ءار ءداۋىردىڭ ءوزىنىڭ شارىقتاۋ شەگى مەن قورىتىندىسى, قايشىلىعى مەن ءباتۋاسى, باستى جانە قوسالقى كەيىپكەرلەرى بولادى. اركىم سول ءداۋىردىڭ تىلىندە سويلەگەن سايىن ءوزىنىڭ سۇيىكتى تۇلعاسىنا توقتالماي كەتپەيدى. بالكىم بىرەۋلەر ونى تەڭى جوق جايساڭ دا جارىلقاۋشى ەتىپ كورسەتەر. بالكىم, تاعى ءبىرىمىز قاتەلىگىن قازبالاپ, تۇككە تۇرمايتىن جاعىمسىز ادامداردىڭ قاتارىنا قوسارمىز. بولماشى ناقىلى ەستىگەن جۇرتقا تەرەڭ دە وتكىر بولىپ كورىنۋ دە عاجاپ ەمەس. نەمەسە كەرىسىنشە, ەل ءۇشىن ەتكەن ەڭبەگىن جوققا تىركەۋشىلەر تابىلار. ياكي, يسپان ماقالىنداعىداي, اركىم جارمەڭكەنى ءوزىنىڭ تاپقان زاتىنا قاراپ باعالايتىن بولىپ تۇر عوي.
ءبىز دە بۇگىن تاريح جارمەڭكەسىنەن جولىقتىرعان, 1945 جىلى مامىردا تانىمال «LIFE» جۋرنالىنىڭ مۇقاباسىنا شىققان قاباق تۇيگەن ۋينستون چەرچيللدىڭ سۋرەتى جايىندا ايتپاقپىز. سول ۋاقىتتا ۇلىبريتانيانىڭ داڭقتى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ەڭ تانىمال بەينەسى ميلليونداعان پلاكاتتاردا, پوشتالىق ماركالاردا, ءتىپتى كوشەنىڭ ءاربىر بۇرىشىندا ءىلىنىپ تۇردى. قوعام سارابدال ساياساتكەردىڭ قاباعىنا قاراپ, ەلدەگى سىرتقى جانە ىشكى احۋالداردىڭ ءورشىپ تۇرعانىن اڭدادى. ەۋروپانى ەسىنەن تاندىرۋعا وقتالعان اسىرە ۇلتشىل گيتلەردىڭ ۇلكەن مايدانعا دايىندالىپ جاتقانىن الدىن الا سەزگەن چەرچيلل اعىلشىن اسكەرىنىڭ قامسىز جاتقانىنا قاپالانىپ, تالاي مارتە گازەت بەتتەرىنە شۋلى ماقالالار جازىپ, حالىققا ەسكەرتكەن-ءدى. اقىرى, ايتقانى ايداي كەلدى. ەندى ۇرىستا تۇرىس جوقتىعىن قاباعىمەن-اق ۇقتىرعان كونسەرۆاتوردىڭ قىلىعى اعىلشىنداردىڭ سەنىمىن شىڭداپ, وزىنە دەگەن قۇرمەتىن ودان ءارى ارتتىرا ءتۇستى.
1941 جىلى 30 جەلتوقساندا ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى ىسساپارمەن وتتاۆا قالاسىنا باس بۇرادى. كانادا ۇكىمەتى 33 جاستاعى يۋسۋف كارشقا قۇرمەتتى قوناقتى ەستەلىككە فوتوعا ءتۇسىرۋدى تاپسىرادى. ءتارتىپ بويىنشا, فوتو چەرچيللدىڭ كانادا پارلامەنتىندەگى سوزىنەن كەيىن ءتۇسىرىلۋى كەرەك ەدى. ايتسە دە, ۋاقىتتىڭ تارلىعىن تۇسىنگەن كارش كەڭسەگە جابدىقتى ورناتىپ, الدىن الا جارىقتى رەتتەپ قويادى. سودان كەيىن ول زالعا بارىپ, ءوزىنىڭ كەزەكتى مودەلىن كۇتەدى.
