جەدەل جاردەمگە دە جاردەم كەرەك
دامىعان جانە كورشىلەس ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن نەگىزگە الساق, ولاردا رەانيموبيل كولىكتەرىنىڭ جەدەلدىگى ءاردايىم الدىڭعى قاتاردا تۇرادى. وسى ورايدا وڭىردەگى العاشقى مەديتسينالىق كومەكتەردىڭ جاي-جاپسارىن باقىلاپ كوردىك. قوستاناي وبلىستىق جەدەل جاردەم كورسەتۋ ستانساسىنىڭ جوعارى ساناتتى فەلدشەرى, كاسىپوداق كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى ءلاززات قىپشاقبايقىزى جۇمىس بارىسىندا كەزدەسكەن كەلەڭسىز وقيعالاردىڭ ءبىرسىپىراسىن ايتىپ بەردى.
− جەدەل جاردەم كولىگى جول – كولىك وقيعاسىنا ءتۇسىپ قالعاندا دەرەۋ شەشىمىن تابۋعا تىرىسامىز. ءبىزدىڭ جۇرگىزۋشىلەرگە جول بەرمەي, سوعىپ كەتكەن جاعدايلار دا كەزدەستى. ماسەلەن, اۋىر حالدەگى ناۋقاستى اۋرۋحاناعا جەتكىزەردە, جەڭىل كولىكتىڭ جۇرگىزۋشىلەرى جول بەرگىسى كەلمەيدى. سودان جول كولىك وقيعاسىنا تاپ بولىپ, كەيدە جەدەل جاردەم قىزىل بەلگىدەن ءوتىپ كەتكەنىمىز ءۇشىن ايىپپۇل سالادى. سيرەنانى قانشا جاقساق تا, ونى بەينەباقىلاۋ كامەراسى دۇرىس تىركەمەيتىن كەزدەرى بولدى, − دەيدى ءلاززات قىپشاقبايقىزى.
كورشىلەس وزبەكستاندا سوڭعى 2 جىلدا شۇعىل كومەكتىڭ ۋاقتىلى كەلمەۋىنەن 48 مىڭنان استام ادام قايتىس بولعان. سونداي-اق 3 جىل ىشىندە ارنايى اۆتوكولىك قۇرالدارىنا جول بەرمەگەن جۇرگىزۋشىلەرگە قاتىستى 700-دەن استام دەرەك تىركەلگەن. بۇعان دەيىن ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى جول بويىندا جەدەل جاردەم كولىكتەرىن جىبەرمەيدى دەگەن ماسەلەنى بىرنەشە رەت كوتەرگەن-ءدى. سوندىقتان فەلدشەرلەر شاقىرتۋلارعا كەشىگىپ كەلەدى دەگەندى العا تارتادى. وسىعان وراي ۆەدومستۆو جۇرگىزۋشىلەردى جولدا ساق بولۋعا جانە جەدەل جاردەمگە جول بەرۋگە شاقىرادى. وزىق ەلدەردە جەدەل جاردەم سيرەناسىن ەستىگەندە جۇرگىزۋشىلەردىڭ ءوزىن قالاي ۇستاۋ كەرەكتىگى تۋرالى ارنايى قاۋلى بەكىتىلگەن.
«جەدەل جاردەم كولىگى سيرەنامەن كەلە جاتسا دا, ونى ەشكىم ەلەپ جاتقان جوق. مىسالى, ءوزىم بالالار فەلدشەرى بولعاندىقتان, كوبىنە تاجىريبە بارىسىندا دەنەلەرى قۇرىسىپ-تىرىساتىن, تالماسى ۇستاپ قالاتىن بالالاردى ءجيى كەزدەستىرەمىن. ءدال سونداي مەزەتتە بالالاردىڭ دەنەسى قۇرىسىپ قالۋى بىرنەشە ساعات بويى توقتامايدى. تەك اۋرۋحاناعا اپارىپ, جانساقتاۋ بولىمىنە جاتقىزعاندا عانا دەنساۋلىعى قالىپقا كەلەدى. سول سۋدورگىمپەن كەلە جاتقاندا بىزگە جول بەرمەي, ادامدى ءارى-ءسارى قىلاتىنى بار», دەيدى جوعارى ساناتتى فەلدشەر.
ەسكە سالا كەتەيىك, سامارا-شىمكەنت تاسجولىنىڭ حرومتاۋ اۋدانى مەن اققۇدىق كەنتى اۋماعىندا جەڭىل جانە جەدەل جاردەم قىزمەتىنىڭ كولىگى سوقتىعىسىپ, اقىر اياعىندا ءبىر جولاۋشى اۋرۋحانادا جان ءتاسىلىم ەتتى. بەلگىلى بولعانداي, جەڭىل كولىك جۇرگىزۋشىسى رۋلگە يە بولا الماي قالعان. وسىنداي جايتتىڭ ءبىرى پاۆلودار قالاسىندا قايتالاندى. باعدارشامنىڭ قىزىل تۇسىنە ءوتىپ كەتكەن كولىك جول اپاتىنا سەبەپشى بولدى. زارداپ شەككەن مەديتسينا ماماندارى مەن ناۋقاس اۋرۋحاناعا جاتقىزىلدى. ارينە, بۇل جايتتان كەيىن ناۋقاستاردىڭ دەنى جازىلىپ شىقتى.
