رۋحانيات • 05 اقپان، 2021

ءسابيت ورازباەۆ: ساحنانىڭ كەلبەتى – اكتەر

438 رەت كورسەتىلدى

– ءسابيت اعا، كارانتيننىڭ كەدەرگىسى بولماسا، 85-كە كەلىپ وتىرعان ءسىزدى بىلتىرعا دەيىن سپەكتاكلدەردەن كورىپ، كوز­ايىم بولىپ جۇرەتىن ەدىك. وقىس­تان كەلگەن وڭاشا ومىرگە ۇيرەنە الدىڭىز با، ۋاقى­تى­ڭىزدى قالاي وتكىزىپ جاتىرسىز، تەاترى­ڭىزدى ساعىنعان بولار­سىز؟

– بۇكىل الەمدى ءبىر تارىنىڭ قاۋىزىنا سىيعىزعان بۇل ىندەت، باسقادان بۇرىن، بىزگە، اسىرەسە قارت ادامدارعا قيىن سوعىپ تۇر. «اعا، ەشقايدا شىقپاڭىز، ۇيدە وتىرىڭىز» دەپ دارىگەر دە كۇن سايىن تەلەفون سوعىپ، قاداعالاپ وتىرادى. «كوبەلەكتىڭ كارىسى جوق، كارىلىكتىڭ ءدارىسى جوق» دەگەن ماقالىمدى ەستىگەن ەل مىرس-مىرس ك ۇلىپ جاتادى. بىراق راس، جاتقان سايىن قۋراي تۇسەتىن قارتتىق ونسىز دا ۇيدەن الىسقا ۇزاتپاي تۇساپ جۇرەتىن ەدى، وعان كارانتين قوسىلىپ، وڭاشادا وي باققان ۇيكۇشىككە اينالىپ شىعا كەلدىك. بىراق دەمىمىزدى ىشىمىزگە الىپ، جانىمىز ينەنىڭ ۇشىندا تۇرسا دا، وسى قيىندىقتان قۋانىش تابۋعا مىندەتتىمىز. ويتكەنى ەرتە مە، كەش پە، بۇل كۇن دە وتەدى، باستان وت­كىزگەن وسى كەزەڭدى قايتىپ ورالماس ومىرىمىزدەن سىزىپ تاستاي المايمىز، سول ءۇشىن بۇل مۇنارتقان بەلگىسىز كۇندەردەن دە قۋانىش پەن عيبرات قالۋى كەرەك. بار سانالى ءومىرىمىز ساحنادا وتكەننەن كەيىن تەاترىمىزدى ساعىنامىز، ارينە. جاس كۇنگىدەي جاسىن بولىپ جارقىلداعان ويىن ۇلگىسىن كورسەتپەسەك تە، ەسكى داعدىمەن جاي عانا اياڭداپ، كۇنىنە ءبىر مەزگىل تەاترعا بارىپ، ۇلكەن-كىشىمەن قاۋقىلداسىپ قايتۋدىڭ ءوزى مەرەكەمەن پارا-پار ەدى. امال نە، ەندىگى جەردە ەل قاتارلى ءتارتىپ پەن ەرەجەگە باعىنۋىمىز – مىندەت.

– جىلداعى داستۇرمەن مارا­پاتتالعاندار قاتارىندا ءى دا­رەجەلى «بارىس» وردەنىن ال­دى­ڭىز، قۇتتى بولسىن! اتاق پەن داڭق­­قا بايلانىستى تۇيگەن عيب­­را­تىڭىزبەن دە بولىسە وتىر­ساڭىز.

– ماقتالۋ، ماراپاتتالۋ جا­عىنان كەمشىن قالعان جەرىم جوق. ەڭبەگىمنىڭ ناتيجەسى ءدال ۋاقىتىندا اتالىپ، دەر كەزىندە باعالانىپ كەلەدى. بۇعان دەيىن  «وتان» وردەنىن العان ەدىم. جالپى، وردەن-مەدال، سىي-سياپاتقا جۇرتتىڭ پىكىرى بىركەلكى ەمەس ەكەنىن بايقادىم. ەستىگەن تۋىس-تانىستىڭ ءبارى قۇتتىقتاپ جاتادى. «سونىڭ سىزگە نە كەرەگى بار؟ باس تارتىڭىز وردەننەن» دەگەندەر دە بولدى. سۇراپ العام جوق، بىرەۋدى سورلاتىپ العام جوق، ەڭبەگىم باعالانىپ، قۇرمەت كور­سەتىلىپ جاتسا، نەگە باس تارتۋىم كەرەك؟ بۇيىرعان باقتى ادام باسقا تەبە مە؟ ولاي ەتسەم، ادامعا جاراسپايتىن استامشىلىق بولار بۇل.