تىك تۇرىپ بايانداما جاساعان چەرچيلل ءسوزىن تامامداعان بەتتە بىردەن كەڭسەگە تارتادى. شارشاڭقىراعان قارتاڭ ساياساتكەرگە فوتوسەسسيا تۋرالى ەسكەرتىلمەسە كەرەك. سۋرەتكە ءتۇسۋ قاجەتتىلىگى ول ءۇشىن جاعىمسىز توسىن سىيدىڭ ءبىرى بولدى. سول ساتتە ول فوتوگرافقا: «سىزدە ەكى مينۋت جانە ءبىر كادر بار», دەپ ورىندىققا جايعاسىپ, تەمەكىسىن تۇتاتادى.
كۋبالىق برەند La Corona سيگاراسىنىڭ ءتۇتىنى كارشتىڭ ويشا سالعان فوتوسۋرەتىنىڭ تۇجىرىمداماسىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. فوتوگراف چەرچيللدەن تەمەكىسىن تاستاۋدى ابايلاپ سۇرايدى. بىراق ول جاۋاپ قاتپايدى. بەرىلگەن ۋاقىت كۇيىپ بارا جاتقاندىقتان كارش وزىنەن بۇرىن دا, كەيىن دە ەشكىمنىڭ باتىلى جەتپەگەن قادامعا بارادى. ول تۇتانعان شىلىمدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ اۋزىنان ج ۇلىپ الادى دا, لەزدە كامەراعا قايتا جۇگىرەدى. فوتوگرافتىڭ انتەك ارەكەتىنە چەرچيلل تاڭدانىپ ۇلگەرگەنشە, ونىڭ اشۋلى ءارى ابىرجۋلى قالپىن وبەكتيۆ قاعىپ الادى. بۇدان كەيىنگىسى سىزگە بەلگىلى.
جاقسى ءونىم الۋ ءۇشىن كۇركىرەگەن ارىستاندى ورنىنان تۇرعىزعان كارشتىڭ تۋىندىسى ءجۇز دوللارعا باعالانىپ, پورترەتتىك فوتوسۋرەت وعان ۇلكەن بەدەل اكەلەدى. ءتىپتى, چەرچيللدىڭ ءوزى قولىن الىپ, جانكەشتىلىگىنە رازى بولعان. ول ول ما باسقا دا ساياساتكەرلەر, جازۋشىلار مەن كينو جۇلدىزدارى فوتوعا ءتۇسۋ ءۇشىن الدىندا ساپقا تۇرادى.
بىزدىڭشە, بۇل سۋرەت ەشقانداي سايكەستىك ەمەس. مىنەزدەگى پارىقتىڭ ازدىعىنان نەمەسە ادامگەرشىلىگىنىڭ تومەندىگىنەن, ءتىپتى سولاي بولماعان كۇننىڭ وزىندە دە وسىعان ۇقساس بىردەڭەلەرگە بالاپ, چەرچيللدى ايىپتاۋىمىزعا بولار ەدى. بىراق مۇنىمىز سوقىر تۇيسىكتەن تۋعان قوراش پىكىرلەردىڭ جيىنتىعى ىسپەتتى كورىنەرى حاق. ءوزى ارقىلى ۇلى ساياساتكەر سول زاماننىڭ مىنەزىن بەرۋگە تىرىستى. قاتىپ قالعان قاعيدالاردى بۇزىپ, ساياساتقا وزگەشە ريتم, بولەك باعىت الىپ كەلگەن تۇلعانىڭ ءتۇر-الپەتىنەن ارپالىسقا تولى كۇندەردىڭ كەسكىن-كەلبەتىن انىق بايقايمىز. الىپ دەرجاۆالاردىڭ ايقاسىندا قاراپايىم تۇرعىنداردىڭ شەككەن ازابى, كورگەن قورلىعى, جاۋىنا دەگەن سەس – ءبارى كوز جانارىنان جانارتاۋداي اتقىلاپ تۇرعانداي. سۋرەتتىڭ بىردەن داڭققا بولەنۋى دە سودان...
استە ۇلى كارتينالار, الىپ مۇسىندەر, سالتاناتتى سارايلار ۋاقىت ساحناسىنان تۇسپەي, جىلدارمەن ىلەسىپ ماڭگىلىكتىڭ كوشىن باستاۋعا داعدىلانعان. ايتسە دە ءبىز ەڭ ماڭىزدىسىن ەستەن شىعارعان سىڭايلىمىز. سول عاجايىپتاردى ومىرگە اكەلگەن ادامداردىڭ اۋىر ازابى, قايعى-قاسىرەتى, كوز جاسى, ولەرمەن قارەكەتى حاقىندا نەگە تاريح جۇمعان اۋزىن اشپايدى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن تاعدىرى ءبىز سياقتى قاراپايىم ەمەس, ەرەكشە جارالعان ادامدار جايلى عانا ايتۋعا بەيىلمىز. كىشكەنتاي ادامداردىڭ ۇلكەن ەرلىگى ەسكەرىلمەيدى. ال سوزگە جورعا چەرچيللدىڭ بۇل ورايدا ء«بىز ۇلكەن وقيعالار مەن كىشكەنتاي ادامداردىڭ داۋىرىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتىر» دەپ ايتاتىنى بار. مەملەكەت قايراتكەرى وسىنى مەڭزەسە كەرەك.
