ماسەلەن, ۇيعىر اۋدانىنداعى دەمالىس ورىندارىنا كەلۋشىلەردىڭ سانى جىلدان-جىلعا ءوسىپ, ناعىز دەمالىس ايماعىنا اينالىپ كەلەدى. بىلتىر قارادالا جازىعىنداعى تابيعي ەسكەرتكىشتەر مەن ىستىق سۋ كوزدەرىنە كەلگەن ساياحاتشىلار سانى 62 500 ادامعا جەتتى. ناتيجەسىندە, قىزمەت كورسەتۋدەن تۇسكەن تابىس كولەمى 310 ملن 500 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. الاقانداي اۋدان ءۇشىن بۇل از ولجا ەمەس. ال اۋماقتىڭ ءتۋريزمدى دامتىتىپ, تابىستى ارتتىرۋعا مۇمكىندىگى بار. سونىڭ ءبىرى رەتىندە اۋدان اۋماعىنداعى گەوتەرمال سۋ كوزدەرىنىڭ تارتىمدىلىعىن ايتۋعا بولادى. جەر استىنان شىعاتىن ىستىق سۋدىڭ ەمدىك قاسيەتى جوعارى ەكەنى عىلىمي نەگىزدە دالەلدەنگەن. ونىڭ شيپاسى سۋ قۇرامىنىڭ مينەرالداردى قوسپالارعا باي بولۋىندا بولسا كەرەك. ال اۋدان ءۇشىن وسى جەر استى سۋى جىل ون ەكى اي بويىنا جۇمىس ورنىن اشىپ, وڭىرلىك ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ دا جاڭا مۇمكىندىگى ەكەنى انىق. ويتكەنى بۇل جەردەگى جۇمىس, ياعني دەمالىس ماۋسىمى قوڭىر كۇزدەن باستالىپ, كۇن قاتتى ىسيتىن جاز ايلارىنا دەيىن قىزادى ەكەن. سوندىقتان شىعار, مۇندا كەلۋشىلەر لەگى جىل سايىن ارتىپ وتىر.
– تابيعاتتىڭ بۇل سىيى – اۋدانىمىزدىڭ باعىنا بىتكەن ىرىس قوي. ونىڭ ۇستىنە مەديتسينادا گەوتەرمالدى سۋدىڭ اعزاعا دا, بۇلشىق ەت پەن ءسىڭىردى قىزدىرۋعا دا پايداسى زور ەكەنى دالەلدەنگەن. دەمەك, دەرتكە ءدارۋ, جانعا شيپا دەگەن ءسوز. ەكىنشى جاعىنان, تابىس كوزى. وسى وڭىرگە كەلىپ تىنىققاندار شەتەل اسىپ, اقشانى سىرتقا شاشقانشا ەلىمىزدە دەمالىپ, ەكونوميكانى نىعايتقان الدەقايدا ارتىق ەكەنىن ايتادى. مۇنداعى دەمالىس ورىندارى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىپ كەلەدى. جاقىندا اۋدان اكىمىنىڭ ەسەبىندە وڭىردە تاعى دا بىرنەشە ءىرى قوناقۇي مەن دەمالىس ورىندارى قولدانىسقا بەرىلەدى دەپ ايتىلدى. ياعني ەلدىڭ جاعدايى بۇدان ءارى جاقسارا تۇسەتىنىنە سەنىمدىمىز, – دەيدى ۇيعىر اۋدانى قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ توراعاسى نوعايبەك داۋرەنبەكوۆ.
ايتسا ايتقانداي, اۋداندا وسى تابيعي سۋ كوزدەرىنىڭ اينالاسىندا عانا ۇلكەندى-كىشىلى ءىسىن دامىتىپ, كەلۋشىلەرگە قىزمەت كورسەتىپ وتىرعان دەمالىس ورىندارىنىڭ سانى 53 نىسانعا جەتىپتى. باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى تالابى كۇشەيگەن قازىرگى كەزەڭدە بيزنەستىڭ مۇنداي تۇرىنە قويىلاتىن تالاپتىڭ قاتال ەكەنى تۇسىنىكتى. دەمەك, كۇن تارتىبىندە ءوڭىردىڭ نەگىزگى تۋريستىك تارتىمدىلىعىنا اينالعان ىستىق سۋ كوزدەرىن پايدالانۋ ارقىلى تابىس تاۋىپ, جۇمىس ورنىن كوبەيتىپ قانا قويماي, زاماناۋي تۋريستىك مادەنيەت پەن قىزمەت كورسەتۋ ورتاسىن قالىپتاستىرۋ مىندەتى تۇر. بۇعان قورشاعان ورتانى قورعاۋ مەن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ سياقتى نەگىزگى تالاپ قوسىلادى. دىتتەپ كەلگەندە ۇيعىر اۋدانى اۋماعىنداعى گەوتەرمالدى سۋ قورىنىڭ ماڭىزى ءالى دە ارتىپ, الەم دەڭگەيىندەگى دەمالىس ورىندارىنىڭ قاتارىنا قوسىلاتىن كەزەڭ كەلە جاتقانداي. ارينە, وعان مەملەكەتتىڭ دە مۇددەلى بولىپ, ناقتى قولداۋ كورسەتۋى قاجەت-اق.