– اتاق تۋرالى اڭگىمە قوز­عالىپ كەتتى عوي، كەيىنگى جىلدارى اتاق پەن ماراپاتتىڭ شۇلەن تاراتقانداي وڭدى-سولدى تاراتىلۋى قوعامنىڭ نارازىلىعىن تۋدىرىپ وتىر. ءسىز ۇزاق جىلدار مەملەكەتتىك سىيلىقتى بەرۋ جو­نىندەگى كوميسسيا مۇشەسى بول­دىڭىز، «ناعىز سپەكتاكلدى سون­دا كوردىم» دەگەن ەدىڭىز. بۇ­گىن­گى اتاق بەرۋ پروتسەسى دۇرىس پا؟

– اتاق تۋرالى ۇعىم ءارتۇرلى بولادى. اتاققا دا، باسقاعا دا باس اۋىرتپايتىن جاستاۋ كۇنىمىزدە «مۇحتار اۋەزوۆ تەاترىنىڭ اك­تەرى جاساعان وبراز» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوز بۇگىنگى كەز كەلگەن اتاق­تان بيىك تۇراتىن ەدى. سەركە قو­جامقۇلوۆ، قاپان بادىروۆ، ەلۋباي ومىرزاقوۆ، قاليبەك قۋانىشباەۆتارمەن ءبىر تەاتردا جۇمىس ىستەيمىن دەگەن ويدىڭ ءوزى اناۋ-مىناۋ ماراپاتىڭدى جولدا قالدىراتىن. «توي دا وتەر، دۋمان دا وتەر، قىزىق تا وتەر، ارقىراپ اعار ۋاقىت سۋدان بەتەر. قۇلپىرعان قۋ دۇنيەنىڭ قىر سوڭىنان، قۇس سالىپ، قۇرىق سالىپ قۋ بەكەر»» دەيدى بابالارىمىز. دۇنيەنى بوستان بوسقا قۋ ەمەس، ەڭبەك ەتىپ، تابىس تاۋىپ قۋ كەرەك. سەنىڭ ەڭبەگىڭنىڭ جەمىسىن اينالاڭ كورىپ، جۇرەگىڭنەن شىق­قان نۇر مەن شاپاعاتتى توڭىرەگىڭ، كورەرمەن سەزىنىپ، سودان ءلاززات الۋى كەرەك. قاي جەرگە بارساڭ دا «ورتا تالانتتار نەگە لاۋرەات بولادى، نەگە اتاق الىپ كەتەدى؟» دە­گەن سۇراق كوپ اڭگىمە بولادى. بۇرىنىراقتا بولاشاق اتاق يەسى ادال ەڭبەگى مەن قاجىر-قاي­راتىنىڭ ارقاسىندا تانىلىپ، الدىمەنەن قوعامداعى ورنىن بەلگىلەپ، ءوزىنىڭ بەلگىلى ءبىر سا­تىسىنا شىعىپ الاتىن. سو­دان كەيىنگى «حالىق ءارتىسى» دەگەن ساتى شىڭ سياقتى كورى­نەتىن. «الدامشى ءۇمىت جەتەلەر، سەزدىرمەگەن سالماعىن. اركىم ءوزى كوتەرەر، ءتاڭىردىڭ باس­قا سالعانىن» دەگەندەي، ەتكەن ەڭبەگىنىڭ جەمىسى بىرتىندەپ العا جەتەلەپ، ول ءومىرىنىڭ ءبىراز جەرىنە دەيىن جەتەتىن. ال قازىر ساتى-ساتىسىمەن ءوسىپ-جەتىلۋ دەگەن ۇمىت قالىپ، جانىن سالىپ ەڭبەك ەتۋگە قالىپتاسپاعان جاس بالالار بىردەن باستان اسىپ سەكىرۋدى، تۇرعان جەرىنەن جولىنداعىسىن قاعا-ماعا قارعۋدى داعدى ەتىپ الدى. قازىر ارتىستەردە «قا­زاق­ستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» دەگەن جالعىز اتاق بار. جانتالاسىپ ءجۇرىپ سول اتاققا قولى جەتكەندەر كەشەگى ەڭبەكتى دە، ىزدەنىستى دە ۇمىتىپ، جالپايادى دا قالادى. «شارشاپ» قالادى. اسىلىندا، كەرىسىنشە بولۋى كەرەك ەمەس پە ەدى. اتاقتىڭ سالماعىن سەزىنىپ، بۇرىنعىدان ەكى ەسە ماڭداي تەرىن مونشاقتاتىپ، ىزدەنىسىن ۇستەمەلەي ءتۇسۋى كەرەك ەدى. جوق. توبىرعا اينالدىق. تو­بىر دەگەن كوكجيەكتەن ارعى­نى كورمەيدى، بىراق مىنبەردى بەر­مەيدى. ال مەملەكەتتىك سىي­لىق تۋرالى ايتىپ اۋزىمدى اۋىرتقىم كەلمەيدى. اكەسى – اتاق، شەشەسى – مانساپ سەكىلدى، سول ءۇشىن نەدەن بولسا دا تايىنبايتىن جانكەش­تىلەردىڭ اراعا نەبىر كوكەلەرى مەن اعالارىن سالىپ، مەزى ەتكەنىنەن شارشاعانىم سونداي، قولىمدى ءبىر سىلتەپ كوميسسيا مۇشەلىگىنەن باياعىدا شىعىپ كەتكەنمىن.

