ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ ادەبيەت تاريحى اتتى ىرگەلى سالاسى مۇنشا مول قازىنانى جىكتەپ, سارالاۋمەن اينالىساتىنى بەلگىلى. ال ءدال وسى عىلىمنىڭ تاعى ءبىر سالاسى ادەبيەت تەورياسى, جاسىراتىنى جوق, كەنجە دامىپ كەلە جاتقان سالالاردىڭ قاتارىندا ەكەنى بەلگىلى. البەتتە, تەورياعا ءتىس باتىرۋ, ونى ومىرمەن ۇشتاستىرۋ قيىن. تەورياعا ءتىس باتىرۋدىڭ وڭاي ەمەستىگىنەن بولار, وسى كۇنگە دەيىن «ادەبيەت تانىتقىش», ء«سوز ونەرى», «ادەبيەت تەورياسى», «قازاق ولەڭىنىڭ قۇرىلىسى» سىندى اتاقتى ەڭبەكتەردى ايتپاعاندا, ادەبي شىعارمالاردى تەوريالىق تۇرعىدا تالداعان, ءتىلى جاتىق, ويى تۇسىنىكتى, عىلىمي ورتا مويىنداعان, زامان تالابىنا سايكەس, جوو-لارعا وقۋلىق رەتىندە ۇسىنىلعان قازاق تىلىندەگى ەڭبەكتەر جارىققا شىعا قويعان جوق. مۇنى قوعامدىق فورماتسيانىڭ اۋىسۋىمەن تۇسىندىرەر بولساق, اڭگىمەنىڭ ۇزاپ كەتەتىنى بەلگىلى. سوندىقتان نەگىزگى ايتار سوزگە كوشكەن دۇرىس بولار. ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى قولعا العان «قازاق تىلىندەگى ءجۇز جاڭا وقۋلىق» جوباسى اياسىندا وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرا الماسا دا, دۇنيەجۇزىندەگى تەندەنتسيالار مەن باعىتتارعا جول سىلتەيتىن, بولاشاق جاس ادەبيەتتانۋشىنىڭ ءبىلىم كوكجيەگىن كەڭەيتەتىن, تالداپ, سارالاپ, ساراپتاپ ويلانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كولەمدى دۇنيە اعىلشىن تىلىنەن اۋدارىلىپ, قازاق اۋديتورياسىنا جول تارتتى. «ادەبيەت تەورياسى» اتتى بەس تومدىق كىتاپتىڭ اۆتورلارى – امەريكالىق عالىمدار مايكل رايان مەن دجۋلي ريۆكين. اتالعان بەس تومدىق وقۋلىق ادەبيەت تەورياسىنا ارنالعان كىرىسپەدەن جانە ءتورت تومدىق انتولوگيادان تۇرادى.
مايكل رايان مەن دجۋلي ريۆكين ەڭبەكتەرى دۇنيەجۇزى بويىنشا سۇرانىسقا يە شىعارمالاردىڭ قاتارىندا. ويتكەنى بۇل ەڭبەكتەردە ادەبيەتتى جاڭاشا تالداۋدىڭ, وقىتۋدىڭ تۇتاس مەتوديكاسى جاسالعان. ارقايسىسى كەمى ءۇش ءجۇز بەتتەن تۇراتىن ءتورت تومدىقتا سوناۋ پلاتون مەن اريستوتەل داۋىرىندەگى تەوريالاردان باستاپ قازىرگى زاماندا ەڭ كوپ قولدانىلاتىن «يزمدەر» تۇگەلدەي تالدانعان, ادام, ۋاقىت, زامان, مەكەن تورتتاعانى تۇرعىسىنان قاراستىرىلعان. مىسالى, ۋيليام شەكسپيردىڭ «كورول لير» تراگەدياسىن تالداۋ بارىسىندا اۆتورلار ءاربىر كەيىپكەردىڭ جان دۇنيەسىندەگى قۇندىلىقتىڭ سىرتقى الەممەن بايلانىسىن جەكە-جەكە تالدايدى. سوزبەن سيپاتتاۋعا, قارىم-قاتىناس ورناتۋ ءۇشىن ايتۋعا كەلمەيتىن ىشكى قۇندىلىقتاردىڭ قوعام شىندىعىنىڭ الدىنداعى تراگەديالىق جەڭىلىسى جان-جاقتى تۇسىندىرىلەدى. جالپى, اۆتورلار بەلگىلى ءبىر شىعارمانى نە بەلگىلى ءبىر اۆتوردىڭ شىعارمالارىن تالداعان كەزدە ونى تەورياعا سالۋعا تىرىسپايدى. بىراق سول شىعارماداعى تەوريانىڭ ۇلەسىن دە ۇمىتپايدى. كوپ سۇراق قويادى. سول ارقىلى وقىرماندى ديسكۋسسياعا شاقىرىپ وتىرادى.
اۆتورلار ادەبيەت تەورياسىنىڭ اۋقىمىن تەك امەريكا ادەبيەتىمەن شەكتەمەيتىنىن ايتۋىمىز كەرەك. ولار رومان, گەرمان, سلاۆيان ءتىلدى شىعارمالاردى, كينولاردى وزدەرىنە ءتان ەرەكشە ستيلمەن سيپاتتاي وتىرىپ, تەوريالىق قىرلارىن اشىپ كورسەتەدى. جالپى العاندا, مايكل رايان مەن دجۋلي ريۆكيننىڭ «ادەبيەت تەورياسى» قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمى ءۇشىن اۋقىمدى ولجا, اسىرەسە تەوريانىڭ تابىسى ەكەنى انىق.
