قوعام • 10 اقپان، 2021

ىستىق سۋ، شاتقال جانە سوعدى ەرەنى تۋريستىك حابقا اينالا ما؟

21 رەت كورسەتىلدى

ادەتتە، الماتى وبلىسىنداعى ءتۋريزمنىڭ دامۋى تۋرالى ايتقاندا الدىمەن ءتىل ۇشىنا الاكول جاعالاۋى ورالادى عوي. ارينە، بۇل زاڭدىلىق. ويتكەنى كول جاعالاۋىنداعى دەمالىس ماۋسىمىنىڭ قىزعان شاعىندا بۇل ولكەنىڭ اتى الەمگە تارالادى. الايدا تۋريستەر قاتارى سيرەمەيتىن تابيعاتى ەرەكشە اۋماقتار ءوڭىردىڭ باسقا اۋداندارىندا دا جەتكىلىكتى.

ماسەلەن، ۇيعىر اۋدانىنداعى دەم­الىس ورىندارىنا كەلۋشىلەردىڭ سانى ­جىل­دان-جىلعا ءوسىپ، ناعىز دەما­لىس ايما­عى­نا اينالىپ كەلەدى. بىلتىر قارادالا جازىعىنداعى تابيعي ەسكەرت­كىش­تەر مەن ىستىق سۋ كوزدەرىنە كەلگەن سايا­حات­شى­لار سانى 62 500 ادامعا جەتتى. ناتي­جە­سىندە، قىزمەت كورسەتۋدەن تۇسكەن تابىس كولەمى 310 ملن 500 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. الا­قانداي اۋدان ءۇشىن بۇل از ولجا ەمەس. ال اۋماقتىڭ ءتۋريزمدى دامتىتىپ، تابىستى ارتتىرۋعا مۇمكىندىگى بار. سونىڭ ءبىرى رە­­تىندە اۋدان اۋماعىنداعى گەوتەرمال سۋ كوزدەرىنىڭ تارتىمدىلىعىن ايتۋعا بولادى. جەر استىنان شىعاتىن ىستىق سۋدىڭ ەمدىك قاسيەتى جوعارى ەكەنى عىلىمي نەگىزدە دالەلدەنگەن. ونىڭ شيپاسى سۋ قۇرامىنىڭ مينەرالداردى قوسپالارعا باي بولۋىندا بولسا كەرەك. ال اۋدان ءۇشىن وسى جەر استى سۋى جىل ون ەكى اي بويىنا جۇمىس ورنىن اشىپ، وڭىرلىك ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ دا جاڭا مۇمكىندىگى ەكەنى انىق. ويتكەنى بۇل جەردەگى جۇمىس، ياعني دەمالىس ماۋسىمى قوڭىر كۇزدەن باستالىپ، كۇن قاتتى ىسيتىن جاز ايلارىنا دەيىن قىزادى ەكەن. سوندىقتان شىعار، مۇن­دا كەلۋشىلەر لەگى جىل سايىن ارتىپ وتىر.

– تابيعاتتىڭ بۇل سىيى – اۋدانى­مىز­دىڭ باعىنا بىتكەن ىرىس قوي. ونىڭ ۇستىنە مەديتسينادا گەوتەرمالدى سۋدىڭ اعزاعا دا، بۇلشىق ەت پەن ءسىڭىردى قىزدىرۋعا دا پايداسى زور ەكەنى دالەلدەنگەن. دەمەك، دەرتكە ءدارۋ، جانعا شيپا دەگەن ءسوز. ەكىنشى جاعىنان، تابىس كوزى. وسى وڭىرگە كەلىپ تىنىققاندار شەتەل اسىپ، اقشانى سىرتقا شاشقانشا ەلىمىزدە دەمالىپ، ەكونوميكانى نىعايتقان الدەقايدا ارتىق ەكەنىن ايتادى. مۇنداعى دەمالىس ورىندارى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىپ كەلەدى. جاقىندا اۋدان اكىمىنىڭ ەسەبىندە وڭىردە تاعى دا بىرنەشە ءىرى قوناقۇي مەن دەمالىس ورىندارى قولدانىسقا بەرىلەدى دەپ ايتىلدى. ياعني ەلدىڭ جاعدايى بۇدان ءارى جاقسارا تۇسەتىنىنە سەنىمدىمىز، – دەيدى ۇيعىر اۋدانى قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ توراعاسى نوعايبەك داۋرەنبەكوۆ.