– ءوزىڭىز قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان م.اۋەزوۆ اتىنداعى درا­ما تەاترى «ۇلتتىق» دەگەن مارتەبەگە يە بولىپ، بۇكىل ۇجى­­مىڭىز مارە-سارە بولىپ قۋا­نىپ جاتىر. 95 جىلدىق تاريحى بار تەاترعا العاش جۇ­مىس­قا قابىلدانعانىڭىزدا، تەاتر­عا قانشا جىل تولعان ەدى؟

– مەن ونەردىڭ قاراشاڭى­را­عىنا جۇمىسقا كەلگەنىمدە تەاتر 34 جىلدىعىن تويلاپ جاتتى. مىنە، سودان بەرى الپىس جىلدان استى. تەاترىمىز ۇلت رۋحانياتىنىڭ ۇيىتقىسى بولعان قىزمەتىنەن اينىعان ەمەس. كوريفەيلەردىڭ كوزىن كوردىك، اماناتىن ارقالاپ كەلەمىز. زامانىنا ساي ول ۋا­قىت­تاعى مەرەيتويدىڭ ءمانى دە، مازمۇنى دا بولەك بولاتىن. تەاتر­دىڭ تۋعان كۇنى ەلدىڭ مادەني ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعا رەتىندە اتالىپ ءوتىپ، جىل سايىن جيىن شاقىرىلىپ، رەسمي باياندامالار جاسالاتىن. وردەن-مەدالدار تابىستالىپ، سىپىرا ماقتالاتىن. ءبارىنىڭ كوزى ءتىرى، جايساڭى مول جاقسى ۋاقىت ەدى عوي ول.

– كەڭەستىك رەسپۋبليكا­لاردىڭ ادەبيەتى مەن مادەنيە­تىندەگى مىقتىلار ءبىر-بىرىمەن اجىراماس دوسقا اينالۋدى ءداس­تۇر ەتىپ، ول دوستىقتىڭ بەر­تىنگە دەيىن جالعاسقانىن بىلە­مىز. ءسىز دە «قان مەن تەردەگى» سۇيەۋدىڭ رولىمەن يننوكەنتي سموك­تۋنوۆسكي سياقتى الەمگە اي­گىلى ساحنا ونەرى اۋليەسىنىڭ نازا­رىنا ەرتە ىلىكتىڭىز. سول تا­نىس­تىقتى دوستىققا اينالدىرىپ جىبەرۋگە تالپىنبادىڭىز با؟

