سونىمەن بۇدان بىلاي بالاباقشالار, مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەر مەملەكەتتىك اتتەستاتتاۋدان وتەدى. ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇل – ۇزاق ۋاقىت تالقىلانىپ قابىلدانعان نورما.
– اتتەستاتتاۋ – سىرتقى مونيتورينگ جانە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ بەلگىلەنگەن ستاندارتتار بويىنشا ورىنداعان جۇمىستارىن باعالايتىن قۇرال. ەڭ باستىسى, اتتەستاتتاۋ تەك پروبلەمالاردى ايقىنداۋشى رەپرەسيۆتى قۇرال ەمەس, انىقتالعان پروبلەمالاردى جويۋعا باعىتتالعان ناقتى ۇسىنىستار بەرۋ تەتىگى بولادى. اتتەستاتتاۋ بەس جىلدا ءبىر رەت جۇرگىزىلەدى. وسى ارقىلى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا بەرىلەتىن ءبىلىمنىڭ ساپاسى انىقتالىپ, اتا-انالار, وقۋشىلار مەن پەداگوگتەر اراسىندا ساۋالداما جۇرگىزىلەدى, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا, كادر قۇرامى جانە باسقا دا اسپەكتىلەر بويىنشا بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەستىگى باعالانادى, – دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
وسىعان دەيىن وقۋلىقتارداعى ولقىلىقتارعا قاتىستى پروبلەمانى كوتەرگەن ماقالامىزدا كىتاپتار, جالپى, رەفورمالار دۇرىس بولۋى ءۇشىن الدىمەن سوعان نەگىز بولاتىن باعدارلامالار مەن ستاندارتتاردى سىناقتان وتكىزۋ كەرەگىن جازعانبىز. سول ماسەلە ەندى زاڭمەن ناقتى شەشىلگەن سەكىلدى. بۇل تۋرالى ۆەدومستۆو باسشىسى:
– ۇلگىلىك وقۋ جوسپارلارى مەن وقۋ باعدارلامالارى ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىنە ەنگىزىلگەنگە دەيىن مىندەتتى تۇردە ساراپتامادان جانە اپروباتسيادان وتكىزىلەدى. وسىلايشا ورىن الۋى مۇمكىن كەمشىلىكتەر انىقتالادى. بۇل – وتە ماڭىزدى نورما. جاڭا وقۋ باعدارلامالارىن ەنگىزۋگە بايلانىستى جۇمىستاردا اسىعىستىق جاساماۋ كەرەك. ارينە مۇنداي نورما مينيسترلىكتى شەكتەيدى, الايدا وسى ارقىلى جان-جاقتى ويلاستىرىلعان, عىلىمي نەگىزدەلگەن جانە سىناقتان وتكىزىلگەن باعدارلامالاردى ەنگىزۋدىڭ مەحانيزمى جۇمىس ىستەيدى. بۇدان بولەك وقۋلىقتاردىڭ ساپاسىن ودان ءارى جاقسارتۋ, وقۋ ماتەريالدارىن ازىرلەۋ كەزىندە بىرىزدىلىكتى بەلگىلەۋ ءۇشىن مينيسترلىكتىڭ مەكتەپ وقۋلىقتارى جانە وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندەرىنىڭ قۇرىلىمى مەن مازمۇنىنا قويىلاتىن تالاپتاردى بەلگىلەۋ قۇزىرەتىن ايقىندايتىن تۇزەتۋ قابىلداندى. اتالعان ماڭىزدى نورما وقۋلىقتاردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان, – دەدى.
ال كەلەسى وزگەرىستى زاڭعا ەنگىزۋگە پاندەميا تۇرتكى بولعان سىڭايلى. بۇعان دەيىن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ساراپشىلارى ونلاين وقىتۋ (قاشىقتان وقىتۋمەن شاتاستىرماۋ كەرەك) فورماتىن ء«بىلىم بەرۋ تۋرالى» زاڭدا ارنايى پۋنكت رەتىندە قاراستىرىلۋى قاجەتتىگىن, اقىل-ەسى ساۋ, بىراق بەلگىلى ءبىر سەبەپتەرمەن مەكتەپكە قاتىناي المايتىن بالالار دا ءبىلىم الۋى ءتيىس ەكەنىن كوپ كوتەردى. سول ءسوز ەسكەرىلگەندەي. بيىلدان باستاپ ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلارعا سايكەس, قاشىقتان ءبىلىم بەرۋگە قاتىستى تالاپتار ايقىندالادى. قاشىقتان وقىتۋ پروتسەسىندە ونلاين ءبىلىم بەرۋ دە قولدانىلادى.
ايتپاقشى, مينيسترلىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا الىپ كىرۋگە جانە وندا پايدالانۋعا تىيىم سالىناتىن زاتتاردىڭ ءتىزىمىن بەكىتپەك. بۇل نورما وقۋ ورنىندا ءبىلىم الۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن ساقتاۋى ءۇشىن جانە الدىن الۋ شارالارىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا ەنگىزىلگەن. وسىدان سوڭ قوعامدا ءبىلىم الۋشىلارعا سمارتفون ۇستاۋعا تىيىم سالىناتىنى تۋرالى ءسوزى تارادى. بىراق مينيستر ا.ايماعامبەتوۆ ونى جوققا شىعاردى.
