اكەلگەن ەتتى وتكىزە الماي تۇرعان وتىزدان استام شارۋانىڭ ايتار ءۋاجى ءبىر ارنادا توعىسادى. تۇيىندەپ ايتقاندا, تاسىمالداۋعا قاتىستى تالاپتاردىڭ اقىلعا قونىمسىزدىعى. نەگىزىندە تاسىمالداۋ ەرەجەسىنە سايكەس ەت ونىمدەرى باقىلاۋعا جاتاتىن جۇك بولىپ ەسەپتەلەدى. ابدەن دۇرىس. حالىقتىڭ داستارقانىنا باراتىن ءونىمنىڭ ادال ءارى تازا بولعانىنا نە جەتسىن. سوندىقتان بارلىق ۆەتەرينارلىق-سانيتارلىق نورمالار ساقتالۋعا ءتيىستى. تەك تاسىمالداۋ تۋرالى تالاپ قانا اۋىل ادامدارىنىڭ كوڭىلىنەن شىقپاي تۇر. ناقتىراق ايتساق, ەندىگى ارادا ەت تاسيتىن كولىگىڭىز تەرموبۋدكا, ياكي مۇزداتقىش ورناتىلعان كولىك بولۋى شارت. اۋىلداعى بىرەر قارامەن كۇن كورىپ وتىرعان شارۋا ادامىندا قۇنى الدەنەشە ميلليون تۇراتىن مۇنداي كولىكتىڭ بولۋى مۇمكىن بە؟ بۇل تۇپ-تۋرا الىپساتارلاردىڭ جاعدايى ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان تالاپ ءتارىزدى بولىپ كورىنەدى.
وبلىس ورتالىعىنا جالعىز جاقىن اۋداندار عانا ەمەس, ىرگەدەگى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ فەرمەرلەرى دە اقادال مالدارىن اكەلىپ, بۇلداپ وتكىزگىلەرى كەلەدى. ەندى جول جابىلدى, ءتىپتى مالساق قاۋىمنىڭ ەڭبەگىنىڭ ۇستىنەن كۇن كوردى دەيتىن, اۋىل مەن قالانىڭ اراسىن جالعاستىرىپ جاتقان الىپساتارلار دا مىنا تالاپتان كەيىن ابدىراپ قالدى. ولاردا دا جوعارىدا ايتىلعانداي قىمبات كولىك جوق. ساۋدانىڭ توقتاۋى بازاردا تۇرىپ ەت ساتاتىن ساتۋشىلاردىڭ دا جىگەرىن قۇم قىلۋدا. ەكى ورتادا قيىندىقتى قاقاعان قىستا قىزىلسىراعان قالا تۇرعىندارى كورۋدە.
– مىنە, ەل ادامدارى ەت اكەلىپ جاتىر, – دەيدى قونىس كوشىمباەۆ, – اكەلگەن ەتتىڭ ساۋدا سورەلەرىنە شىعارىلماۋى, جەتكىزگەن تەحنيكانىڭ تالاپقا ساي ەمەستىگىنەن بولىپ وتىر. ولاي بولسا, ەرتەرەك حابارلاماي ما, ەل قۇلاقتانباعان سوڭ جۇزدەگەن شاقىرىم جول ءجۇرىپ, جەتكىزگەن بىرەر قاراسىن وتكىزە الماي الەك. مىنە, ءتۇس بولدى, ءالى وتكىزگەن جوقپىز. ەندى مۇزداتقىشى بار كولىك ساتىپ العان ادام تابىسقا كەنەلەتىن بولدى. ەشبىر اۋىلدا مۇنداي كولىك جوق. ەكى-ءۇش سيىر باعىپ وتىرمىن, ەرتەڭ تورپاعىنىڭ ەتىن ساتامىن دەپ ەش ادام مۇنداي تەحنيكانى ساتىپ المايدى عوي. ال وسىنداي تالاپ بولسا وندا بازارعا جولاي المايسىڭ. بۇرىن دا وسى بازارعا كىرىپ ەت ساتۋ قيىن ەدى, ەندى جول مۇلدە كەسىلدى. تالاپ اقىلعا قونىمسىز بولعان سوڭ مال باعىپ, كۇن كورەمىن دەگەن ۇمتىلىس ازاياتىن شىعار.
