الماتى ءتيىمدى سالانىڭ التىن بەسىگى بولا الا ما؟

راس, كوروناۆيرۋس كوپ جوسپاردى بۇز­دى. كاران­تين. لوكداۋن. بلوك-بەكەت. مۇن­داي جاعدايدا تۋريست تۇرماق, جاي تۇر­عىن­نىڭ ءوزى اتتاپ شىعا الماي قالدى. ىندەت­تىڭ بەتى قايتقان سوڭ تۋريزم كۇرت قۇلپىرىپ سالا بەرە مە, الدە پاندەميا سالدارى بىرازعا دەيىن بۇعاۋدان بوساتپاي قويا ما؟ الماتى ەل ءتۋريزمىنىڭ التىن بەسىگى بولۋعا دايىن با؟ قالا بيلىگى قولدا باردى قانشالىقتى ۇقساتا الىپ ءجۇر؟

قالالىق تۋريزم باسقارماسىنىڭ دەرەگىنشە, ءاربىر ەكىنشى شەتەلدىك تۋريست الماتىعا كەلەدى ەكەن. سوڭعى بەس جىلدا 301 مىڭنان 436 مىڭعا دەيىن كوبەيگەن. ىشكى تۋريستەر اعىنى 900 مىڭ­عا دەيىن جۋىقتاعان. الايدا بۇل سالا تۇتقيىلدان تاپ كەلگەن پاندەميا تىر­ناعىنا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ىلىكتى. قىدىرماق تۇگىل باس قايعى. 2020 جىلدىڭ 11 ايىندا شاھارعا كەلگەن تۋريست سانى 153 مىڭعا ارەڭ جەتەدى.

الماتى تابيعاتىنا قىزىعاتىن نەگىزى­نەن ەۋروپالىقتار ەكەن. ولار اسىرەسە, تاۋ-شاڭعى كەشەندەرىنە قىدىرىپ كەلۋدى قالايدى. الماتى تاۋلارىنداعى بارلىق تاۋ-شاڭعى كەشەندەرىن قوسا ەسەپتەگەندە 46 شاقىرىم شاڭعى تراسساسى بار ەكەن. قازىر اكىمدىك وسى كورسەتكىشتى 456 شاقىرىمعا دەيىن جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر.

تۋريستىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ اياسىندا مەگاپوليستە سوڭعى 3 جىلدا 1 مىڭ شاقىرىمعا جۋىق تاۋ جولى تسيفر­لان­دى­رىلىپ, جالپى ۇزىندىعى 325 شا­قى­رىم بولاتىن 25 تاۋ مارشرۋتى تۇر­عىزىلىپتى.

اكىمدىك دەرەگىنشە, شاھاردا قازىرگى كەزدە 2,5 مىڭنان استام مەيرامحانا, 128 ساۋدا ورتالىعى, 50 بازار, 19 مۋزەي جانە 20 تەاتر بار. الايدا شەتتەن كەلگەن قوناقتار قالا ىشىنە الدانباي, تىكە تاۋعا تارتقاندى ءجون كورەدى ەكەن. قىستا شاڭعى تەبۋگە, جازدا وزەن-كول جاعاسىنا. ءسىرا, شىنىدان سالىنعان عيمارات پەن ادەمى تروتۋار, كەلىستى مەيرامحانا وزىمىزدە دە تولىپ جاتىر دەسە كەرەك. سونى اڭعارعان الماتى بيلىگى سوڭعى جىلدارى تاۋ ءتۋريزمىن دامىتۋعا كوڭىل بولە باستادى. تۋريستەر ءۇشىن تاۋ جولدارىندا ارنايى نۇسقاۋلىق تاقتايشالارى ورناتىلدى. TripAdvisor-دا تىركەلگەن 39 تۋريستىك وپەراتور تۋريستەر ءۇشىن قولايلى سەرۆيستەر ۇسىنىپ وتىر. ارينە, العاشقى ورىندا «شىمبۇلاق» تاۋ-شاڭعى كەشەنى ورنالاسقان. الەمدە ءدال قازىر تۋريزم ءاربىر 10-ى جۇمىس ورنىن قۇرىپ بەرىپ وتىر. تۋريزمنەن تۇسكەن تابىس جاھاندىق ءىجو-ءنىڭ 10 پايىزىنان استى. الماتى بيلىگى دە جالپى ايماقتىق ونىمدەگى تۋريزم سەرۆيسىنىڭ ۇلەسىن 2025 جىلعا تامان 6 پايىزعا جەتكىزۋدى كوزدەيدى.

قازاقستان تۋريستىك قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى راشيدا شايكەنوۆا الماتى­نىڭ تۋريستىك الەۋەتى جوعارى, تەك سونى پايدالانا ءبىلۋ قاجەت دەيدى.

