بىلگەنى سول – ۇيىنەن قارعا ادىم اتتاپ شىقپاي-اق ۇلكەن جۇمىستى تىندىرىپ, شاش ەتەكتەن پايداعا كەنەلگەن جان كوپ قازىر. بالكىم, مۇنى بىلەكتىڭ كۇشىنەن ءبىلىمنىڭ كۇشى مىڭ ەسە ارتىق ەكەنىن دارىپتەيتىن افوريزم توڭىرەگىندە سيپاتتاپ كورگەن وڭ بولار.
نە دەسەك تە, ءدال وسى سالادا ءورىس اشقان توپتىڭ ءبارى ينتەرنەت يگىلىگىن ەرتە سەزىنىپ, يكەمىنە دەر كەزىندە باعىتتاي العان جاندار دەۋگە بولادى. بىلايشا ايتقاندا, زامانىن تازى بولىپ شالعان سەرگەك اقىل, ەلپەك قيمىل يەلەرى دەرسىز.
مىسالى دەيسىز بە, قازىر ينتەرنەتتى اشىپ قالساڭ, كوزىڭدى جۇمىپ ءبىر تەتىكتى باسىپ قالساڭ, olx, krisha.kz, kolesa.kz سىندى تاپسىرىسىڭدى تاباناستى تاۋىپ بەرەتىن, ساۋدالايتىن زاتىڭدى سەكۋندتار ىشىندە تۇتىنۋشىعا كورسەتىپ ۇلگەرەتىن ۆيرتۋالدى دۇكەندەر جەتەرلىك.
ءتىپتى وزىڭدەگى ءوز دەگەنىڭدى تاۋىپ بەرە الماعان ساتتەردە, وزىڭنەن وزگەنىكىندەي ارزان اكسەسسۋار تاپپاعان تۇسىڭدا AliExpress.kz سىندى قولجەتىمدى سايتتارعا تالاي قولقا سالعان شىعارسىز. قوڭسىلاس ەلدەن اراعا شەكتى كۇن سالىپ تاڭداعان تاۋارىڭىز دا پوشتامەن جەتكەن بولار ۇيىڭىزگە شەكارانى شەك كورمەي. ال ءسىز جۇمساعان قاراجات تا قالقىپ ۇشىپ, جو-جوق كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن اتاقتى دجەك مانىڭ قالتاسىنا تۇسەتىنىن تاعى ويلاڭىزشى. ال Alibaba Group-تاي الىپ ينتەرنەت ساۋدا جەلىسىن قۇرعان دجەك ما تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى ارتىق دەپ ويلايمىز.
سونىمەن, ءسوز باسىندا اتىن القارداي بولعان دجەفف بەزوستىڭ كىم ەكەنىن شامالاپ-اق سەزگەن بولارسىزدار. ءيا, ول – الەمدەگى ەڭ العاشقى ينتەرنەت-دۇكەندى اشۋشى نەمەسە بەينەلى تۇردە ايتقاندا, وراقپەن جۇرگەن شارۋانىڭ قولىنا كومباين تىزگىندەتكەندەي يگىلىكتى باستىڭ يەسى دەپ ءبىلىڭىز.
ايتالىق, ول – 1994 جىلدىڭ وزىندە عالامتوردا كىتاپتار مەن اۋديو, بەينەتاسپالار ساتىپ, كول-كوسىر پايداعا كەنەلگەن ادام. مىنە, وسىدان باستاپ ساۋدانىڭ اياقتان توزىپ سابىلمايتىن, ەش كولىككە بۇت ارتپاي ىستەيتىن جاڭا ءتۇرى جارىققا شىقتى. بۇدان كەيىنگىسى – ءسىز بەن ءبىز قىزمەتىنە جۇگىنگەن ساۋدا. ياعني بۇگىندە اتالعان بيزنەس ءتۇرى اسا جوعارى سۇرانىسقا يە.
ارينە بيزنەستىڭ بۇزىلماس زاڭى بويىنشا, سۇرانىس پەن ۇسىنىس – ەگىز ۇعىم. دەمەك, ەلەكتروندى ساۋداعا سۇرانىستىڭ ارتۋى ءھام ارتىقشىلىعى تىكەلەي ۇسىنىسقا بايلانىستى دامىپ وتىر دەگەن ءسوز. ءوز كەزەگىندە بۇل جاڭا بيزنەس ءتۇرىنىڭ (مۇنى دا ۇلكەن-ۇلكەن توپتار مەن جەكە تۇلعالاردىڭ ءساتتى ساۋدا-ايىرباس ءتۇرى دەۋگە بولادى – م.ك.) مىسالى كوپ. قىسقا قايىرساق, الەمدە كوسموستىق جىلدامدىقپەن دامىعانداي اسەر قالدىراتىن مۇنداي ساۋدا ءتۇرىنىڭ تەز قارىشتاۋىنا سەبەپ تە كوپ.