بۇل تالاپقا بازارداعى كاسىپكەرلەردىڭ وكپەسى قارا قازانداي. تالاپقا ساي جەتكىزىلگەن ەت تىم از بولعاندىقتان, بازار سورەلەرىندەگى ەت جەتكىلىكسىز. ال از ەتتىڭ باعاسى كوتەرىلىپ كەتۋى وپ-وڭاي. ەسەسىنە وسى ءبىر ءتۇيىندى ءساتتى ءتيىمدى پايدالانىپ, بارلىق ەتتى كوتەرمە باعامەن ارزانعا ساتىپ الىپ, وزگە قالالارعا تاسىپ جاتقاندار دا بار.
– ءبىز شىنىن ايتقاندا, باعانى ازداپ بولسا دا كوتەرۋگە مۇددەلىمىز, – دەيدى كاسىپكەر ساۋلە ساعيتوۆا, – ويتكەنى تۇرعان ورنىمىزدىڭ اقىسىن تولەۋىمىز كەرەك. ەت جانە ەت ونىمدەرىنىڭ قۇنى الدەن-اق كوتەرىلىپ كەلەدى. ءبىز اۋىلعا بارىپ مال ساتىپ الىپ جاتقان جوقپىز. اۋىل ادامدارىنىڭ وزدەرى اكەلىپ بەرەدى. ەكى جاققا دا ءتيىمدى بولىپ كەلدى. ولار تاۋلىك بويى سارىلىپ توسپاي, بىردەن كەلىسىم بويىنشا قاراجاتىن الىپ, يگىلىگىن كورەدى. ال ءبىز ولاردىڭ ەتىن وتكىزىپ, ءوز تابىسىمىزدى تابامىز. قۇجاتتاردىڭ ءبارى رەسىمدەلگەن, ەتكە ارنايى ءمور باسىلعان, سونىڭ وزىندە جاڭا تالاپ قويىپ, جانالقىمنان الىپ جاتىر.
كەشكە دەيىن تابانىنان تاۋسىلعان اۋىل ادامدارى اقىرى بولماعان سوڭ اكەلگەن ەتتەرىن وزگە ساۋدا ورىندارىنا تومەن باعامەن وتكىزىپ كەتىپ جاتتى. بۇل ورايدا ۆەتەرينارلىق ينسپەكتسيانىڭ ءوز ءۋاجى بار ەكەن.
– «ورتالىق بازار», «جىبەك جولى» جانە «قامقور» كوممۋنالدىق بازارلارى سياقتى ساۋدا ورىندارىندا مونيتورينگ جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءبىز اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تاسىمالداۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە قۇجاتتارىنىڭ دۇرىستىعىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىرمىز. ءتارتىپ بويىنشا جۇك سالعىشقا تيەپ اكەلگەن ەت قابىلدانبايدى.
بۇل ارادا ءبىر ساۋال تۋىندايدى. بۇگىنگە دەيىن بارلىق ەت وتكىزۋشىلەر مال ونىمدەرىن ءوز كولىكتەرىمەن تاسىپ كەلدى. وسى ءتارتىپ سول كەزدە نەگە بەلگىسىز بولعان. ەگەر جاڭادان قولعا الىنسا, اۋىل تۇرعىندارىن ابىگەرگە سالماي, نەگە كۇنى بۇرىن قۇلاقتاندىرماعان؟.. اقىر سوڭىندا قانشاما ادام ابىگەرگە ءتۇسىپ, شىعىنعا باتتى. جەرگىلىكتى ءونىمدى كورشى وبلىستار ساتىپ الىپ كەتىپ جاتقاندا كوكشەتاۋلىق تۇتىنۋشىلار نەگە جاپا شەگۋگە ءتيىستى؟!
بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمى ءالى كۇنگە دەيىن تابىلماي تۇر. قالايدا ءبىر ۇتىمدى جولى بەلگىلەنۋگە ءتيىستى. قالاي بولعان كۇندە دە اۋىلداعى مالمەن كۇنەلتىپ وتىرعان مالساق قاۋىمنىڭ مۇددەسى ەسكەرىلۋى كەرەك. مال باققان جۇرتتىڭ الدىندا تالاي قيىندىق بار ەدى, تۇتقيىلدان تاعى بىرەۋى شىعىپ ءوزى دە ەكى ويلى بولىپ جۇرگەن ەلدى مالىنان ايىرىپ تاستاماسا ەكەن.
كوكشەتاۋ