– ءبىز ەكوتۋريزمدى دامىتۋ بويىنشا ەۋرووداقپەن بەلسەندى تۇردە جۇمىس ىستەي­مىز. جوبا اياسىندا 2005 جىلدان بەرى 60 قوناقۇي قۇردىق. الماتىعا كەلگەن تۋ­ريستەر ۇزاق ۋاقىتقا قالعىسى كەلىپ تۇرا­دى. قالانىڭ تۋريستەر ءۇشىن جاعىمدى اسەر قالدىرا ءبىلۋى دە ءتۋريزمنىڭ بەلگىسى. ەندى وسى نارسەمەن جۇمىس ىستەپ, وسى اسپەكتىنى جەتىلدىرە ءتۇسۋ قاجەت, – دەيدى قاۋىمداستىق باسشىسى.

جاقىندا ىلە الاتاۋى ۇلتتىق پاركىن­دە ۆيزيت-ورتالىق تانىستىرىلعانى بەل­گىلى. جاڭا ەكولوگيالىق كودەكس بويىن­شا ەندى ۇلتتىق پاركتەر مەملەكەت-جەكە­شەلىك ارىپتەستىك نەگىزىندە دامۋى ءتيىس: ينۆەستورلار تارتىلىپ, زامانعا ساي جاڭارتىلادى. بۇل تۋريستەردىڭ بۇرىن­عىدان دا كوپ كەلۋىنە ىقپال ەتپەك. ءدال وسى ماسەلەگە بايلانىستى پىكىر قاق جارىلىپ, ەكولوگيانى جاقتاۋشى توپ بۇل باستاماعا قارسى شىققانى دا بەلگىلى. دەسە دە مەملەكەت باستاماسى ءبارىبىر جۇ­زەگە اساتىن سياقتى. ارينە, ونىڭ باعاسىن ءبىز بەرمەيمىز.

– 2019 جىلى ۇلتتىق پارككە 300 مىڭ­نان استام ادام كەلدى. ارينە, پاندەمياعا بايلانىستى بىلتىر تۋريست سانى از بول­دى. تۋريستەر اعىمىن ارتتىرىپ, ينفرا­قۇرىلىم جاساۋ كەرەك. ۆيزيت-ورتالىق ەكوتۋريزمنىڭ دامۋىنا جاعداي جاسايدى. مۇندا تابيعات, پارك ەرەكشەلىگى جايلى بارلىق اقپارات قولجەتىمدى بولا­دى. بالالار ءۇشىن فلورا مەن فاۋنا جايىندا ساباقتار وتكىزۋدىڭ دە مۇمكىندىگى تۋادى, – دەگەن ەدى ىلە الاتاۋى مەملەكەتتىك ۇلت­تىق پاركىنىڭ ديرەكتورى دامير مالگەلديەۆ.

Kazakh Tourism ۇلتتىق كومپانيا­سى الماتىداعى وكىلدىگىنىڭ ديرەكتورى ەركە­بۇلان حاسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكوتۋريزم الەمدە ترەندكە اينالعان. سوندىقتان بۇل باعىتتا جۇمىس ىستەۋ زامان تالابى بولىپ تۇر.

– مۇنداي ۆيزيت-ورتالىق تۋريستەردى پارك بويىنشا ساياحاتقا اتتاندىرىپ سالاتىن نۇكتە ىسپەتتى. مادەنيەت جانە سپورت, ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار مينيسترلىكتەرىنىڭ, قالالىق تۋريزم باسقارماسى مەن Kazakh Tourism-ءنىڭ تىزە قوسىپ جۇمىس ىستەۋىنىڭ ناتيجەسىندە ءبىز ۇلتتىق پاركتەردەگى ينفراقۇرىلىمدى جاقسى جاعىنا قاراي وزگەرتۋدەمىز. بيىل ينۆەستور ۇلكەن الماتى كولىندە, بۋتاكوۆكادا جانە تۇرگەندە وسىنداي 3 ۆيزيت-ورتالىق سالادى, – دەدى ە.حاسەنوۆ.

ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىن­دە وتكەن بريفينگتە ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ تە قازاقستانداعى ەكوتۋريزم الەۋەتىنىڭ اسا جوعارى ەكەنىن اتاپ وتكەن بولاتىن.