– سۇيەۋدىڭ ءرولى ەلاعاڭا – ەلۋ­باي ومىرزاقوۆقا ارنالىپ، ول كىسى اياقاستى اۋىرىپ قالعان سوڭ، اسسيس­تەنت بولىپ جۇرگەن ماعان امالسىز بەرىلگەن ءرول ەدى عوي. ەلاعاڭ كەلە الماي رەپەتيتسيا شەگەرىلە بەرگەن سوڭ تەاترعا ءجيى كەلەتىن عازيزا احمەتقىزى كۇيەۋىنە: «سەن وسى سۇيەۋدىڭ رولىنە اناۋ ءسابيت دەگەن بالانى سالىپ كورمەيسىڭ بە؟» دەگەن ەكەن. ازەكەڭ ويلانىپ قالادى. ويتكەنى عازيزا اپا­مىز دانا ادام ەدى، ازەكەڭ ول كىسىنىڭ ايتقانىنا قۇلاق اساتىن. مامبەتوۆ ول كەزدە مەنى سىرتتاي تانىعانىمەن، اتىمدى دا بىلمەيتىن. مەنىڭ بۇعان دەيىنگى ويناعان رولدەرىمدى كورگەن، كو­ڭىلىنەن شىقسام كەرەك، ء«اي، بالا، بەرى كەل» دەپ بىردە ساحنانىڭ قاپتالىنداعى بولمەگە شاقىرىپ الدى. سۇيەۋدىڭ ءرولىن ۇسىندى، ەستىگەن بويدا، شوشىنعانىم سون­شا، كوزدەرىم باعجاڭ ەتىپ، كەيىن قاراي سەرپىلدىم. «جو-و-وق، اتا­ماڭىز!» ءبىر كۇنى تۇنگى ساعات ۇشتە ازەكەڭ تەلەفون شالادى: ء«اي، يديوت، نە ىستەپ جاتىرسىڭ؟» «ۇيىقتاپ جاتىرمىن». «يديوت، مىنا سپەكتاكل قۇلاعالى تۇر، ال سەن ۇيىقتاپ جاتىرسىڭ. ادام ەمەسسىڭدەر، ادامعا جانى اشۋ دەگەن بولمايدى عوي سەندەردە» دەپ مەنىڭ باس تارتاتىنىمدى ءبىلىپ، الدىن الا سوققىنىڭ ۇستىنە سوققى بەرەتىن بوكسشى سياقتى تىلگە كەلتىرمەي توپەلەپ جاتىر مەنى. باس كوتەرتپەي توپەلەپ-توپەلەپ الىپ: «ەرتەڭ توعىزدان كەشىكپەي كەل، گريمگە وتىراسىڭ» دەدى. ءبىتتى. سۇيەۋدىڭ بەينەسى جانىما، سۇيەگىمە دەيىن سىڭگەنى سونداي، از ۋاقىتتا شال سياقتى قارتايىپ، جۇدەپ كەتتىم. ودان كەيىنگى اڭگىمەنىڭ ءبارى جۇرتقا ايان. سپەكتاكلدىڭ اتاعى جەر جار­دى. ورىستىڭ ۇلى اكتەرى يننو­كەنتي سموكتۋنوۆسكي ماس­كەۋگە گاسترولدىك ساپارمەن بارعانىمىزدا «قان مەن تەردى» كورىپ، سۇيەۋ رولىنە جو­عارى باعاسىن بەردى. قازاق ونەرىن بۇرىن-سوڭدى مويىنداپ كورمەگەن بەلگىلى ساحنا شەبەرىنىڭ مەن تۋرالى ايتقانى بىردەن وداق كولەمىنە تارايتىن باسىلىمنىڭ بارىندە جاريالانىپ، ءبىر-اق مەزەتتە اتاعىم دۇركىرەپ شىعا كەلدىم. سپەك­تاكل اياقتالعان سوڭ «گدە موي كازاحسكي ستەپنوي ستاريك؟» دەپ سموكتۋنوۆكي ساحنا سىرتىنا ءبىزدى ىزدەپ كەلدى. مەنى كوردى دە: «مەن ويلاعاننان الدەقايدا جاس ەكەن» دەدى. جانىندا تۇرعان ازەكەڭ: «مەنىڭ اكتەرلەرىم جاس­تى دا، كارىنى دە ويناي بەرەدى» دەپ ماقتانىپ قويادى. مەن ورىستىڭ بىردە-ءبىر اكتەرىمەن جاقىن تانىسقان ەمەسپىن. ويتكەنى ورىستىڭ اتاقتى كينو جانە تەاتر اكتەرلەرىنىڭ كوپشىلىگى اراق پەن تەمەكىگە ءۇيىر كەلەدى. ال سموك­تۋنوۆسكي مەن سياقتى ىشىمدىك تە ىشپەيتىن، تەمەكى دە شەكپەيتىن ادام ەكەن.

– ءبىر تەاتردا تابان اۋدارماي الپىس جىلدان اسا جۇمىس ىستەيسىز، سوناۋ جاس كۇنىنەن حوردا ءانشى بولعان ۇيدەگى ساۋلە اپامىزبەن دە ءبىر شاڭىراق استىندا وسىنشا جىل بىرگە وتاسىپ كەلەسىزدەر. قوعامداعى وتباسى قۇن­دىلىعىنىڭ قۇلدىراپ، ادال­دىقتىڭ، تۇراقتىلىقتىڭ قۇنى تىم-تىم قىمباتقا ءتۇسىپ بارا جاتقانى ءسىزدى دە قامىق­تىراتىن بولار؟

– نارىققا بەيىمدەلگەن زا­ماننىڭ زاڭى قاتال. قوعامداعى بۇل قا­تالدىق اسقىنا كەلە ادام­نىڭ بولمىسىن، مىنەزىن، تىرشىلىگىن وزگەرتپەي قويمايدى. از جىلدىڭ ىشىندە ءبىز ادام تانىماستاي وزگەرىپ كەتتىك. تەگىن ءبىلىم الىپ، تەگىن ەمدەلۋ دەگەندى ايتپاعاندا، قول ۇشىن سوزۋ، اۋىل بالاسىنىڭ جۇگىرىپ بارىپ بىرەۋگە كومەكتەسە سالۋ دەيتىن جاناشىرلىق، كىسىلىك قاسيەتتەرى بويدان الىستاپ بارادى. جاپ-جاس بالالار قيىندىققا شىداماي، وزىنە ءوزى قول سالىپ، قىرشىنىنان قيىلىپ جاتىر. اشتىقتى دا، سوعىستى دا كورگەن بۇل قازاق ءبىر ەزۋىنەن بال، ءبىر ەزۋى­نەن ماي اعىپ وتىرعان مامىراجاي زاماندا قولىنا ارقان الىپ اسىلا سالاتىنداي جانىنان مۇنشا نەگە بەزىندى؟ اينالانىڭ ءبارى الداۋ، ارباۋ. ول ءۇشىن نامىستانىپ جاتقان ادامدى كورمەيسىڭ، اياعى اسپاننان كەلىپ اياقاستى سورلاپ جاتقانداردى كورىپ تۇرىپ، باسقالارى ايىلىن جيماق تۇگىلى، ۇرلىعى مەن قىلمىسىن تىياتىن ەمەس. «زامان سولاي» دەپ قا­شان­­عى زامانعا قاراي اۋدارا سالىپ، كىناسىز ادامنىڭ كەيپىن جاساپ قاراپ وتىرامىز؟ «كوپپەن كورگەن ۇلى توي» دەپ ءوزىمىزدى جۇبات­قانىمىزبەن، كەرى كەتكەن قيىن كەزەڭگە كەزدەستىك. قۇداي اقىرىن بەرسىن دەيمىز، باسقا نە شارا؟