قاس-قاعىم ساتتە…
ءلاززات قىپشاقبايقىزى فەلدشەر ماماندىعىن 1994 جىلى تامامداعان. ەڭبەك جولىن شىمكەنتتەگى قالالىق جەدەل جاردەم ستانساسىندا باستاپ, 7 جىلىن سارپ ەتكەن, ودان ءارى 13 جىلىن وقۋ-اعارتۋ سالاسىنداعى مەيىرگەرلىك قىزمەتكە ارناعان. ال قوستاناي وبلىستىق جەدەل جاردەم ستانساسىندا 4 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. جوعارى ساناتتى فەلدشەر وبلىستىق جەدەل جاردەم ستانساسىندا ءجۇرىپ, بىرنەشە توسىن دا قىزىق وقيعالاردى باستان كەشىرگەن. سولاردىڭ ءبىرى 10 ايلىق بالانىڭ ۇلكەن تابلەتكانى جۇتىپ قويعان. فەلدشەرلەر جەدەل ارەكەت ەتىپ بالانى اۋرۋحاناعا جەتكىزگەن. قاۋىپتى زاتتى ەندوسكوپيامەن الىپ, سودان سوڭ ءسابيدىڭ بەتى بەرى قاراعان. اتالعان وقيعا الەۋمەتتىك جەلىلەردە تاراپ, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى كوپشىلىكتىڭ قۇرمەتىنە بولەندى.
«2020 جىلدىڭ كۇزىندە قاۋىپتى جايت ورىن الدى. وقيعا ورنىنا شۇعىل حابارمەن جەتتىك. ءسويتىپ بالانىڭ تىنىس الۋى تارىلىپ, ەنتىگىپ تۇرعانىن بايقادىم. بۇل ۋاقىتتا كارانتيندىك شەكتەۋلەر دە, سايابىرلاسا دا, جۇرتتا قورقىنىش قالىپ قويعان ەدى. بالانىڭ ءجۇزى سۇپ-سۇر بولىپ, قيمىل-قوزعالىسى ودان بەتەر ناشارلاپ بارا جاتتى. «مەنى ىشكە كىرگىزىڭىز, بالاعا كومەكتەسەيىن» دەسەم, اكەسى «سەن بالاعا كوروناۆيرۋسقا قارسى ەكپە سالعالى جاتىرسىڭ. مەن وعان جول بەرمەيمىن» دەپ قارسى الدىمدا قاسقايىپ تۇرىپ الدى. ال جەدەل جاردەم قىزمەتىن ەگدە تارتقان اناسى شاقىرعان ەكەن. ءبىر كەزدە ماعان دورەكى سويلەپ, قول كوتەرۋگە دەيىن باردى. جۇرگىزۋشىمىزدى شاقىرتتىم. ول مەنى دەرەۋ سىرتقا الىپ شىقتى. وكىنىشتىسى, مەن ءالى دە كومەك كورسەتە المادىم. امالىمىز تاۋسىلعاندىقتان, پوليتسياعا حابارلاستىق. پوليتسيا وكىلدەرى كەلىسىمەن, بالانىڭ ەنتىگىن ءدارى ەگىپ قانا توقتاتتىق. ءارى قارايعى دەنساۋلىعىن باقىلاۋ ماقساتىندا بالانى اۋرۋحاناعا الىپ كەلدىك. وسى تۇستا پوليتسەيلەر شاعىمدانۋشى رەتىندە ارىز تولتىرتقىزدى. الايدا اۋرۋحاناعا قايتا كەلسەم, بالانىڭ اكەسى اۋرۋحانادا ماس كۇيىندە ءجۇر. ەشقانداي شارا قولدانباعاندارىنا توسىرقاپ قالدىم. ءتىپتى مەنەن كەشىرىم سۇراعان جوق. وعان قوسا ول وبلىسقا قاراستى ناۋرىزىم اۋدانىنداعى مەكتەپتە ساباق بەرەدى ەكەن. سونى بىلە تۇرا, ونىڭ مەكتەپ قابىرعاسىندا ساباق بەرىپ جۇرگەنىنە قورقىنىشپەن قارايمىن. بۇل جەردە بىرىنشىدەن بالانىڭ, ەكىنشىدەن مەنىڭ ومىرىمە ايتارلىقتاي قاۋىپ ءتوندى», دەيدى فەلدشەر.