ەندىگى كەزەكتە جوعارى بىلىمگە قاتىستى ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلارعا توقتالساق, ەندى جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋ جەتىستىكتەرىن سىرتتاي باعالاۋ پروتسەدۋراسى جۇرگىزىلمەيدى. ويتكەنى ەلىمىزدە جوعارى وقۋ ورىندارىنا اكادەميالىق ەركىندىك بەرىلگەن. ءار جوو وقۋ باعدارلامالارىن ءوز بەتىنشە ازىرلەيتىندىكتەن مۇنداي باعالاۋ ءتۇرىن جۇرگىزۋدىڭ قاجەتى بولماي قالدى. مۇنىڭ ءبارى ءوز كەزەگىندە ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ جەكە مودەلىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان سياقتى. سەبەبى كەلەسى وزگەرىس تە سونى مەڭزەيدى. بۇدان بىلاي مەملەكەتتىك ۇلگىدەگى ديپلوم بەرىلمەيدى. 2021 جىلدان باستاپ ءاربىر جوو ءبىلىم العان ازاماتتارعا جەكە ۇلگىسى بويىنشا ديپلوم بەرەدى. دەمەك, ديپلومدار بىركەلكى بولمايدى. بىراق ورتاق تالاپ (ماسەلەن, ءبىلىم بەرىلگەنىن راستايتىن قۇجاتتى ەسەپكە الۋ جانە سەريالىق نومىرلەرى بويىنشا ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋ ءۇشىن ديپلومداردىڭ مازمۇنىنا قاتىستى بىرىڭعاي مينيمالدى تالاپتار قاراستىرىلعان. مينيسترلىكتىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىندە بەرىلگەن ديپلومداردىڭ دەپوزيتاريى, رەكۆيزيتتەرى بولادى, سونداي-اق بولون پروتسەسىنىڭ تالاپتارىنا ساي Diploma Supllement بەرۋ قاراستىرىلادى) بولادى. سەبەبى زاڭسىز نەمەسە جالعان قۇجات اينالىمىنا جول بەرمەۋگە ءتيىسپىز.
جوعارى بىلىمگە قاتىستى ەنگىزىلگەن ەڭ ماڭىزدى وزگەرىس – مەملەكەتتىك گرانت ارقىلى وقۋعا تۇسكەن ستۋدەنتتەردىڭ گرانتتى جۇمىسپەن وتەۋىنە قاتىستى بولعانداي.
– مەملەكەتتىك گرانت ارقىلى وقۋعا تۇسكەن ستۋدەنتتەردىڭ گرانتتى جۇمىسپەن وتەۋ شارتتارى جەڭىلدەتىلدى. تۇلەكتەر تەك مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە عانا ەمەس, ەندى جەكەمەنشىك ۇيىمداردا دا جۇمىس ىستەپ, گرانتتارىن وتەي الادى. باستى شارت – دايىندىق باعىتى (ماماندىعى) بويىنشا جۇمىس ىستەۋى ءتيىس. بۇل ماسەلەنى تۇلەكتەر ءجيى كوتەرەتىن. جاڭا نورما ءتۇرلى ۇيىمدارداعى كادر ماسەلەسىن شەشۋگە دە سەپتىگىن تيگىزەدى. سونداي-اق تۇلەكتەردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە جول اشادى. قازىر مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى دامىپ كەلەدى جانە مەملەكەتتىك تاپسىرىس جەكەمەنشىك بالاباقشالاردا, مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالاردا ورنالاستىرىلىپ جاتىر. ايتپاقشى, كەيبىر گرانت يەگەرلەرى مەملەكەت شىعىنىن جۇمىسپەن وتەۋدەن قۇتىلۋدىڭ جولىن تاپقان. ولار گرانت ارقىلى 3-كۋرسقا دەيىن تەگىن وقىپ, ءۇش جىل بويى ستيپەنديا الادى. سودان كەيىن مەملەكەتتىك گرانتتى جۇمىسپەن وتەمەۋ ءۇشىن 4-كۋرستا اقىلى بولىمگە اۋىساتىن. بۇدان بىلاي ستۋدەنت قانشا جىل گرانتتا وقىسا, سونشا جىل گرانتتى جۇمىسپەن وتەۋگە مىندەتتى بولادى. ءدال وسى نورما, اقىلى بولىمنەن گرانتقا اۋىسقان ستۋدەنتتەرگە دە قاتىستى بولادى, – دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
تاعى ءبىر ماڭىزدى وزگەرىس بويىنشا ەندى قاراماعىندا كوللەدجدەرى بار جوعارى وقۋ ورىندارى دا مەملەكەتتىك تاپسىرىس الىپ, گرانت يەگەرلەرىن وقىتا الادى. بۇرىن مۇنداي كوللەدجدەردە اتالعان قۇقىق بولمادى.