– اعا، وسى ساحنا مەن سايا­ساتتىڭ، تەاتر مەن بيلىكتىڭ اراسى قانداي بولۋى كەرەك؟

– ساحنا – ونەر الاڭى عانا ەمەس، حالىقتىڭ بەتپەردەسى، مىنە­زى، تاريحى. تەاترسىز ەل – مادە­نيەتى تومەن ەل.

تەاتر قوعامنىڭ وزەكتى ماسە­لەسىن ەكشەپ الىپ، كەمشىلىگىن، قايشىلىعىن كورسەتىپ، سپەكتاكل ەتىپ قويا السا، سوعان حالىق پەن بيلىكتىڭ نازارىن اۋدارا السا، ءوز مىندەتىن ورىنداعانى. جەكە اكتەردىڭ سانىن سابالاپ، اتتانداپ شى­عۋى مىندەت ەمەس. ايعايلاپ شىعۋ با­تىرلىققا جاتپايدى. ازاماتتىق كوزقاراسىن ونەرىمەن كورسەتسىن. بۇل ءۇشىن تەاتردىڭ رەپەرتۋار ساياساتى قوعامنىڭ جۇگىن كوتە­رەتىن ماسەلەلەرگە بايلانىس­تى قۇرىلۋى كەرەك. ساحنا مەن ساياسات­تىڭ اراسىنىڭ قانداي ەكەنى سوندا كورىنەدى. ال جالپى شىندىقتى ساحنادان ايتۋ قاي كەزدە دە وڭاي بولماعان. كولگىرسىگەن وتىرىك ايتىلىپ جاتقان جەردە شىداي الماي، قىنىنان الماس قىلىشىن سۋىرىپ الىپ، ءتىلىپ تۇرىپ ايتاتىن جۇرەگىنىڭ تۇگى بار جىگىتتەر دە بولدى، بىراق كەيىننەن جۇمىسىنان ايرىلىپ قالدى. باياعىدا نۇرمۇحان جانتوريندەر جۇمىستان ءسويتىپ كەتىپ قالعان. مىنەزى قيىن ەدى عوي جارىقتىقتىڭ، ون جىلدان ارتىق وكپەلەپ ءجۇرىپ، رايىمبەك سەيىتمەتوۆ ديرەكتور بولعاندا تەاترعا قايتا ورالدى. رايىمبەك ماسكەۋدەن ماجۋرين دەگەن رەجيس­سەردى ارنايى شاقىرىپ، جانتورينگە ارناپ «جەندەتتەر» دەگەن سپەكتاكل قويدى. كەرەمەت سپەكتاكل بولدى. كورەرمەنمەن قايتا قاۋىشقانى نۇرمۇحاننىڭ جانارىنا جاس اكەلدى. بۇل سپەكتاكلدە جەكە تۇلعالاردىڭ قورلىق كورۋى، بيلىكتىڭ ولاردىڭ ءۇنىن شىعارماي، تابانىنىڭ استىنا باسىپ-جانىشتاۋى ءسوز بولاتىن ەدى. ناعىز نۇرمۇحاننىڭ ومىرىنە ۇقساس، ءوز تاعدىرىنا سايكەس كەلەدى. سودان دا بولار، ول جاساعان بەينە كورەرمەندى تەبىرەنتىپ، ەڭىرەتىپ جىبەردى. امال نە، جاڭا كەلگەن ديرەكتورمەن جۇلدىزى قارسى بولىپ، نۇرمۇحان تاعى دا تەاتردان كەتۋگە ءماجبۇر بولدى جانە سول كەتكەننەن قايتا ورالمادى. ال ول ويناعان «جەندەتتەر» «ساياساتقا قايشى كەلەدى» دەگەن جەلەۋمەن رەپەرتۋاردان مۇلدە الىنىپ تاس­تالدى...