ماسەلەن, وسى سۇگىرەتتىڭ اۆتورى يۋسۋف كارشتىڭ ەڭبەگىن الىپ قاراڭىزشى. ماڭداي تەرىن سارپ ەتىپ كەلگەن بۇكىل ءومىرىڭنىڭ تۇنىعى ءبىر-اق ساتتە تاس-تالقان بولاتىن با ەدى؟ ءبىر مەزەتتە ءبارىن قۇردىمعا جىبەرۋ قانداي قورقىنىشتى. جارتى عاسىرعا جۋىق الەمدىك ساياسي ارەنادا ۇستەمدىك ەتكەن مەملەكەت قايراتكەرىنىڭ اۋزىنان قايمىقپاي سۇيىكتى زاتىن تارتىپ الۋ شەكتەن شىققاندىق ەمەي نەمەنە؟ وعان قوسا قوناققا دەگەن قۇرمەتسىزدىگى ءۇشىن جاۋاپقا تارتىلۋى دا مۇمكىن ەدى. سودان كەيىن قاسىقتاپ جيعان ابىرويىن ەرىنبەي-جالىقپاي قايتا تۇزۋگە ءتوزىمى جەتسە دە پەندەنىڭ عۇمىرى جەتە قويار ما ەكەن؟ قيعاش قادامدار ۇنەمى جەڭىس اكەلە بەرمەيدى.
وسى مانزەلدەس تاعى ءبىر مىسال ەسكە ءتۇسىپ تۇرعانى. الدەبىر جيىندا جەرگىلىكتى ءفوتوتىلشى ءوڭىر اكىمىن سۋرەتكە تۇسىرمەككە وقتالىپ, الدى-ارتىنا شىعىپ بايەك بولادى. وبەكتيۆكە وبەكتىسى ءجوندى ىلىكپەي, ابىگەرگە تۇسكەن فوتوگراف امالسىزدان: «اكىم مىرزا, وسى تۇرعان قالپىڭىزدا قاتىپ قالىڭىزشى. ۇزىنىڭىزدان تۇسىرەيىن» دەگەن ەكەن. قاسىنداعى كومەكشىلەرى ورە تۇرەگەلگەنىمەن, شالاقازاق اكىم فوتو-تىلشىگە شارۋاسىن تىندىرۋعا رۇقسات بەرىپتى. شىرت ەتكىزىپ, ۇزىنىنان تۇسىرگەن گازەت قىزمەتكەرىنىڭ سۋرەتى باسىلىمنىڭ العاشقى بەتىنەن جارىق كورەدى. فوتوگرافتىڭ ءسوزى كۇلكىلى ءھام ءبىرتۇرلى ەستىلگەنىمەن, ناتيجەسىنە رەداكتور دا ريزا, اكىم دە رازى. ءوز ىسىنە ادالدىق دەگەن وسى بولار. ايلاكەر چەرچيلل ونى بىلمەدى ەمەس, ءبىلدى. بىلگەندىكتەن دە فوتوگرافتىڭ قىلىعىنا كوندى.
حوش. «دانىشپان تۋىندىلار... قۇستىڭ ۇيا تۇرعىزعانى سەكىلدى سوقىر تۇيسىكپەن جاسالادى» دەمەۋشى مە ەدى فرانتسۋز فيلوسوفى ۆولتەر. وسىلايشا چەرچيللدىڭ سۋرەتى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى قارالى كۇندەردىڭ كوڭىل كۇيىن بەينەلەۋىمەن ماڭگى ەستە قالدى. چەرچيللدىڭ قاتۋلى قاباعى – سول ءداۋىردىڭ مىنەز-قۇلقى. ونى ودان ءبولىپ الىپ قاراۋعا بولمايدى.
