ەڭ الدىمەن باسىلىمنىڭ 1-بەتىندەگى سول كەزدەگى گازەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ باس سۋرەتتەرىمەن قۇراپ جازىلعان «مىڭ سان» ءسوزى كوزگە بىردەن تۇسەدى. ماڭدايشاسىندا «جەر ءجۇزىنىڭ ەڭبەكشىلەرى, بىرىگىڭدەر!» دەگەن ۇران تۇر. قۇتتىقتاۋلاردىڭ باسىندا «ەڭبەكشى قازاقتىڭ» العاشقى سانى (1921 جىلعى ءنويابردىڭ 7-سىندە شىققان) دەگەن انىقتامامەن گازەت قيىندىسى باسىلعان. ارىپتەرى انىق كورىنە قويمايتىن سول قيىندىنىڭ وق جاق شەكەسىنە «ەڭبەكشىل قازاق» دەپ توتە جازۋمەن جازىلىپتى. وسىلايشا, 1000-ءنومىردىڭ باستى بەتى قۇتتىقتاۋلارعا جالعاسقان.
«بۇگىن «ەڭبەكشى قازاق» مىڭعا جەتتى. گازەتكە مىڭ سان – مىڭ جاس. «ەڭبەكشى قازاق» تا بۇگىن مىڭ جاساپ وتىر. گازەت تاپ جىرشىسى. قاي تاپتىڭ جوعىن جوقتاسا, سول تاپتىڭ ءسوزىن سويلەيدى, جىرىن جىرلايدى, قامىن جەيدى, جۇرتشىلىعىن باستايدى. «ەڭبەكشى قازاق» سونداي گازەت بولىپ قازاق جۇرتشىلىعىن باستاپ وتىر. قازاق ەڭبەكشىلەرىنىڭ جوعىن جوقتاپ, تىلەگىن تىلەپ, ءسوزىن سويلەپ وتىر. قازاق ەڭبەكشىلەرىنە پارتيا جولىن, ۇكىمەت جولىن ۇعىندىرىپ, ءتۇسىندىرىپ وتىر. جاقسىنى ۇلگى, جاماندى جەكسۇرىن قىلىپ وتىر. «ەڭبەكشى قازاق» ارقىلى ءبىزدىڭ پارتيا, ۇكىمەت قازاق ەڭبەكشىلەرىمەن كۇندە سويلەسىپ, كۇندە ارالاسىپ وتىر. ارينە, بۇدان بىلاي دا «ەڭبەكشى قازاق» وسى جولىنان تايمايدى. جاڭا جۇرتشىلىق جاس جۇرتشىلىقتىڭ تىرەگى بولادى» دەپ باستالعان «قازاقستاننىڭ ولكەلىك پارتيا كوميتەتىنىڭ» رەسمي قۇتتىقتاۋى ارمەن قاراي ««ەڭبەكشى قازاقتىڭ» باسقارماسىنا, جازۋشىلارىنا, جۇمىسكەرلەرىنە, اۋىل تىلشىلەرىنە» دەگەن تاقىرىپپەن ۇكىمەتتىڭ رەسمي قۇتتىقتاۋىنا ۇلاسقان.
باس بەتتىڭ تومەنگى جاق ورتاسىنا «ەڭبەكشى قازاق» باسقارماسى اتتى تاقىرىپپەن الاش زيالىلارى باستاعان گازەت ۇجىمىنىڭ سۋرەتى بەرىلگەن. سۋرەتتىڭ استىندا ءار كىسى لاۋازىمىمەن قوسا, بىلايشا تانىستىرىلعان: «رەداكتىر توعجان ۇلى عابباس, رەداكتىردىڭ ادەبي جاردەمشىسى دۋلات ۇلى مىرجاقىپ, باسقارما قاتشىسى بەگالى ۇلى عالي, پارتيا, جۇمىسشى ءبولىمىن باسقارۋشى ايسارى ۇلى ابدىراقمان, «ەڭبەكشى قازاق»-قا وقشاۋ ءسوز جازۋشى مايلى ۇلى بەيىمبەت, ەل قاتتارىن باسقارۋشى سەگىزباي ۇلى امانعالي, كەڭەس قۇرىلىسى ءبولىمىن باسقارۋشى اقىمەت ۇلى ءىلياس, شارۋا ءبولىمىن باسقارۋشى ەشمۇقامبەت ۇلى مەرعالي, تەلەگرام قابارلارىن باسقارۋشى ءجۇسىپ ۇلى ساپا, رەپەتەر داۋلەتباي ۇلى ءماجيت, تىلشىلەر بۇيرەسىنىڭ قاتشىسى اعايدار ۇلى ابدۇللا, زەرتتەۋ بۇيرەسىنىڭ قاتشىسى ەلشىبەك ۇلى اقىمەت, تۇنگى رەداكتىر يلا ۇلى ءابىل, باسقارما قىزمەتكەرى قوجاقىمەت ۇلى شياپ».