– ءسىز ساحناداعى سەرىكتەس­تەرىڭىز تۋرالى كوپ جازدىڭىز، «تا­زارعىڭ كەلسە، تەاترعا بار»، ء«ومىردىڭ ءوزى – تەاتر» ات­تى ەكى بىردەي كىتابىڭىزدى وقىر­مان جىلى قابىلدادى. «ساح­ناداعى جاقسى سەرىكتەس» دەپ ءسىز كىمدەردى اتار ەدىڭىز؟

– بۇل سۇراققا كەڭىنەن تول­عانىپ جاۋاپ بەرگىم كەلەدى-اق، بىراق ءبىر قيىن جەرى بار. ونەر ادامى، ونىڭ ىشىندە تەاتر ءارتىسى بالا سياقتى، ءبىر اۋىز جاقسى سوزگە جانى سەمىرەدى، نەگىزسىز قارالاعان قياس سوزگە وزەگى ورتەنىپ، جارالانىپ قالادى. سول سەبەپتى بىرەۋىن ايتىپ، بىرەۋىن اتاماي كەتسەڭ، بۇرتاڭداپ رەنجيدى. بىراق كاسىبي تۇرعىدا وسسەم، تالانتىم جارقىراپ كورىنىپ، ازعانتاي ابىرويعا بولەنسەم، ساحناداعى سول سەرىكتەستەرىمنىڭ ارقاسى دەپ ويلايمىن. ءوزىڭ قانشا جەردەن جانىڭدى سالىپ ويناعانىڭمەن، ساحناداعى سەرىكتەسىڭ ءالسىز بولسا، ەڭبەگىڭنىڭ ءبارى دالاعا كەتەدى. اكتەرلىك ومىرىمدە ساحنادا سەرىك­تەس بولعان ارىپتەستەرىم جەتەدى، قايسىبىرىن ايتايىن. سولاردىڭ ارقايسىسى ءبىر بەينەنى ءار ساحناعا شىعارعاندا الۋان قىرىنان دامىتىپ، كورەرمەندى وزىنە تارتىپ وتىراتىن. اكتەر دە، سپەكتاكل دە ءبىر عانا كورىنىسپەن كورەر­مەننىڭ ەسىندە قالادى. ەكى سەرىكتەس ءبىر-بىرىنە لايىقتى بولسا عانا، سپەكتاكلدىڭ ءمانى، اجارى اشىلادى. ءبىزدى اسىراعان دا، وسىرگەن دە وسى ونەر عوي.

– جاقىندا تەاتردى مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاۋعا كەلگەن مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ا. رايىمقۇلوۆا الداعى جىلى اكەمتەاتردا كۇردەلى جوندەۋ جۇر­­گىزىلۋى مۇمكىن ەكەنىن، تەاتر­دىڭ جوباسىن جاساۋعا قا­تىس­قان، قۇرىلىستىڭ باسى-قاسىندا بولعان ماسكەۋلىك ەكى ار­حيتەكتوردىڭ ءبىرىنىڭ ءالى كۇنگە ماسكەۋدە تۇراتىنىن، جا­قىندا عانا ونىمەن تەلەفون ارقىلى سويلەسكەنىن ايتتى. رەسەي ارحيتەكتورى جوندەۋ جۇر­گىزگەندە وتە اباي بولۋ كە­رەگىن، سەبەبى تەاتر عيماراتى بىرە­گەي ارحيتەكتۋرالىق نىساندار قاتارىنا جاتاتىنىن ەسكەرتىپتى. ايتپاعىم، م.اۋەزوۆ اتىنداعى تەاتردىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا سول كەزدەگى كوكپ باس حاتشىسى لەونيد برەجنەۆتىڭ ءوزى كەلىپ قاتىسقان كورىنەدى، سول وقيعا ەسىڭىزدە مە؟

– ەسىمدە بولعاندا قانداي! ءوز ۋاقىتىندا تاريحي وقيعا رەتىندە قابىلدانعان تەاترىمىزدىڭ پايدالانۋعا بەرىلگەنىنە كەلەسى جىلى بۇيىرسا، 40 جىل بولادى. ءبىز جاڭا عيماراتقا 1982 جىلى كوشىپ باردىق. برەجنەۆ اشىلۋ سالتاناتىنا ەمەس، ءسال كەيىنىرەك كەلدى. عيمارات جوباسى جاڭاشىلدىعىمەن، ەرەكشە ساۋلەتكەرلىك شەبەرلىگىمەن ۇزدىك دەپ تانىلىپ، جوبا اۆتور­لارىنا قازاقستاننىڭ مەم­لە­كەتتىك سىيلىعى بەرىلدى. اكەم­تەاتردىڭ جاڭا ءۇيىن كورۋگە لەو­نيد ءيليچتىڭ ءوزى كەلەتىن بولدى. بۇل دەگەن سول كەزدە ۇلكەن قۇرمەت بولاتىن. دايىندىق بارىنشا تىڭعىلىقتى ءارى قاتاڭ تارتىپپەن جۇرگىزىلدى.

