا كەشىگىپ كەلەدى دەگەندى العا تارتادى. وسىعان وراي ۆەدومستۆو جۇر­گىزۋ­شىلەردى جولدا ساق بولۋعا جانە جەدەل جاردەمگە جول بەرۋگە شاقىرادى. وزىق ەلدەردە جەدەل جاردەم سيرەناسىن ەستىگەندە جۇرگىزۋشىلەردىڭ ءوزىن قالاي ۇستاۋ كەرەكتىگى تۋرالى ارنايى قاۋلى بەكىتىلگەن.

«جەدەل جاردەم كولىگى سيرەنا­مەن كەلە جاتسا دا، ونى ەشكىم ەلەپ جات­قان جوق. مىسالى، ءوزىم بالالار فەلد­شەرى بولعاندىقتان، كوبىنە تاجىري­بە بارى­سىندا دەنەلەرى قۇرى­سىپ-تىرىساتىن، تالماسى ۇستاپ قالا­تىن بالالاردى ءجيى كەزدەستىرەمىن. ءدال سونداي مەزەتتە بالا­لاردىڭ دەنەسى قۇرىسىپ قالۋى بىرنەشە ساعات بويى توقتامايدى. تەك اۋرۋحاناعا اپارىپ، جان­ساقتاۋ بولىمىنە جاتقىزعاندا عانا دەنساۋلىعى قالىپقا كەلەدى. سول سۋدورگىمپەن كەلە جاتقاندا بىزگە جول بەرمەي، ادامدى ءارى-ءسارى قىلاتىنى بار»، دەيدى جوعارى ساناتتى فەلدشەر.

ەسكە سالا كەتەيىك، سامارا-شىمكەنت تاسجولىنىڭ حرومتاۋ اۋدانى مەن اق­قۇدىق كەنتى اۋماعىندا جەڭىل جانە جەدەل جاردەم قىزمەتىنىڭ كولىگى سوقتىعىسىپ، اقىر اياعىندا ءبىر جولاۋشى اۋرۋحانادا جان ءتاسىلىم ەتتى. بەلگىلى بولعانداي، جەڭىل كولىك جۇرگىزۋشىسى رۋلگە يە بولا الماي قالعان. وسىنداي جايتتىڭ ءبىرى پاۆلودار قالاسىندا قايتالاندى. باعدارشامنىڭ قىزىل تۇسىنە ءوتىپ كەتكەن كولىك جول اپا­تىنا سەبەپشى بولدى. زارداپ شەككەن مەديتسينا ماماندارى مەن ناۋقاس اۋرۋحاناعا جاتقىزىلدى. ارينە، بۇل جايتتان كەيىن ناۋقاستاردىڭ دەنى جازىلىپ شىقتى.

 

قاس-قاعىم ساتتە…

ءلاززات قىپشاقبايقىزى فەلدشەر ماماندىعىن 1994 جىلى تامامدا­عان. ەڭبەك جولىن شىمكەنتتەگى قالالىق جە­­دەل جاردەم ستانساسىندا باستاپ، 7 جىلىن سارپ ەتكەن، ودان ءارى 13 جىلىن وقۋ-اعارتۋ سالاسىنداعى مەيىرگەرلىك قىزمەتكە ار­ناعان. ال قوستاناي وبلىستىق جەدەل جاردەم ستانساسىندا 4 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. جوعارى ساناتتى فەلدشەر وبلىستىق جەدەل جاردەم ستانساسىندا ءجۇرىپ، بىرنەشە توسىن دا قىزىق وقيعالاردى باستان كەشىرگەن. سو­لاردىڭ ءبىرى 10 ايلىق بالانىڭ ۇلكەن تابلەتكانى جۇتىپ قويعان. فەلدشەرلەر جە­دەل ارەكەت ەتىپ بالانى اۋرۋحاناعا جەت­كىزگەن. قاۋىپتى زاتتى ەندوسكوپيامەن الىپ، سودان سوڭ ءسابيدىڭ بەتى بەرى قاراعان. اتالعان وقيعا الەۋمەتتىك جەلىلەردە تاراپ، مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى كوپشىلىك­تىڭ قۇرمەتىنە بولەندى.