ايتسا ايتقانداي، اۋداندا وسى تابيعي سۋ كوزدەرىنىڭ اينالاسىندا عانا ۇلكەندى-كىشىلى ءىسىن دامىتىپ، كەلۋشىلەرگە قىزمەت كورسەتىپ وتىرعان دەمالىس ورىندارى­نىڭ سانى 53 نىسانعا جەتىپتى. باسەكەگە قا­بى­­لەتتى بولۋى تالابى كۇشەيگەن قازىرگى كە­زەڭدە بيزنەستىڭ مۇنداي تۇرىنە قويى­لا­تىن تالاپتىڭ قاتال ەكەنى تۇسىنىكتى. دە­مەك، كۇن تارتىبىندە ءوڭىردىڭ نەگىزگى تۋ­ريس­­تىك تارتىمدىلىعىنا اينالعان ىس­تىق سۋ كوزدەرىن پايدالانۋ ارقىلى تابىس تاۋىپ، جۇمىس ورنىن كوبەيتىپ قانا قوي­­ماي، زاماناۋي تۋريستىك مادەنيەت پەن قىز­­مەت كورسەتۋ ورتاسىن قالىپتاستىرۋ مىن­­دەتى تۇر. بۇعان قورشاعان ورتانى قور­­عاۋ مەن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ سياق­­تى نەگىزگى تالاپ قوسىلادى. دىتتەپ كەل­­گەن­دە ۇيعىر اۋدانى اۋماعىنداعى گەو­­تەر­­مالدى سۋ قورىنىڭ ماڭىزى ءالى دە ار­­تىپ، الەم دەڭگەيىندەگى دەمالىس ورىن­دا­رى­­نىڭ قاتارىنا قوسىلاتىن كەزەڭ كەلە جات­قان­داي. ارينە، وعان مەملەكەتتىڭ دە مۇد­دەلى بولىپ، ناقتى قولداۋ كورسەتۋى قاجەت-اق.

جالپى، اۋداندا ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ ىستىق سۋ كوزدەرىنەن دە باسقا مۇمكىندىگى جەتكىلىكتى. ماسەلەن، قارادالاعا تابانى تيگەن ادامنىڭ جول بويىنداعى شا­رىن شاتقالى مەن ەرەن توعايعا سوق­پاي كەتۋى سيرەك. ءارى بۇل ەكى تابيعي ورىن دا قالىپتاسقان تۋريستىك نىسان قاتا­رىنا جاتادى. بۇل ىسپەن قازىر شارىن مەم­لە­كەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى اينالىسۋدا. ۇلتتىق پارك قۇرامىنا شارىن شاتقالى، قامالدار مەن اڭعارلار، ۇلكەن بۇعىتى تاۋى جانە سارىتوعاي، ەرەن توعايى سياقتى تابيعي دەمالىس اۋماعى كىرەدى ەكەن. ارينە، مەكەمەنىڭ نەگىزگى مىندەتىنە تابيعي كەشەندەردى قور­عاۋ، ساقتاۋ، زەرتتەۋ جانە قالپىنا كەل­تىرۋ، عىلىمي جۇمىستاردى جۇرگىزۋ، سونى­مەن قاتار ەكولوگيالىق اعارتۋ جۇمى­سىن ۇيىمداستىرۋ مەن قورشاعان ورتا ءتۋريزمىن دامىتۋ دا كىرەدى. بۇگىندە پارك اۋماعىنا ارنايى كەلەتىن ادامدار ءۇشىن 4 تۋريستىك باعىت جاسالعان. جال­پى ۇزىندىعى 49 شاقىرىمعا سوزىلاتىن بۇل مارشرۋت بويىنشا شارىن شاتقالىن، سول ماڭداعى ەسكى بەيىتتەر مەن قورعانداردى، الەمدە سيرەك كەزدەسەتىن وسىمدىكتەر دۇنيەسى ساقتالعان ەرەن توعاي­دى كورىپ، ارالاپ شىعۋعا بولادى. قازىر بۇل تۋريستىك مارشرۋت بويىندا 3 قوناق­ۇي، بالالار لاگەرى جانە اراسان كەشەنى جۇمىس ىستەيدى. جاز ماۋسىمىندا جولاۋ­شى تۇنەپ، دەمالاتىن 52 كيىز ءۇي تىگىلەدى. ۇيىمداستىرۋشىلار اۆتوتۇراق، كو­رى­نىستى تاماشالاۋ الاڭى سياقتى قاجەتتى دۇنيەلەردى سالىپ، ىڭعايلى قىزمەت كور­سەتۋگە بەيىمدەلۋدە.