سودان نە كەرەك، گەنسەك تە كەلدى-اۋ. عيماراتتى ارالاپ كوردى. ارينە، ديمەكەڭنىڭ ءوزى باس­تاپ الىپ ءجۇردى. ءبىز بولمەمىزدەن شىقپاي وتىردىق. ارالاپ بولعان سوڭ جينالىسقا شاقىردى. توردە وتىرعان گەنسەكتىڭ اجەتحاناعا شىق­قىسى كەلدى مە، ورنىنان تۇرىپ، ساحنا سىرتىنا بەتتەدى. قاسىندا، ارينە، نوكەرى بار. قىرسىق شالامىن دەسە، اياقاستى عوي. ءدال سول ساتتە تەاتر ديرەك­تورىنىڭ شارۋاشىلىق ىستەرى جونىندەگى ورىنباسارى گوۆاريۋك تە اجەتحانا ماڭايىندا جۇرسە كەرەك. وداق باسشىسىنىڭ كەلە جاتقانىن كورىپ، الدىن كەس-كەستەمەي، ءبىر قالتارىسقا بويتاسالاپ تۇرا قالادى. گەنسەك كەتكەن سوڭ قۋىستان شىعا بەرگەنىندە كۇزەتشىلەر ۇستاپ الادى. «كىمسىڭ؟ نە ىستەپ ءجۇرسىڭ؟ نەگە تىعىلدىڭ؟ كىم جىبەردى؟» «مەن ديرەكتوردىڭ ورىنباسارىمىن، اجەتحانانىڭ ازىرلىگىن تەكسەردىم» دەگەنىنە قاراماي، ابدەن قينايدى. نە كەرەك، سول ورىنباساردى جارتى جىل تەكسەردى-اۋ. ايتەۋىر جوعارعى جاقتىڭ ارالاسۋىمەن عانا جانى امان قالدى، بىراق جۇمىستان كەتىپ تىندى. تەاتر ءومىرى وسىنداي وقيعالارعا دا تولى، سونىسىمەن دە قىزىق.

– ءسىزدىڭ مايىن تامىزا ايتاتىن اڭگىمەڭىزدەن ەكى قايتارا ەستىپ قالعان ەلباسىمىزدىڭ سىيلىعى تۋرالى ءبىر ەپيزود ىلعي دا سۇحباتىمىزعا ىلىنبەي قالىپ قويادى. «نيۋ-يوركتىڭ مەرى بەرگەن» دەپ تاعاتىن تاعى ءبىر گالستۋگىڭىز بار ەدى، ايتۋلى شارالاردا الىستان كوز تارتاتىن ادەمى گالستۋكتەرىڭىزدىڭ سىرىن ايتۋ­دىڭ رەتى كەلىپ-اق تۇر بۇگىن...

– سوناۋ 90-جىلداردىڭ بەل ورتاسىندا قازاقستاندىق دەلەگاتسيا قۇرامىندا اقش-قا باردىق. نيۋ-يورك قالاسىنىڭ مەرى قارا ءناسىلدى ادام ەكەن. امەريكالىقتارعا تانىمال بو­لۋىنىڭ سەبەبى، وتە ىسكەر ادام بولعان. ءبىز وعان دومبىرا سىي­لادىق. و، عالامات، قو­لىنا دومبىرا ۇستاپ ەدى، ال­گى سۇ­­لىكقارام قازاققا ۇقسادى دا قال­دى. مىنە، دومبىرانىڭ قۇدىرەتى. بەيتانىس اسپاپتى ارى-بەرى تىڭقىلداتىپ شەرتىپ وتىردى دا: «دو قايدا؟» دەدى. ء«بىزدىڭ دومبىرانىڭ الدىڭعى ىشەگى «رە»-گە نەگىزدەلگەن» دەدىم قاراپ تۇرماي. ء«سىز مۋزىكانتسىز با؟» دەدى ماعان. «جوق، اك­تەرمىن». مەر ماعان گالستۋك سىي­­لادى. نۇرەكەڭ سىيلاعان تاعى ءبىر گالستۋك بار. نۇرسۇلتان ابىش­ ۇلىمەن دوستىعىمىز سوناۋ جاس كۇنىمىزدەن باستالىپ، سودان بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقانىنان جۇرت حاباردار بولار. ول ۋاقىتتا نۇرە­كەڭ حاتشى-تۇعىن. كەيىننەن تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا نۇرەكەڭ دەلەگاتسيا جاساق­تاپ امەريكاعا رەسمي ساپارمەن باردى. ۇمىتپاسام، دجوردج بۋشتىڭ پرەزيدەنتتىگى تۇسىندا بولسا كەرەك. سول ساپارىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ماعان گالستۋك سىيلادى. ء«اي، ءسابيت، مىناۋ تىم ءساندى، تىم اشىق ءتۇستى گالستۋك ەكەن، مۇنى مەنەن گورى سەن تاقساڭ جاراسادى، وسىنى سەن ال، جارقىراپ ءجۇر» دەپ ماعان تارتۋ ەتتى. سودان بەرى قانشا جىل ءوتتى، ءالى ءوڭى تۇسكەن جوق. مويىنعا تاعاتىنىم جەتىپ ارتى­لادى عوي، نە عاجابى بارىن بىلمەيمىن، اندا-مۇندا وسى گالستۋكپەن ەل الدىنا شىقسام، ءوزىم جايىما قالىپ، ءبارى گالستۋگىمدى قىزىقتاپ كەتەدى.