«2020 جىلدىڭ كۇزىندە قاۋىپتى جايت ورىن الدى. وقيعا ورنىنا شۇعىل حابارمەن جەتتىك. ءسويتىپ بالانىڭ تىنىس الۋى تارىلىپ، ەنتىگىپ تۇرعانىن بايقادىم. بۇل ۋاقىتتا كارانتيندىك شەكتەۋلەر دە، سايابىرلاسا دا، جۇرتتا قورقىنىش قالىپ قويعان ەدى. بالانىڭ ءجۇزى سۇپ-سۇر بولىپ، قيمىل-قوزعالىسى ودان بەتەر ناشارلاپ بارا جاتتى. «مەنى ىشكە كىرگىزىڭىز، بالاعا كومەكتەسەيىن» دەسەم، اكەسى «سەن بالاعا كوروناۆيرۋسقا قارسى ەكپە سالعالى جا­تىرسىڭ. مەن وعان جول بەرمەيمىن» دەپ قارسى الدىمدا قاسقايىپ تۇرىپ الدى. ال جەدەل جاردەم قىزمەتىن ەگدە تارتقان اناسى شاقىرعان ەكەن. ءبىر كەزدە ماعان دورەكى سويلەپ، قول كوتەرۋگە دەيىن باردى. جۇرگىزۋشىمىزدى شاقىرتتىم. ول مە­نى دەرەۋ سىرتقا الىپ شىقتى. وكى­نىش­تى­سى، مەن ءالى دە كومەك كورسەتە الما­دىم. امالىمىز تاۋسىلعاندىقتان، پولي­تسياعا حابارلاستىق. پوليتسيا وكىل­دەرى كەلىسىمەن، بالانىڭ ەنتىگىن ءدارى ەگىپ قانا توقتاتتىق. ءارى قارايعى دەنساۋ­لى­عىن باقىلاۋ ماقساتىندا بالانى اۋرۋحاناعا الىپ كەلدىك. وسى تۇستا پولي­تسەيلەر شاعىمدانۋشى رەتىندە ارىز تولتىرتقىزدى. الايدا اۋرۋحاناعا قاي­­­تا كەلسەم، بالانىڭ اكەسى اۋرۋحانا­دا ماس كۇيىندە ءجۇر. ەشقانداي شارا قول­­­دان­­باعاندارىنا توسىرقاپ قالدىم. ءتىپتى مەنەن كەشىرىم سۇراعان جوق. وعان قوسا ول وبلىسقا قاراستى ناۋرىزىم اۋدانىنداعى مەكتەپتە ساباق بەرەدى ەكەن. سونى بىلە تۇرا، ونىڭ مەكتەپ قابىرعاسىندا ساباق بەرىپ جۇرگەنىنە قورقىنىشپەن قارايمىن. بۇل جەردە بىرىنشىدەن بالانىڭ، ەكىنشىدەن مەنىڭ ومىرىمە ايتارلىقتاي قاۋىپ ءتوندى»، دەيدى فەلدشەر.

بۇدان بولەك، ءلاززات قىپشاقباي­قى­زى جۇكتى ايەلدەردى جەدەل جاردەم كولىگىندە، جول بويىندا، سونداي-اق تەمىر جول ۆوكزالىندا قابىلداعان كەزدەرى بولعان. ايتا كەتەرلىگى، ول پويىزداردىڭ قاراما-قار­سى باعىتتا قوزعالعانىنا قاراماستان، پەر­رون ورتاسىندا ەگىز بالانىڭ دۇنيەگە كەلۋى­نە سەپتىگىن تيگىزگەن ەكەن.

 

فەلدشەرلەر نەگە تاپشى؟

بەيداۋا كەسەلدى جەڭىپ شىعۋ ءۇشىن ءالى دە ءتيىستى شارالار قولدانىلىپ كەلەدى. دەگەنمەن، ىندەتتىڭ ءبىرىنشى تولقىنىن­دا مەديتسينا ماماندارى جەتىسپەيدى. ەلى­مىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جاس ماماندار تارتىلدى. بۇگىنگى تاڭدا قوستاناي وڭىر­لىك اۋرۋحاناسى مەديتسينالىق كوللەدج­دى ءبىتىرىپ كەلگەن جاس ماماندارمەن، ونىڭ ىشىندە فەلدشەرلەرمەن تولىقتىرى­لىپ جاتىر. مىسالى، جەرگىلىكتى اۋرۋحانا­دا تاۋلىگىنە 2 دارىگەرلىك، 8 جەلىلىك جانە با­لالاردىڭ 4 جەلىلىك بريگاداسى جۇمىس ىستەيدى.