دۇنيە ءجۇزى بويىنشا ءدال وسى شارىن تەكتەس شاتقال سولتۇستىك امەريكادا عانا بار. سول سەبەپتەن الىپ دالاداعى تەرەڭ قۇزدى كورىپ، تاماشالاۋعا ەل ىشىنەن بولەك، شەتەلدەن دە ادامدار لەگى ءجيى كەلەدى. ال ەرەن توعايى تۋرالى اڭگىمە تىپتەن بولەك. دەرەكتەر بۇل ەرەن توعايى سوناۋ نەوگەن كەزەڭىنەن ساقتالىپ قالعان تابيعات سىيى ەكەنىن ايتادى. تاڭعاجايىپ توعايدى كارتادان ىزدەگەندەر ىلە وزەنىنىڭ سول جاق سالاسى مەن شارىن وزەنىنىڭ ورتاڭعى اعىسىنىڭ تۇسىنان، سارىتوعاي اۋىلىنىڭ ماڭىنان تاۋىپ، كورە الادى. تەك، بۇل كەرەمەتتى كوزبەن كورۋ كەرەك. ەرەن توعاي قازاقستانداعى وسىمدىكتەر دۇنيەسىندە وتە سيرەك كەزدەسەتىن، رەليكتى اعاش تۇرلەرىنىڭ شوعىرلانۋمەن ەرەكشەلەنەدى. مۇندا ونداي اعاشتىڭ ءۇش ءتۇرى: ىلە جيدەسى، ىلە ءبورى قاراقاتى جانە شاعان ەرەنى وسەدى ەكەن. «شاعان ەرەنى – ءزايتۇن تۇقىمداسى­نىڭ شاعان تۋىسىنا جاتاتىن، وتە ىلعال سۇيگىش اعاش. بۇل اعاشتار وزەن ارناسىنا جاقىن وسەدى، اۋماعى 5 014 گەكتار جەردى الىپ جاتىر. ال سوعدى ەرەنى نەمەسە شاعانى قازاقستاننان باسقا تەك امەريكا قۇرلىعىندا، نەۆادا شتاتىنداعى گراند شاتقالىندا وسەتىن، جويىلىپ بارا جات­قان، اسا ىجداعاتتىلىقپەن قورعاۋدى قاجەت ەتەتىن اعاش ءتۇرى» دەيدى بۇل جايىن­دا عالامتورداعى تانىمدىق دەرەكتەر.

 

الماتى وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلىمىزدە كۇن قايتا سالقىندايدى

اۋا رايى • بۇگىن، 16:53

ەسىل وزەنىنە جاڭا كوپىر سالىنادى

ايماقتار • بۇگىن، 15:16

شىعىس قازاقستان «جاسىل» ايماقتا

ايماقتار • بۇگىن، 12:15

دوللار ارزانداپ، مۇناي قىمباتتادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:36

قىركۇيەكتە حالىق ساناعى باستالادى

قازاقستان • بۇگىن، 09:47

بۇگىن ەلىمىزدە قاتتى ىستىق بولادى

قازاقستان • بۇگىن، 09:05

بەكىرەگە قويىلعان بەلگى

ايماقتار • بۇگىن، 07:45

«COVID-19» سپەكتاكلى قويىلدى

ونەر • بۇگىن، 07:43

ۇقساس جاڭالىقتار