– جەتپىس جىلعا جۋىق ءومى­رىڭىزدى وتكىزىپ كەلە جاتقان تەاتر­دا اكتەرلەردىڭ بىرنەشە بۋى­نى الماستى. تەاتردا بۋىن­ارالىق الماسۋ ءۇردىسى قا­لاي ءجۇر­دى، ول كەزەڭ مەن بۇل كە­زەڭ­دەگى ويىن ورنەگىنەن ايىر­ما­شىلىق، وزگەرىس بايقايسىز با؟

– باياعىدا كورەرمەن ءبىزدىڭ تەاترعا تەك فاريدانى كورۋ ءۇشىن عانا كەلەتىن ەدى. ءسابيرا اپام مەن حاديشا اپامدى ساعىنىپ كەلەتىن كورەرمەندە ءتىپتى ەسەپ بولمايتىن. ءانۋاردىڭ ۆانياسىن كورۋ ءۇشىن كەلەتىندەر تەاتردى باسىپ قالاتىن. بيلەت جوق، ەسىكتى سىندىرىپ جىبەرە جازداپ، سىرتتا سەڭدەي سوعىلىسىپ جۇرەتىن ەدى حالىق. ۆانيا قازىر دە وينالىپ جاتىر، ونى ويناپ جاتقان ازامات تا، ەركەبۇلان دا تالانتتى بالالار، بىراق ءبارىبىر مەن ءۇشىن ءانۋاردىڭ ويىن ورنەگى بولەك. جانىما جاقىن. قازىر سىن جوق. ساراپتاۋ بولماي قالدى. تەك كوپىرتىپ ماقتاي بەرەتىن بولدىق. ايتەۋىر ماقتاي بەرسەك، قاتەلەسپەيمىز دەيتىن بولسا كەرەك. كەيىنگى رەجيسسەرلەر دراماتۋرگياعا، پە­ساعا قولىن تىم باتىرىپ جى­بەرەدى. شەتەلدىك رەجيسسەرلەر­گە كوپ ەلىكتەۋ بايقالادى. سپەك­تاكلدەردە بي شامادان تىس كوپ قويىلادى، ءان مەن جىر دا ورىنسىز كوپ. قاللەكي مەن ىدى­رىستاردىڭ كۇندەي كۇركىرەپ تۇرا­تىن داۋىسى وزدەرىمەن بىرگە كەتتى، ەندىگى جاس اكتەرلەر قانشا كۇشەنسە دە، داۋىسى شىقپايدى. ساحنانىڭ كەلبەتى – اكتەر. دراما تەاترىنىڭ اكتەرى دەگەن اتقا لايىق بولۋ ءۇشىن جانىڭدى سالىپ جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلەدى. ولاي بولماعاندا جەڭىل-جەلپى شوۋ-دۋماندا جۇرتتى كۇلدىرگەنگە ءماز بولىپ، سايقىمازاق اكتەر بول­عانىڭدى ءوزىڭ دە بىلمەي قالا­سىڭ. سويلەگەن سوزىڭە نەمەسە ايتقان انىڭە شاپالاق سۇراپ ماسقارا بولاسىڭ. قالاي دەگەنمەن، تەاترعا جاڭالىق تا، اتاق-ابىروي دا جوعارعى دەڭگەيدە قويىلعان سپەكتاكلدەر ارقىلى كەلەدى. وسىنى ۇمىتپاعانىمىز ابزال.

– اڭگىمەڭىزگە راقمەت، اعا!

 

اڭگىمەلەسكەن

ايگۇل احانبايقىزى،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇرلانعان 28 كولىك تابىلدى

وقيعا • بۇگىن، 15:11

اتىراۋدا 23 ادامدى شايان شاققان

ايماقتار • بۇگىن، 13:35

سپورت جاڭالىقتارىنا شولۋ

سپورت • بۇگىن، 09:11

سۋرەتشىلەر ءۇيى اشىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 09:08

بال بۇلاق بولىپ اقتى

ايماقتار • بۇگىن، 09:07

وڭايلىقپەن ەم قونبايدى

مەديتسينا • بۇگىن، 09:05

بارەكەلدى، ۆيكتوريا!

سپورت • بۇگىن، 09:02

ۇقساس جاڭالىقتار