شاپشىما بيىككە سالىنعان جولدىڭ تاريحىنا نازار اۋدارساق, سەرپانتين جولدىڭ قۇرىلىسى 1940 جىلدىڭ 16 شىلدەسىندە اياقتالعان ەكەن. وتكەن عاسىردىڭ باسىندا شىعىستا كولىك جولدارى تىم از بولعان سوڭ جۇكتىڭ كوبى ەرتىس وزەنى ارقىلى بارجالارمەن تاسىمالداناتىن. سول ۋاقىتتا وڭىردە ءوندىرىس ورىندارى اشىلىپ, اۆتوكولىك جولدارىنا دەگەن سۇرانىس ارتا تۇسەدى. سوندىقتان 30-شى جىلدارى شىعىس قازاقستاندا جول قۇرىلىسى جۇمىستارى قولعا الىنعان. «شىعىس اينالما جولى» دەگەن اتاۋمەن باستالعان جوبا اياسىندا توسەلگەن كۇرە جولداردىڭ ءبىرى – وبلىس ورتالىعىنان بۇقتىرما كەنتىنە, ودان ءارى كەندى التاي قالاسىنا قاتىنايتىن تراسسا ەدى.
اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان ازىرلەنگەن جول قۇرىلىسىنىڭ جوباسىندا قارجىلاندىرۋدان باسقانىڭ ءبارى ەسكەرىلگەن. بۇگە-شىگەسىنە دەيىن جوسپارلانىپ, 1940 جىلدىڭ 29 قاڭتارىندا جەرگىلىكتى تۇرعىندار «قىزىل پارتيزان» اۋىلشارۋاشىلىق سەرىكتەستىگىندە ۇلكەن جينالىس وتكىزەدى. وندا ءوز كۇشتەرىمەن جول سالۋعا شەشىم قابىلدانادى. بۇل ۇندەۋ ماڭايداعى كولحوزداردىڭ بارىنە تاراتىلىپتى.
سول جىلى جازعا سالىم قۇرىلىسقا شىعىس قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن مىڭداعان ادام جينالعان. ولار تاۋ قوپاراتىنداي تەحنيكالارسىز-اق كۇن سايىنعى جوسپاردى 200-300 پايىزعا اسىرا ورىنداپ وتىرعان. ءتىپتى قاراپايىم كۇرەك-قايلانىڭ ءوزى تاپشى بولعان. كۇرەكتەر تومەنگى تاگيلدەن, بالتا-قايلا سەكىلدى قۇرالدار الماتى وبلىسىنان جەتكىزىلگەن. ال قۇرىلىسقا كەڭەس وداعىنىڭ ۇزدىك ينجەنەرلەرى جەتەكشىلىك ەتكەن.
ولكەتانۋشىلاردىڭ جازبالارىنا ۇڭىلسەك, جۇمىسشىلار ىسكە تاڭعى ساعات تورتتەن تۇرىپ كىرىسەتىن. ونىمەن قويماي, جول سالۋ نكۆد جەندەتتەرىنىڭ تولىق باقىلاۋىمەن جۇرگىزىلىپتى. جارتاستاردى ديناميتپەن جارىپ, ءۇيىندىنى اربامەن تاسىپ وتىرعان. ءسويتىپ, 72 كۇن ىشىندە-اق جول قۇرىلىسى اياقتالعان.
ەل اراسىندا ايتىلىپ جۇرگەن اڭىز-اڭگىمەلەرگە سەنسەك, ءدال وسى جولدى سالۋ كەزىندە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن لەنينگرادتىق اۋسترا بيرزە ەسىمدى قىز جارىلىستاردىڭ بىرىندە ۇلكەن تاستىڭ استىندا قالىپ قويعان ەكەن. جۇمىسشىلار قانشا تالپىنعانىمەن الگى تاستى كوتەرە الماعان. سول قىزدىڭ سۇيەگى ءالى كۇنگە دەيىن ۇلكەن تاستىڭ استىندا جاتىر. كەيىن جۇمىسشىلار بريگاداسىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى جول شەتىندەگى الگى جارتاستىڭ بيىگىنە بەلگى دە قويعان كورىنەدى.
سەكسەن جىل ىشىندە قاۋىپتى اۋماقتا كوپتەگەن جول-كولىك اپاتتارى ورىن الىپ, قانشاما جولاۋشىنىڭ ءومىرى قيىلدى؟! بۇگىندە وسينوۆ اسۋىن جاناي وتەتىن اينالما كۇرە جول قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. بۇل قۇرىلىس اياقتالعان سوڭ سەرپانتين تەك تۋريستىك نىسان رەتىندە عانا قولدانىلادى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