بۇدان بولەك, ءلاززات قىپشاقبايقىزى جۇكتى ايەلدەردى جەدەل جاردەم كولىگىندە, جول بويىندا, سونداي-اق تەمىر جول ۆوكزالىندا قابىلداعان كەزدەرى بولعان. ايتا كەتەرلىگى, ول پويىزداردىڭ قاراما-قارسى باعىتتا قوزعالعانىنا قاراماستان, پەررون ورتاسىندا ەگىز بالانىڭ دۇنيەگە كەلۋىنە سەپتىگىن تيگىزگەن ەكەن.
فەلدشەرلەر نەگە تاپشى؟
بەيداۋا كەسەلدى جەڭىپ شىعۋ ءۇشىن ءالى دە ءتيىستى شارالار قولدانىلىپ كەلەدى. دەگەنمەن, ىندەتتىڭ ءبىرىنشى تولقىنىندا مەديتسينا ماماندارى جەتىسپەيدى. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جاس ماماندار تارتىلدى. بۇگىنگى تاڭدا قوستاناي وڭىرلىك اۋرۋحاناسى مەديتسينالىق كوللەدجدى ءبىتىرىپ كەلگەن جاس ماماندارمەن, ونىڭ ىشىندە فەلدشەرلەرمەن تولىقتىرىلىپ جاتىر. مىسالى, جەرگىلىكتى اۋرۋحانادا تاۋلىگىنە 2 دارىگەرلىك, 8 جەلىلىك جانە بالالاردىڭ 4 جەلىلىك بريگاداسى جۇمىس ىستەيدى.
ءلاززات قىپشاقبايقىزىنىڭ ايتۋىنشا, باستاپقىدا مەديتسينالىق كوللەدجدى ءبىتىرىپ كەلگەن جاس مامانداردى جالعىز جىبەرمەيدى. سەبەبى ادامنىڭ ءومىرى بارىنەن ماڭىزدى بولعاندىقتان, جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ارتا تۇسەتىنى انىق. وسىعان بايلانىستى جەلىلىك بريگاداعا ەكى فەلدشەر شىعادى, سوعان قوسالقى فەلدشەر رەتىندە جاس ماماندى تاجىريبە جيناۋعا جىبەرەدى.
سونىمەن قاتار ول قاۋلىعا سايكەس ەكى فەلدشەر بولىپ ءجۇرۋ مىندەتتى ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. الايدا ماماندار جەتىسپەگەندىكتەن, ءبىر فەلدشەردەن شىعۋعا تۋرا كەلەتىنىن ايتادى.
ء«وزىم بىلەتىن قوستاناي قالاسىنداعى مەديتسينالىق كوللەدجدەن كەلەتىن ماماندار تەوريالىق جاعىنان وتە جاقسى دايارلانعان. سويتە تۇرا, پراكتيكالىق تۇستارىن ولار تاجىريبە بارىسىندا تولىقتىرادى. مەنىڭ ويىمشا, شتات سانىن كوبىرەك اشىپ جانە ستۋدەنتتىك توپتاردى تولىقتىرۋ كەرەك. مىسالى, فەلدشەرلىك فاكۋلتەتتە ءبىر توپتا 25-30 عانا ادام ءبىتىرىپ شىعادى. ونىڭ بارلىعى قالادا تۇراقتاماعاندىقتان, وبلىستىڭ ءار ايماعىنا جۇمىسقا ورنالاسادى. وسىدان مامان تاپشىلىعى بولىپ جاتىر», دەيدى ل.قىپشاقبايقىزى.
جالاقى كوڭىل كونشىتە مە؟
قالا اۋماعىنداعى فەلدشەرلەردىڭ ايلىق تابىسى ءبىرشاما جاقسى دەسەك تە بولادى. ال شالعاي ەلدى مەكەندەردە ايلىق تۇراقسىز ءارى وتە از. وسى تۇستا ايلىق تابىسى از بولعانىمەن, ءوز ىسىنە ادال, ءبىلىمدى مامانداردى كەزدەستىرۋ قيىننىڭ قيىنى. سەبەبى اۋىلداعى فەلدشەرلەردىڭ ارقالاعان جۇگى وتە جاۋاپتى. ولار ناۋقاستى ەمحاناعا جەتكىزگەنگە دەيىن اۋرۋدىڭ دياگنوزىن دۇرىس قويا ءبىلۋى ءتيىس. دۇرىس قويىلعان دياگنوزدىڭ ءوزى ءولىم مەن ءومىردىڭ ورتاسىندا جاتقان قانشاما تاعدىردى امان الىپ قالادى. سونىمەن قاتار جازاتايىم وقيعالار كەزىندە دارىگەرگە دەيىنگى شۇعىل كومەكتى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ وسى اۋىلدىق فەلدشەرلەر كورسەتەدى.
