ەندىگى كەزەكتە ەاەو-عا مۇشە ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىن تسيفرلاندىرۋ – 2025 جىلعا دەيىنگى كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى. تسيفرلى ترانسفورماتسيا – ساپالى, رەۆوليۋتسيالىق وزگەرىستەردىڭ كورىنىسى, بۇل تەك جەكەلەگەن تسيفرلى تۇرلەندىرۋلەر عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ءپرينتسيپتى تۇردە دە ەكونوميكا قۇرىلىمىنىڭ وزگەرۋى, كۇندەلىكتى ءومىر, ىسكەرلىك ورتا جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ, سونىمەن قاتار تسيفرلى ۇردىستەردى بىرىكتىرەتىن كەڭىستىك, ءوزارا ءىس-قيمىل قۇرالدارى, اقپاراتتىق رەسۋرستار, رەتتەۋ نورمالارى, ۇيىمداستىرۋ تەتىكتەرى نەگىزىندە جالعاسىن تاباتىن بولادى.
فورۋم قاتىسۋشىلارىنا بەينەكونفەرەنتسيا ارقىلى ۇندەۋ جاريالاعان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇگىندە قازاقستاندا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ 90 پايىزدان استامى ەلەكتروندى فورماتتا ەكەندىگىن جەتكىزدى. داعدارىس كەزىندە 6,5 ملن-عا جۋىق ازامات تسيفرلى جۇيەلەر ارقىلى مەملەكەتتىڭ قولداۋىنا يە بولعان. ال سىمسىز ينتەرنەتتى پايدالانۋشىلاردىڭ سانى 15 ملن-نان اسادى. وسى فورۋمدا بولاشاقتىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالاردا ەكەنىن جاقسى تۇسىنەمىز دەپ اتاپ وتكەن پرەزيدەنت بۇل باعىتتا باسەكەلەستىكتىڭ جوعارى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.
«ساراپشىلاردىڭ پىكىرى بويىنشا, 2021 جىلى سىمسىز جەلىلەردىڭ, ىقشام ەسەپتەۋ جۇيەلەرىنىڭ جاساندى ينتەللەكتىن دامىتۋعا باعىتتالعان تەحنيكالىق, تەحنولوگيالىق جانە باعدارلامالىق شەشىمدەر نارىعى 35 پايىزعا ءوسىپ, شامامەن 12 ملرد دوللاردى قۇرايتىن بولادى. ال 2025 جىلعا قاراي 5G تەحنولوگياسى كاسىپورىندارعا ءوز دەرەكتەرىنىڭ 70 پايىزىنا دەيىن جيىنتىقتى وڭدەۋدى جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنداي جاعدايدا تاسىلدەردى ۇيلەستىرۋ مەن وسى سالاداعى قىزمەتتىڭ جالپى ۇيلەسىمى قاجەت» دەپ اتاپ وتكەن پرەزيدەنت وسى ورايدا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى نەگىزىندە نۇر-سۇلتاندا دۇنيەجۇزىلىك بانكپەن بىرلەسىپ جاساندى ينتەللەكتىڭ ۇلتتىق كلاستەرى قۇرىلاتىنىن جەتكىزدى. وسى ورايدا دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارى قۇرىلىپ, 500 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتۋ جوسپارلانعانىن, ەاەو جانە ءوڭىر بويىنشا ارىپتەستەردى شاقىرۋ كوزدەلىپ وتىرعانىن جەتكىزگەن پرەزيدەنت سالادا بلوكچەين ەنگىزىلىپ, سالىق ورگاندارى رەسەيمەن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلدى جولعا قويعانىن دا اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە ء«دارى-دارمەكتەردى تاراتۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسى, قۇجاتتار بازاسىن ەلەكتروندى فورماتتا زاڭدى تۇردە تانۋ ەنگىزىلىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتتەر پرواكتيۆتىلىك, كومپوزيتتىلىك قاعيداتىن ەسكەرە وتىرىپ, ياعني ازاماتتاردىڭ پروبلەمالارىن ءبىر مەزگىلدە شەشە وتىرىپ جۇمىس ىستەيتىن بولادى. «تيىمدىلىك ۇلتتىق اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ ۇيلەسىمدىلىگىنە, كورشىلەر اراسىنداعى اقپاراتتىڭ ۇزدىكسىز اعىمىنا بايلانىستى. بىراق ينتەگراتسيا قوسىمشا دامۋدى قاجەت ەتەدى. IT ادامزات قاۋىپسىزدىگى مەن دامۋىن ەسكەرە وتىرىپ, قۇقىقتىق شەڭبەردە دامۋى قاجەت. جاڭا تەحنولوگيالارعا بايلانىستى جۇمىس كۇشىنىڭ ءبىر بولىگىن بوساتۋ كۇردەلى ماسەلە, شەشىمى ءالى تابىلعان جوق. بىراق مەن جاڭا تەحنولوگيالار ادامزاتتى كەڭىستىكتەن ايىرمايتىنىنا سەنەمىن», دەلىنگەن پرەزيدەنتتىڭ فورۋم قاتىسۋشىلارىنا جولداعان ۇندەۋىندە.
دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ پرەزيدەنتى بەرگە برەندە وسى ورايدا تسيفرلى ىنتىماقتاستىقتىڭ ارتىقشىلىق ەمەستىگىن العا تارتىپ, ەندىگى كەزەكتە تسيفرلى ينفراقۇرىلىمعا ينۆەستيتسيا سالۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن جەتكىزدى. بيىل ەۋروپا مەن ورتالىق ازيا ەلدەرىندە ەكونوميكالىق ءوسىم 3 پايىزدى قۇرايتىن بولادى. ەكونوميكالىق ءوسىم بيزنەس پەن ۇكىمەت بىرلەسە جۇمىس ىستەگەن جاعدايدا عانا تۇراقتى بولماق. تسيفرلى بايلانىس داۋلەتتى ەلدەرگە ءتان قۇبىلىس ەمەس, بۇل مىندەتتى شارت. ينتەرنەتسىز ەكونوميكادا دا ءوسىم بولمايدى. پاندەميا كەزىندە الەمدە تسيفرلى تەڭسىزدىكتىڭ ورىن الىپ وتىرعانىن جەتكىزگەن ب.برەندەنىڭ ايتۋىنشا, قازىر الەمدە 3,6 ملرد ادام ينتەرنەتكە قول جەتكىزە الماي, وفلاين رەجىمىندە وتىر.
ەەك كوللەگياسىنىڭ توراعاسى ت.ساركيسياننىڭ ايتۋىنشا, ەاەو جاھاندىق ەكونوميكاداعى پوزيتسياسىن الداعى ونجىلدىقتارعا ايقىنداي وتىرىپ, تسيفرلى كۇن ءتارتىبىنىڭ باسىم باعىتتارىنا سايكەس تسيفرلى باستامالاردى ازىرلەۋ مەن ىسكە اسىرۋدىڭ بىرلەسكەن تاسىلدەرىن جاڭارتىپ, كۇشەيتۋى ءتيىس. ول نارىقتاعى باسەكەلەستىكتىڭ كۇشەيۋى جاعدايىندا ءۇشىنشى ەلدەرمەن جانە ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتەرمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردى كەڭەيتۋ جونىندەگى جۇمىستى كۇشەيتۋمەن قاتار ەۋرووداقپەن, وڭتۇستىك-شىعىس ازيا مەملەكەتتەرى قاۋىمداستىعىمەن, الەمنىڭ نەعۇرلىم سەرپىندى ەكونوميكالارىن بىرىكتىرەتىن وڭىرلىك ارىپتەستىك ديالوگتارى بويىنشا جۇيەلى جۇمىس كەرەكتىگىن العا تارتتى.
ال قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى ا.ءماميننىڭ ايتۋىنشا, ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىن تسيفرلاندىرۋ قارقىنى جەدەلدەدى. «ەكونوميكا مەن حالىق ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىن تسيفرلاندىرۋ قارقىنىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان جەدەلدەتۋ پاندەميانىڭ اسا ماڭىزدى ترەندتەرىنىڭ ءبىرى بولدى. تسيفرلى تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن ەنگىزۋ الەۋمەتتىك شەكتەۋلەر, وندىرىستىك ۇدەرىستەر مەن كولىك اعىندارى كىدىرىستەرىنىڭ ارتۋى جاعدايىندا جەكە سەكتوردى بيزنەستى جۇرگىزۋگە بەيىمدەۋدىڭ نەگىزگى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى بولدى. مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ تسيفرلى شەشىمدەردى جەدەل ەنگىزۋى فيزيكالىق قاتىسۋدىڭ شەكتەۋلى مۇمكىندىگى جاعدايىندا حالىقتى مەملەكەتتىك قىزمەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىلىگىنە جاۋاپ بولدى. جۇمىس پەن وقىتۋدىڭ قاشىقتاعى فورماتتارىنىڭ كەڭىنەن تارالۋى قوعام فۋنكتسيالارىن تۇراقتاندىرۋعا سەپتەستى جانە حالىقتىڭ تابىسى مەن ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى دەڭگەيىنىڭ قۇلدىراۋىنا جول بەرمەدى. ناتيجەسىندە, ءبىز تسيفرلى ەكونوميكا كولەمىنىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان ءوسىمىنىڭ كۋاگەرى بولدىق», دەدى ا.مامين.