مەرەكەلىك ءنومىردىڭ 2-بەتىندە «ەڭبەكشى قازاقتىڭ» العاشقى شىعارۋشىلار القاسى» اتتى سۋرەت جاريالانعان. سۋرەتتەگىلەردى ء«بايدىلدا ۇلى ابدىراقمان, اسىلبەك ۇلى ابدوللا, اۋەز ۇلى مۇقتار, تەلجان ۇلى تەمىربولات, نۇرمۇقامەت ۇلى قاسەن» دەپ كورسەتكەن. بۇدان ءارى بەت تولىقتاي قۇتتىقتاۋلاردان تۇرادى. وندا نەگىزىنەن «اۋىل ءتىلى», «لەنينشىل جاس», «اۋىل» (قوستانايدان), «جۇمىسكەر ءتىلى», «سوۆەتسكايا ستەپ» سياقتى گازەتتەر مەن «قىزىل قازاقستان», «جاڭا مەكتەپ» قاتارلى جۋرنالدار «قازاق گازەتتەرىنىڭ اعاسىنا» اقجارما تىلەكتەرىن ارناپتى. تىلەك بىلدىرگەندەردىڭ قاتارىندا وزگە ۇلت باسىلىمدارىنىڭ باسقارمالارى دا بار.
«گازەت نەشە وتكەلدەن وتەدى» دەگەن شاپكامەن شىققان 7-بەتكە زەر سالاتىن بولساق, وندا رەداكتسيانىڭ بۇكىل قۇرىلىمى ءتۇرلى تاقىرىپتارمەن تولىقتىرىلعان. مىسالى, «گازەتتىڭ كانتورى» تاقىرىبىندا گازەتتىڭ قاراجات, ساۋدا-جۇمىسىن كانتور باسقاراتىنى ايتىلىپ, جارناما, بۇعالتىر, تاراتۋ بولىمدەرى جانە جازىلۋشىلاردى قابىل الاتىن ءبولىم مەن ەكسپەديتسيا كىرەتىنىن, سونداي-اق اتالعان بولىمدەردىڭ قىزمەتى سۋرەتتەرىمەن قوسا تولىق باياندالعان. بۇدان ءارى باسپاحانانىڭ جۇمىسى بولىمدەرى جايلى ءسوز بولا كەلىپ, ونداعى سوڭعى ۇلگىدەگى باسپا ماشينالارى دا تانىستىرىلىپتى.
رەداكتورى توعجان ۇلى عابباس دەلىنگەن وسى بەتتە وقىرمان حاتىنىڭ قىزىقتارى تۋرالى «گازەت وكپەسى» اتتى كىشىگىرىم ماقالا جاريالانعان. «باسقارمادا وتىرعاندا تالاي قىزىقتى كورەسىڭ: ەلدەن كەلگەن قات-قابارلاردى اقتارىپ وتىرساڭ, كەيبىرەۋى سالەم قات بولىپ جازىلىپ, ەلدەگى قىلمىس ىستەگەن بىرەۋدى اۋىزدىقتاۋدى وتىنەدى. كەي قات ءوزىنىڭ قابارىن گازەتكە باسپاعانىڭدى, نە جاۋاپ قايتارماعانىڭدى وكپە قىلىپ جازعان بولىپ شىعادى. كەيبىرەۋى ءبىر قابار جازىپ, ونىڭ اياعىنا ءوزىنىڭ «قارا تابان كەدەي», باتىراق ءارى كامسامول ەكەندىگىن ايتىپ كەلىپ, الگى قابارىنىڭ باسىلۋىن وتىنگەن بولىپ شىعادى. كەيبىر قاتتا ءوزىنىڭ ءبىر قابارى بۇرىن گازەتتە باسىلىپ, سونىڭ وسى كۇنگە دەيىن ورىندالماعانىن دا باسقارمادان كورىپ وكپەلەگەن بولادى.