– ءبىزدىڭ ۇلتتىق پاركتەردە كولىك تۇ­راعى, كەمپينگ, زاماناۋي سانيتارلىق كابينكالار جوقتىڭ قاسى. وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ مارشرۋتتار مەن سوقپاق­تاردى دامىتۋعا كۇش سالامىز, زاماناۋي ۆيزيت-ورتالىق, مەديتسينالىق بەكەت, كەمپينگ, ەتنواۋىلدار قۇرىلادى. قازىر اتالعان باعىتتا جوسپار جاسالىپ جاتىر. ەلىمىزدە جالپى سانى 13 ۇلتتىق پارك بار. 2019 جىلى ولارعا 1,5 ملن ادام بارعان, – دەدى مينيستر.

قالالىق تۋريزم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ءسابينا امانگەلدىنىڭ ايتۋىنشا, قالادا ءتۋريزمدى دامىتۋ بويىنشا ين­ۆەستور تارتۋ جۇمىسى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. 2020 جىلى جەكە قاراجات ەسەبىنەن 2 ۆيزيت-ورتالىق سالىنىپ, گلەمپينگتىك ايماق قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن. جەكە ينۆەستورلار ەسەبىنەن ءۇش جوباعا سالىن­عان قاراجات 1 ملرد تەڭگەنى قۇراعان.

2020 جىلى كىشى جانە ۇلكەن الماتى شاتقالىندا جالپى ۇزىندىعى 171 شا­قى­رىم بولاتىن 11 تاۋ جولى باعىتى قۇ­رى­لىسى جۇرگىزىلگەن. جول بويىنا اقپاراتتىق تاقتايشا, ستەند, نۇسقاۋلىق, سكامەيكا جانە بەسەدكالار قويىلعان. تاۋعا سەرۋەندەۋگە شىققان تۋريستەر قاي­دا باعىت العانىن اڭداپ, اداسپاي, ەمىن-ەركىن جۇرە الادى. قىسقاسى, الماتى­نىڭ تۋريزمدەگى باستى كوزىرى تاۋ ەكەنىن تۇسىنگەن شاھار بيلىگى زاماناۋي يگىلىكتەر مەن قاجەتتىلىكتەردىڭ بارلىعىن تاۋ جولىنا توپتاستىرۋدى ءجون كورگەن سياقتى. ۇزاماي مۇنىڭ جەمىسىن كورەمىز دەيدى بيلىك وكىلدەرى.

تۋريستەرگە قالا جايلى تولىق ءارى ۇعىنىق­تى اقپارات بەرىلۋى ءۇشىن Vizit Almaty دەپ اتالاتىن ءموبيلدى قوسىم­شا جاسالماق. مۇندا offline-كارتا تۇرىن­دەگى ناۆيگاتور كورىكتى ورىندار تۋرالى اقپارات توپتاسادى, تۋريستىك تۋرعا, ءتۇر­لى ءىس-شاراعا جانە اۋە, تەمىرجول بيلەت­تەرىن ساتىپ الۋعا, قوناقۇيلەرگە برون جا­ساۋعا, ۆاليۋتا كونۆەرتاتسيالاۋعا مۇم­كىن­دىك بەرەدى. ءموبيلدى قوسىمشا باعدار­لاماسىنا اۋا رايى تۋرالى اقپارات, ونلاين-اۋدارماشى, ونلاين-كونسۋلتانت (چات-بوت) سەرۆيستەرى دە ەنگىزىلمەك. قازىر قالادا تۋريستەرگە اقپارات بەرەتىن 8 ورىن جۇمىس ىستەپ تۇر.

– City Guide ينتەراكتيۆتى تۋريستىك دۇڭ­گىرشەكتەر, سانيتارلىق-گيگيەنالىق قوندىرعىلارى بار بەس ءمودۋلدى كەشەن ورناتۋ جوسپاردا بار. جەرگىلىكتى ۇيالى بايلانىس سيم-كارتاسى, قوعامدىق كولىكپەن جۇرۋگە ارنالعان «وڭاي» كارتاسى, اۋديوگيدپەن جابدىقتالعان جاياۋ ءجۇرۋ مارشرۋتى, تۋريستىك نۇسقاۋلىق جانە powerbank فۋنكتسياسى بار wi-fi روۋتەرى بار «تۋريست پاكەتىن» ەنگىزۋدى دە جوس­پارلاپ وتىرمىز, – دەگەن ەدى قالالىق تۋريزم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قاليبەك اقىلبەكوۆ.

وسىنشاما ۋادە بيىل شەشىمىن تابادى دەپ ۇمىتتەنەدى كوپشىلىك.

بىلتىر قالاعا كەلگەن تۋريست سانى 100 مىڭنان ارەڭ استى دەدىك ءسوز باسىندا. 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 72 پايىزعا از. ىشكى تۋريستەر سانى 400 مىڭعا جەتكەن. تۋريزم باسقارماسى ەپيدەميالىق احۋال جاقسارسا, بيىل قالاعا 1 ملن تۋريست كەلەدى دەپ بولجايدى.