جالپى, اۋداندا ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ ىستىق سۋ كوزدەرىنەن دە باسقا مۇمكىندىگى جەتكىلىكتى. ماسەلەن, قارادالاعا تابانى تيگەن ادامنىڭ جول بويىنداعى شارىن شاتقالى مەن ەرەن توعايعا سوقپاي كەتۋى سيرەك. ءارى بۇل ەكى تابيعي ورىن دا قالىپتاسقان تۋريستىك نىسان قاتارىنا جاتادى. بۇل ىسپەن قازىر شارىن مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى اينالىسۋدا. ۇلتتىق پارك قۇرامىنا شارىن شاتقالى, قامالدار مەن اڭعارلار, ۇلكەن بۇعىتى تاۋى جانە سارىتوعاي, ەرەن توعايى سياقتى تابيعي دەمالىس اۋماعى كىرەدى ەكەن. ارينە, مەكەمەنىڭ نەگىزگى مىندەتىنە تابيعي كەشەندەردى قورعاۋ, ساقتاۋ, زەرتتەۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ, عىلىمي جۇمىستاردى جۇرگىزۋ, سونىمەن قاتار ەكولوگيالىق اعارتۋ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ مەن قورشاعان ورتا ءتۋريزمىن دامىتۋ دا كىرەدى. بۇگىندە پارك اۋماعىنا ارنايى كەلەتىن ادامدار ءۇشىن 4 تۋريستىك باعىت جاسالعان. جالپى ۇزىندىعى 49 شاقىرىمعا سوزىلاتىن بۇل مارشرۋت بويىنشا شارىن شاتقالىن, سول ماڭداعى ەسكى بەيىتتەر مەن قورعانداردى, الەمدە سيرەك كەزدەسەتىن وسىمدىكتەر دۇنيەسى ساقتالعان ەرەن توعايدى كورىپ, ارالاپ شىعۋعا بولادى. قازىر بۇل تۋريستىك مارشرۋت بويىندا 3 قوناقۇي, بالالار لاگەرى جانە اراسان كەشەنى جۇمىس ىستەيدى. جاز ماۋسىمىندا جولاۋشى تۇنەپ, دەمالاتىن 52 كيىز ءۇي تىگىلەدى. ۇيىمداستىرۋشىلار اۆتوتۇراق, كورىنىستى تاماشالاۋ الاڭى سياقتى قاجەتتى دۇنيەلەردى سالىپ, ىڭعايلى قىزمەت كورسەتۋگە بەيىمدەلۋدە.
دۇنيە ءجۇزى بويىنشا ءدال وسى شارىن تەكتەس شاتقال سولتۇستىك امەريكادا عانا بار. سول سەبەپتەن الىپ دالاداعى تەرەڭ قۇزدى كورىپ, تاماشالاۋعا ەل ىشىنەن بولەك, شەتەلدەن دە ادامدار لەگى ءجيى كەلەدى. ال ەرەن توعايى تۋرالى اڭگىمە تىپتەن بولەك. دەرەكتەر بۇل ەرەن توعايى سوناۋ نەوگەن كەزەڭىنەن ساقتالىپ قالعان تابيعات سىيى ەكەنىن ايتادى. تاڭعاجايىپ توعايدى كارتادان ىزدەگەندەر ىلە وزەنىنىڭ سول جاق سالاسى مەن شارىن وزەنىنىڭ ورتاڭعى اعىسىنىڭ تۇسىنان, سارىتوعاي اۋىلىنىڭ ماڭىنان تاۋىپ, كورە الادى. تەك, بۇل كەرەمەتتى كوزبەن كورۋ كەرەك. ەرەن توعاي قازاقستانداعى وسىمدىكتەر دۇنيەسىندە وتە سيرەك كەزدەسەتىن, رەليكتى اعاش تۇرلەرىنىڭ شوعىرلانۋمەن ەرەكشەلەنەدى. مۇندا ونداي اعاشتىڭ ءۇش ءتۇرى: ىلە جيدەسى, ىلە ءبورى قاراقاتى جانە شاعان ەرەنى وسەدى ەكەن. «شاعان ەرەنى – ءزايتۇن تۇقىمداسىنىڭ شاعان تۋىسىنا جاتاتىن, وتە ىلعال سۇيگىش اعاش. بۇل اعاشتار وزەن ارناسىنا جاقىن وسەدى, اۋماعى 5 014 گەكتار جەردى الىپ جاتىر. ال سوعدى ەرەنى نەمەسە شاعانى قازاقستاننان باسقا تەك امەريكا قۇرلىعىندا, نەۆادا شتاتىنداعى گراند شاتقالىندا وسەتىن, جويىلىپ بارا جاتقان, اسا ىجداعاتتىلىقپەن قورعاۋدى قاجەت ەتەتىن اعاش ءتۇرى» دەيدى بۇل جايىندا عالامتورداعى تانىمدىق دەرەكتەر.
الماتى وبلىسى