Gartner مالىمەتى بويىنشا, 2020 جىلى IT-تەحنولوگياعا شىعىندار كولەمى 3,9 ترلن اقش دوللارىنان اسقان. 2023 جىلعا قاراي كۇرت جىلدامداتىلعان ديناميكانى ەسكەرە وتىرىپ, كورسەتكىش 623,3 ملرد دوللارعا جەتەدى. سونىمەن قاتار, الەمدەگى تسيفرلاندىرۋ قارقىنى بىركەلكى بولماعاندىقتان, بۇل بۇۇ مەن دەف-ءتىڭ دامىعان جانە دامۋشى ەلدەر اراسىنداعى «تەحنولوگيالىق الشاقتىقتىڭ» تۋىنداۋىنا الاڭداۋشىلىقتى كۇشەيتتى.
ا.ءماميننىڭ ايتۋىنشا, بايلانىستاردى جولعا قويۋ ەاەو تاۋارلارى مەن قىزمەتتەرىنىڭ سىرتقى نارىقتارعا شىعۋىنا جانە ەكونوميكالاردى قۇندى قالىپتاستىرۋدىڭ حالىقارالىق وندىرىستىك تىزبەكتەرىنە ينتەگراتسيالانۋىن كۇشەيتۋگە جاعداي جاسايدى. قازىرگى داعدارىس اياسىندا قالىپتاسقان جانە كۇشەيىپ جاتقان ترەندتەر, ونىڭ ىشىندە ونداعان جىل بويى قالىپتاسقان وندىرىستىك جانە كولىك تىزبەكتەرىنىڭ ىعىسۋى مەن جويىلۋى, جاپپاي تسيفرلاندىرۋعا باسا نازار اۋدارۋ, كاپيتال مەن وتكىزۋ نارىقتارى ءۇشىن باسەكەلەستىكتى كۇشەيتۋ قىسقا مەرزىمدى جۇمىس ەمەس ەكەنىن ءتۇسىنۋ كەرەك. بۇل جاھاندىق نارىقتا كوپتەگەن جىلعا الدىن الا جاعداي تۋدىرىپ, جاڭا ەكونوميكالىق شىنايىلىق نەگىزىنىڭ ءبىر بولىگىنە اينالادى.
فورۋم اياسىندا ERG كەڭەسىنىڭ توراعاسى ا.ماشكەۆيچ 2025 جىلعا قاراي تسيفرلاندىرۋعا 2 ملرد اقش دوللارىنان استام ينۆەستيتسيا سالۋ نيەتى بار ەكەنىن جەتكىزدى.
– تسيفرلى پلاتفورما وداق شەڭبەرىندە تاۋارلاردىڭ, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ, كاپيتالدىڭ جانە جۇمىس كۇشىنىڭ بىرىڭعاي نارىعىن قالىپتاستىرۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن توسقاۋىلداردى جويۋعا ىقپال ەتەدى. بۇل ۇلتتىق مۇددەلەردى ەسكەرە وتىرىپ جانە ءبىزدىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىمىزدى بىرىكتىرە وتىرىپ قۇرىلۋى ءتيىس. تەك وسىلاي عانا ءبىز ەكونوميكامىزدى بىرگە دامىتا الامىز, – دەدى ءوز سوزىندە رەسەي ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى م.ميشۋستين. ونىڭ ايتۋىنشا, تسيفرلى پلاتفورمانى قۇرۋ جانە ۇلكەن دەرەكتەر ەكونوميكاسىنىڭ ارتىقشىلىقتارىن الۋ ءۇشىن بىرقاتار ماسەلەنى شەشۋ قاجەت. ەڭ الدىمەن, بۇل قۇقىقتىق ماسەلەلەر, وداقتاعى ماڭىزدى ەلەكتروندىق قۇجات اينالىمىنىڭ اسپەكتىلەرى, دەربەس دەرەكتەرمەن الماسۋ جانە ولاردى قورعاۋ.
بەلارۋس پرەمەر-ءمينيسترى ر.گولوۆچەنكونىڭ ايتۋىنشا, ەاەو-داعى ازاماتتار مەن بيزنەستىڭ بىرىڭعاي سايكەستەندىرگىشتەرى, دەرەكتەردى قورعاۋ, ەلەكتروندى تسيفرلى قولتاڭبانى ءوزارا تانۋ جانە تسيفرلى ينفراقۇرىلىم سياقتى بەس جاھاندىق ماسەلە شەشىلمەي, تسيفرلى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس.
الماتى