ماسەلەن, ونىڭ اۋەلگى پايداسىن ايتار بولساق, ينتەرنەت-دۇكەنمەن ساۋدا جاساۋ ارقىلى ادەتتەگىدەي ۇيدە وتىرىپ-اق تاپسىرىس بەرە الاسىز. تەك قانا مونيتوردىڭ نەمەسە ۇيالى تەلەفونىڭىزدىڭ تەتىگى تەز باسىلسا جەتكىلىكتى.
تيىسىنشە, ۋاقىتىڭىز ۇنەمدەلەدى. بۇرىنعىشا بۇرىلىس كەزە تاكسي ۇستاپ, بازار بارىپ اۋرە بولمايسىز. ويتكەنى مۇنداي دۇكەندەردە ساتىپ الىنعان تاۋاردى ۇيگە جەتكىزىپ بەرۋ قىزمەتى بار ەكەنىن ۇمىتپاڭىز. وعان «جىلدام» دەگەن ءسوزدى تاعى ۇستەپ الىڭىز.
ال كەلەسى ءبىر تيىمدىلىگىن اتاساق, بۇل ساۋدا تۇرىندە ساتۋشى-ساتىپ الۋشى – ەكى جاق تا ۇتىلا قويمايدى. تۇتىنۋشى ءۇشىن ينتەرنەت-دۇكەندەردەگى تاۋارلار بارلىق جاعدايدا ء(ىشىنارا ساۋدا تۇرلەرىن ەسكەرمەگەندە) ارزانىراق تۇسەدى. ونىڭ باستى سەبەبىن ءسىز تاعى بولجاپ وتىرسىز.
ويتكەنى ادەتتە ءسىز قولىڭىزعا قوراشتاۋ پاكەتىڭىزدى الىپ ءيا كەرىسىنشە ادەمى قىرلى قاعاز قالتاشامەن زات ساتىپ الۋعا بارعاندا نەشىنشى ادامنان (دەلدالدان) ساۋدالاپ الاتىنىڭىزدى بىلمەيسىز. «تاك» دەپ تاق قانا سويلەپ, ءبىر اتتاپ ەكى ويلانىپ كورسەڭىز عوي سول بازار الدىندا.
سوندا ءسىز تاۋاردىڭ سىزگە دەيىن بىرنەشە ادامنىڭ قولىنان وتەتىنىن, سول ارالىقتا باعانىڭ دا بىرنەشە ەسە ۇستەمەلەنەتىنىن اڭعارىپ-اڭداعان بولار ەدىڭىز.
ال ەلەكتروندى ساۋدانىڭ ءبىز اتاعان تيىمدىلىگى سول – تاۋار كوبىنە تىكەلەي ءوندىرۋشىنىڭ وزىنەن الىناتىندىقتان وعان جەتكىزىپ بەرۋ قۇنى عانا قوسىلادى. ونىڭ وزىندە بۇل قىزمەت ءتۇرى ارنايى كۋرەرلىك كومپانيالار ەسەبىنەن جۇرگىزىلەتىندىكتەن تاۋار قۇنى مەن جەتكىزۋ اقىسى سىزگە ۇسىنعان سەرۆيستىك ءبىر «پاكەتتىڭ» ىشىندە قاراستىرىلادى.
تاعى ءبىر وزگەشە ءتيىمدى تۇسىن قاراستىرىپ كورەيىك. جايشىلىقتا بازارعا بارساڭىز, زات ساتۋشى سىزگە ۇيرەنشىكتى, ءداستۇرلى ادەتىمەن وزگەشە ءبىر «جىر» ايتا باستايدى. ول قانداي جىر دەسەڭىز, ءوزى تۇرعان ساۋدا ورنىنىڭ جالداۋ اقىسى جايلى بولماق.
ەندى قاراڭىز, «جابايى» بيزنەس تاكتيكاسى بويىنشا, «باعاسىن ءتۇسىر» دەپ بايىپتاپ تۇرعان سىزگە پسيحولوگيالىق «اتاكا» باستالدى دەي بەرىڭىز. ساتۋشى بۇدان ارى ارزانداتسا, پايدا تاپپاق تۇگىلى الگى ورىندى جالداۋ اقىسىن جاپپاي قالاتىنىن ايتىپ ازاردا-بەزەر بولادى. وعان سەنسەڭىز, ساتىپ العان دۇنيەڭىزگە دۇكەن يەسىنىڭ ورىن جالداۋ قۇنى قوسىلىپ وتىرادى. ال سوسىن ساۋدالاسىپ كورىڭىز.