ولار ەش نارسە ەمەس قوي, باسقارما ودان دا ۇلكەن تالاي وكپەلەرگە ۇشىرايدى عوي. جازعىتۇرى, باسقارمادا وتىرعانىمدا ەلدىڭ ءبىر شارۋاسى كەلدى.
– قىزمەتىڭىزدى ايتىڭىز!
– ءبىزدىڭ وماردىڭ قاليىنىڭ گازەتى شىققان ەكەن, سوعان كەلىپ ەدىم.
– «گازەتى شىققانى» قالاي؟
– قاليدىڭ قىزىن قالىڭ مالعا بەرگەن گازەتى.
– ءوزىڭىز گازەت الدىراتىن با ەدىڭىز؟
– جوق.
– الدە سول قالي گازەت الدىراتىن با ەدى؟
– جوق.
– ءسىزدىڭ ىزدەپ كەلگەنىڭىز ەندى كىمنىڭ گازەتى؟
– ءبىزدىڭ اۋىلداعى ءبىر كامسامول قاليدىڭ قالىڭ مال العانىن ايتىپ گازەت بەرگەن ەكەن, سول شىعىپتى دەپ ەدى, بار بولسا سونىڭ بىرەۋىن بەرسەڭ قايتەدى؟
سويتپەسە شارۋا بولا ما, اقىر اياعىندا ءتۇسىندىم. ىزدەستىرىپ, سۇراستىرىپ بارىپ قاليدىڭ قالىڭ مال العانى جازىلعان گازەت ءنومىرىن تاپتىرىپ بەرگەم.
ەل ىشىندەگى بىرەۋدىڭ بۇزاقىلىعى, ياكي ءبىر جاقسىلىعى ءبىر گازەتتە جازىلىپ شىققانىن ەستىسە, قات تانىعانى دا, تانىماعانى دا, دوسى دا, دۇشپانى دا ىزدەستىرىپ وقيتىن, اڭگىمە قىلىساتىن كورىنەدى عوي. گازەتتىڭ سول قابار باسىلىپ شىققان ءنومىرىن سول كىسىنىڭ گازەتى دەپ اتايتىن كورىنەدى.»... «گازەتشى» دەگەن اتپەن جازىلعان بۇل ماتەريال «باسقارما» جازعان «وندايلارعا گازەت وكپەلەمەيدى» تاقىرىبىنا جالعاسىپ, رەداكتسيانىڭ ويلى وقىرماندارعا راحمەتى دە ايتىلىپتى.
8-بەتكە كىلەڭ جارنامالار مەن حابارلاندىرۋلار جايعاسقان. «ەگەر سەن ءالى كۇنگە شەيىن قازاقستاننىڭ استانا گازەتى «ەڭبەكشى قازاققا» جازىلماعان بولساڭ, تەزىرەك جازىلىپ قال» دەگەن جارنامالاردى وسى بەتتەن كورۋگە بولادى.
مىنە, 1000-سانىن سول كەزدىڭ وزىندە مىڭ قۇبىلتىپ شىعارۋعا تالپىنعان گازەت مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن قازاقپەن ءالى جاساسىپ كەلەدى. سان عاسىرلار بويى بابالارىمىز اڭساعان ازاتتىقتىڭ قادىرىن حالىققا ۇعىندىرىپ, انا تىلىنەن اينىماي كۇن سايىن وقىرمانىمەن قاۋىشىپ وتىراتىن ەل گازەتىنىڭ دومنا پەشى ماڭگىلىككە لاۋلاي بەرسىن دەپ تىلەيمىز!
دايىنداعان
مايگۇل سۇلتان,
جۋرناليست