ءلاززات قىپشاقبايقىزىنىڭ ايتۋىن­شا، باستاپقىدا مەديتسينالىق كوللەدجدى ءبىتىرىپ كەلگەن جاس مامانداردى جال­عىز جىبەرمەيدى. سەبەبى ادامنىڭ ءومىرى بارى­نەن ماڭىزدى بولعاندىقتان، جاۋاپكەر­شىلىكتىڭ ارتا تۇسەتىنى انىق. وسىعان بايلانىستى جەلىلىك بريگاداعا ەكى فەلدشەر شىعادى، سوعان قوسالقى فەلدشەر رەتىندە جاس ماماندى تاجىريبە جيناۋعا جىبەرەدى.

سونىمەن قاتار ول قاۋلىعا سايكەس ەكى فەلدشەر بولىپ ءجۇرۋ مىندەتتى ەكە­نىن تىلگە تيەك ەتتى. الايدا ماماندار جەتىس­پەگەندىكتەن، ءبىر فەلدشەردەن شىعۋعا تۋرا كەلەتىنىن ايتادى.

ء«وزىم بىلەتىن قوستاناي قالاسىنداعى مەديتسينالىق كوللەدجدەن كەلەتىن ماماندار تەوريالىق جاعىنان وتە جاقسى دايارلانعان. سويتە تۇرا، پراكتيكالىق تۇستارىن ولار تاجىريبە بارىسىندا تولىق­تىرادى. مەنىڭ ويىمشا، شتات سا­نىن كوبىرەك اشىپ جانە ستۋدەنتتىك توپ­تاردى تولىقتىرۋ كەرەك. مىسالى، فەلد­شەرلىك فاكۋلتەتتە ءبىر توپتا 25-30 عانا ادام ءبىتىرىپ شىعادى. ونىڭ بارلىعى قالادا تۇراقتاماعاندىقتان، وبلىستىڭ ءار ايماعىنا جۇمىسقا ورنالاسادى. وسى­دان مامان تاپشىلىعى بولىپ جاتىر»، دەيدى ل.قىپشاقبايقىزى.

 

جالاقى كوڭىل كونشىتە مە؟

قالا اۋماعىنداعى فەلدشەرلەردىڭ ايلىق تابىسى ءبىرشاما جاقسى دەسەك تە بولادى. ال شالعاي ەلدى مەكەندەر­دە ايلىق تۇراقسىز ءارى وتە از. وسى تۇستا ايلىق تابىسى از بولعانىمەن، ءوز ىسىنە ادال، ءبى­لىمدى مامانداردى كەزدەستىرۋ قيىننىڭ قيىنى. سەبەبى اۋىلداعى فەلد­شەرلەردىڭ ارقالاعان جۇگى وتە جاۋاپ­تى. ولار ناۋقاستى ەمحاناعا جەتكىزگەنگە دەيىن اۋرۋدىڭ دياگنوزىن دۇرىس قويا ءبىلۋى ءتيىس. دۇرىس قويىلعان دياگنوزدىڭ ءوزى ءولىم مەن ءومىردىڭ ورتاسىندا جاتقان قانشاما تاعدىردى امان الىپ قالادى. سونىمەن قاتار جازاتايىم وقيعالار كەزىندە دارىگەرگە دەيىنگى شۇعىل كومەكتى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ وسى اۋىلدىق فەلدشەرلەر كورسەتەدى.

وتكەن جىلى پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا ءۇش جىل ىشىندە اۋىلدى فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتەر مەن دارىگەرلىك امبۋلاتوريالارمەن قامتا­ماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن كوتەرگەن ەدى. دەپۋ­تاتتاردىڭ الاڭداۋشىلىعىن ءالى كۇنگە دەيىن وسىنداي مەديتسينالىق پۋنكتتەرگە وڭىرلەردىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرى تۋرالى دەرەكتەردىڭ جوقتىعى تۋىنداتىپ وتىر. دەسە دە سوڭعى 3 جىلدىقتا شالعاي ەلدى مەكەندەردە بارلىعى 385 فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتەر مەن دارىگەرلىك امبۋلاتوريالار بوي كوتەرگەن.

قاس-قاعىم ساتتە اۋرۋ ادامنىڭ دياگ­نوزىن دالمە-ءدال قويا بىلەتىن، جۇمى­سى­نا ادال، بىلىكتى فەلدشەر ءلاززات قىپ­شاق­بايقىزىنىڭ كىشىگىرىم نازى بار ەكەن. ويتكەنى ول وقۋ-اعارتۋ سالاسىندا مەيىرگەر بولىپ ىستەگەن جىلدارى ءبىراز جىلعى بىلىكتىك ساناتىمەن 50 مىڭ تەڭگە الىپ كەلگەن.