وتكەن جىلى پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا ءۇش جىل ىشىندە اۋىلدى فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتەر مەن دارىگەرلىك امبۋلاتوريالارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن كوتەرگەن ەدى. دەپۋتاتتاردىڭ الاڭداۋشىلىعىن ءالى كۇنگە دەيىن وسىنداي مەديتسينالىق پۋنكتتەرگە وڭىرلەردىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرى تۋرالى دەرەكتەردىڭ جوقتىعى تۋىنداتىپ وتىر. دەسە دە سوڭعى 3 جىلدىقتا شالعاي ەلدى مەكەندەردە بارلىعى 385 فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتەر مەن دارىگەرلىك امبۋلاتوريالار بوي كوتەرگەن.
قاس-قاعىم ساتتە اۋرۋ ادامنىڭ دياگنوزىن دالمە-ءدال قويا بىلەتىن, جۇمىسىنا ادال, بىلىكتى فەلدشەر ءلاززات قىپشاقبايقىزىنىڭ كىشىگىرىم نازى بار ەكەن. ويتكەنى ول وقۋ-اعارتۋ سالاسىندا مەيىرگەر بولىپ ىستەگەن جىلدارى ءبىراز جىلعى بىلىكتىك ساناتىمەن 50 مىڭ تەڭگە الىپ كەلگەن.
جۇمىس تاجىريبەسىنىڭ جالاقىعا اسەرى ءار كەزەڭدە تۇرلەنىپ تۇرادى. ستاتيستيكاعا كوز جۇگىرتسەك, تاجىريبەلى مامانداردىڭ ءوزى – 18%-عا, مانسابىنىڭ بىرنەشە جىلىندا – 5%-عا كوبىرەك الادى. ال جاس مامانداردىڭ جالاقىسى 7%-عا كەم بەرىلەدى.
ەلىمىزدە جەدەل جاردەم فەلدشەرلەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگى 165 مىڭ تەڭگەدەن السا, كەي وڭىرلەردە 115 648 تەڭگەدەن, فەلدشەر-مەدبيكەلەر – 100 مىڭ تەڭگەدەن السا, ال رەيس الدىنداعى تەكسەرۋ فەلدشەرى 44 515 تەڭگەنى مىسە تۇتادى.
سونىمەن قاتار فەلدشەر ماماندىعى بويىنشا الماتى قالاسىندا ورتاشا جالاقى دەڭگەيى 175 051 تەڭگەنى قۇرايدى. ودان كەيىنگى ورىنعا سولتۇستىك قازاقستان مەن اتىراۋ وبلىستارى جايعاستى. ال ەڭ كوپ بوس جۇمىس ورىندارى − شىعىس قازاقستان (19,2%), ەكىنشى ورىندا – پاۆلودار (17,3%), ءۇشىنشى ورىندا اتىراۋ وبلىستارى (15,4%) تۇراقتادى. ءارى قاراي اقتوبە (11,5%), باتىس قازاقستان (9,6%), سولتۇستىك قازاقستان (7,7%), قىزىلوردا وبلىستارىن (5,8%), سونداي-اق الماتى (5,8%) مەن نۇر-سۇلتان قالاسىن (3,8%) جانە ماڭعىستاۋ وبلىسىن (3,8%) اتاپ وتۋگە بولادى. اقش-تىڭ Business Insider ەڭبەك ستاتيستيكاسى بيۋروسىنىڭ مالىمەتتەرىنە سايكەس, 2029 جىلعا قاراي مەدبيكەلەردىڭ جىلدىق جالاقىسى 221 900 دوللاردى (قازىر جىلىنا 73 300 دوللار) قۇرايدى دەپ بولجام جاسالعان.
امانات
قايناعان تىرشىلىكتىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ, ورتا بۋىندى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەگى باعالانباي جاتادى. قازاقستاندا 103 نومىرىنە ءبىر تاۋلىكتە مىڭداعان قوڭىراۋ تۇسەدى. ءبىر كۇننىڭ وزىندە قانشاما شاقىرتۋ الىنادى. بۇل كورسەتكىش جىل سايىن وسۋدە.
جاقىنىمىز اياق استىنان اۋىرعاندا عانا جانىمىز شىرقىراپ, ءار سەكۋند, مينۋتتى ساناپ, جەدەل جاردەمدى كۇتۋمەن تاعاتى تاۋسىلماعان ادام كەمدە-كەم شىعار. ەكى وتتىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ, ناۋقاستىڭ ءومىرىن فەلدشەرلەرگە اماناتتايمىز. وسى ۋاقىتتا دياگنوزدى دۇرىس قويا بىلەتىن, امان-ەسەن ۇيىنە ورالاتىن ادامنىڭ تاعدىرى – فەلدشەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن بىلىمىنە تاۋەلدى.