مىنە, بۇل ءداستۇرلى ياكي وفلاين ساۋدانىڭ كەمشىلىگى. ال ينتەرنەت ارقىلى جاسالعان ساۋدادا ءسىز الاتىن تاۋارعا مۇنداي جوعارى دارەجەدەگى قوسىمشا قۇن تولەپ اۋرە بولمايسىز. ول جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ءوندىرۋشىنىڭ (قويمانىڭ) وزىنەن تىكەلەي جەتكىزىلەدى. بۇل جەردە دە «كوپ جاعدايدا» دەگەن ءسوزدى قاپەرگە الا كەتىڭىز, وقىرمان.
ءبىر قۋانارلىعى – مۇنداي ارتىقشىلىقتاردى ونلاين بيزنەستەن كوپتەپ اتاۋعا بولادى. ارينە اق پەن قارانىڭ, جاقسى مەن جاماننىڭ قاتار ءومىر سۇرەتىنى سەكىلدى دەيمىز, ونىڭ دا كەمشىلىگى بولۋعا كەشىرىمدى.
ونى دا ايتالىق سىزگە. ادەتتە ءداستۇرلى ساۋدادا ءار زاتتى كوزبەن كورىپ, قولمەن ۇستاپ ۇيرەنگەن تۇتىنۋشىنىڭ بۇل ۇردىسكە ۇركە قارايتىنى دا راس. ماسەلەن, ءبىر كيىم قارادىڭىز دەيىك. ونلاين كورگەنىڭىزدە كوزگە جىلى دا شاق, ۇنامدى دا ىڭعايلى سەزىلگەن سول كيىمىڭىز تاپسىرىسپەن قولىڭىزعا جەتكەندە مۇلدەم ۇناماي قالۋى بەك مۇمكىن. ونىڭ سەبەبى نەدە ەكەنىن ءسىز تاعى جاقسى بىلەسىز. ويلاپ كورىڭىز.
بۇل ءبىر دەڭىز. بۇدان سوڭ قوعامداعى الىپساتارعا دەگەن سەنىمسىزدىكتى دە ەسكەرگەن ءجون. ول دا ۆيرتۋالدى الەمگە ءوز «قۇزىرەتىن» جۇرگىزەتىنى انىق. اشىپ ايتقاندا, تاۋاردىڭ ساپاسى مەن ساتۋشىنىڭ ادالدىعىن تەكسەرۋدە قيىندىق تۋىندايدى. بۇلاي بولۋى دا زاڭدىلىق. سەبەبى ينتەرنەت بيزنەس بىزگە كەش كەلگەندىكتەن ونداعى ىشكى تەتىكتەردىڭ ءالى دە تولىق دامي الماي وتىرعانى شىندىق.
بۇل – قازاقستاندىق ينتەرنەت بيزنەستەگى كليمات احۋالىنىڭ وسىعان دەيىن تۇبەگەيلى «جىلىمىق» دەڭگەيگە وتپەگەنىنىڭ دالەلى.
دەگەنمەن, ينتەرنەت بيزنەستىڭ دامۋىنا ەلىمىزدەگى ەلەكتروندى قاراجاتپەن ساۋدا جاساۋدىڭ كوپ سەپتىگى تيەتىنىن ايتا كەتكەن ابزال. بۇل ءۇردىس قازاقستاندا 2005 جىلى باستالدى. ناتيجەسىندە, قازىر كوپتەگەن تولەم تولەۋ وپەراتسيالارىن ينتەرنەت-بانكينگ جۇيەسى نەمەسە ءتۇرلى ەلەكتروندى «اقشا قالتاشالارى» ارقىلى جۇرگىزۋگە بولادى.
مىسالى, كادىمگى كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە تولەيتىن تولەمدەردى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە تولەيتىن بولساڭىز, ءار تۇبىرتەك ءۇشىن بەلگىلى مولشەردە قاراجات شىعىندايتىنىڭىز بەلگىلى. ال ەلەكتروندى قاراجات تۋرالى جاڭالىقتى ەستىپ, ونىڭ پايداسىن ەرتە بىلگەن تۇتىنۋشى ونى ۇيىنەن شىقپاي-اق ينتەرنەت ارقىلى تولەي الادى. ەسەسىنە, مۇنداي ونلاين تولەمدەر ءۇشىن بونۋس تا الىپ جاتادى.
قورىتا ايتقاندا, مۇنداي ەلەكتروندى جۇيەگە نەگىزدەلگەن, جاڭا تەحنولوگياعا تەزدەتىپ وتۋگە جول بولاتىن قىزمەت ءتۇرىنىڭ كوبەيۋى ءبىزدى مۇمكىندىگى مول ۆيرتۋالدى الەمگە باستايدى. بۇل ءوز كەزەگىندە حالىق ساناسىنىڭ اشىقتىعىنا نەگىز بولىپ, شىن مانىندەگى تسيفرلى قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋىنا وڭ سەپتىگىن تيگىزبەك.