جۇمىس تاجىريبەسىنىڭ جالاقىعا اسەرى ءار كەزەڭدە تۇرلەنىپ تۇرادى. ستاتيستي­كاعا كوز جۇگىرتسەك، تاجىريبەلى ماماندار­دىڭ ءوزى – 18%-عا، مانسابىنىڭ بىرنە­شە جىلىندا – 5%-عا كوبىرەك الادى. ال جاس مامان­داردىڭ جالاقىسى 7%-عا كەم بەرىلەدى.

ەلىمىزدە جەدەل جاردەم فەلدشەر­لەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگى 165 مىڭ تەڭگە­دەن السا، كەي وڭىرلەردە 115 648 تەڭگەدەن، فەلدشەر-مەدبيكەلەر – 100 مىڭ تەڭگە­دەن السا، ال رەيس الدىنداعى تەكسەرۋ فەلدشەرى 44 515 تەڭگەنى مىسە تۇتادى.

سونىمەن قاتار فەلدشەر ماماندى­عى بويىنشا الماتى قالاسىندا ورتاشا جالاقى دەڭگەيى 175 051 تەڭگەنى قۇراي­دى. ودان كەيىنگى ورىنعا سولتۇستىك قازاق­ستان مەن اتىراۋ وبلىستارى جاي­عاستى. ال ەڭ كوپ بوس جۇمىس ورىندارى − شىعىس قازاقستان (19،2%)، ەكىنشى ورىندا – پاۆلودار (17،3%)، ءۇشىنشى ورىن­دا اتىراۋ وبلىستارى (15،4%) تۇراق­تادى. ءارى قاراي اقتوبە (11،5%)، باتىس قازاقستان (9،6%)، سولتۇستىك قازاقستان (7،7%)، قىزىلوردا وبلىستارىن (5،8%)، سونداي-اق الماتى (5،8%) مەن نۇر-سۇلتان قالاسىن (3،8%) جانە ماڭعىس­تاۋ وبلىسىن (3،8%) اتاپ وتۋگە بولادى. اقش-تىڭ Business Insider ەڭبەك ستاتيستيكا­سى بيۋروسىنىڭ مالىمەتتەرىنە سايكەس، 2029 جىلعا قاراي مەدبيكەلەردىڭ جىلدىق جالاقىسى 221 900 دوللاردى (قازىر جىلىنا 73 300 دوللار) قۇرايدى دەپ بولجام جاسالعان.

 

امانات

قايناعان تىرشىلىكتىڭ ورتاسىندا ءجۇ­رىپ، ورتا بۋىندى مەديتسينا قىزمەت­كەر­لەرىنىڭ ەڭبەگى باعالانباي جاتادى. قازاقستاندا 103 نومىرىنە ءبىر تاۋلىكتە مىڭ­داعان قوڭىراۋ تۇسەدى. ءبىر كۇننىڭ وزىن­دە قانشاما شاقىرتۋ الىنادى. بۇل كورسەت­كىش جىل سايىن وسۋدە.

جاقىنىمىز اياق استىنان اۋىرعاندا عانا جانىمىز شىرقىراپ، ءار سەكۋند، مينۋتتى ساناپ، جەدەل جاردەمدى كۇتۋمەن تاعاتى تاۋسىلماعان ادام كەمدە-كەم شى­عار. ەكى وتتىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ، ناۋقاس­تىڭ ءومىرىن فەلدشەرلەرگە اماناتتايمىز. وسى ۋاقىتتا دياگنوزدى دۇ­رىس قويا بىلەتىن، امان-ەسەن ۇيىنە ورالاتىن ادامنىڭ تاعدىرى – فەلدشەردىڭ جاۋاپ­كەرشىلىگى مەن بىلىمىنە تاۋەلدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

عارىشتان انىقتالعان قوقىستار

ەكولوگيا • بۇگىن، 08:24

ۆيرۋس جۇقتىرۋ توقتاماي تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:16

ءورت سوندىرگەن وجەتتەر

ايماقتار • بۇگىن، 08:12

ەرلىككە بەرگىسىز ەڭبەك

قوعام • بۇگىن، 08:09

جاساندى جۇرەك سالىندى

الەم • بۇگىن، 08:02

نۇروتاندىقتاردىڭ ايقىن جەڭىسى

ساياسات • بۇگىن، 07:43

شامانىڭ ءانى

ونەر • كەشە

سوتتالعان جىرلار

ادەبيەت • كەشە

9 اي «تولعاتقان» 9 پايىز

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار