توكيوداعى «بەرسار» كورمە زالىندا قازاقستاننىڭ «التىن ادام» جادىگەرىنەن باستاپ قولونەر, قىلقالام تۋىندىلارى, زەرگەرلىك بۇيىمدار قويىلعان كورمە ءوتتى. كورمەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا سەنات دەپۋتاتى رەتىندە قاتىسقان كاناە ياماموتو ەسىمدى جاپون قىزى قازاق تىلىندە ءسوز سويلەدى. قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن قازاقتىڭ وزىنەن كەم بىلمەيتىن ريۋدزي ياموتو ەسىمدى ازامات الدىمىزدان شىعىپ, قازاق ءتىلىن الماتىدا وقىپ جۇرگەندە 3-4 ايدىڭ ىشىندە ءوز بەتىمەن وقىپ ۇيرەنىپ العانىن ايتتى. ال بەلگىلى كۇيشى ايگۇل ۇلكەنباەۆانىڭ «پەرسيمون-حولداعى» كونتسەرتكە بارا جاتقاندا بايانداعان مىنا ءبىر اڭگىمەسى ءتىپتى الابوتەن اسەر قالدىردى.
«كەزىندە ءبىزدىڭ كونسەرۆاتوريادا نوريكو تودو ەسىمدى ءبىر جاپون قىزى وقىدى. قازاقتىڭ قارا دومبىراسىن قولىنا ۇستاپ وتىرعاندا جۇرت ونى قازاقتىڭ قىزى ەكەن دەپ ويلاپ قالاتىن. الگى بويجەتكەن مەنىڭ سىنىبىمدا ءبىلىم الىپ, دومبىرا تارتۋدى ۇيرەندى. كۇي ورىنداعاندا قازاقتار سياقتى ارقالانىپ كەتەتىن. وقۋ بىتىرگەن سوڭ كوپ كىدىرمەي تۋعان جەرىنە اتتانىپ كەتتى. سول نوريكو ماعان ءالى كۇنگە دەيىن حات جازىپ تۇرادى. مەنىڭ تاڭعالاتىنىم, ونىڭ جازعان حاتىنان بىردە-ءبىر ءارىپ قاتەسىن تاپپايسىز, سويلەمدەرى قۇيىلىپ تۇرادى. الگى حات ماعان كەيدە وي سالادى. ءاسىلى, بارلىق نارسە ادامنىڭ ءوزىنىڭ قالاۋى مەن نيەتىنە بايلانىستى بولسا كەرەك....» دەپ كۇيشى قازاقتىڭ ءتىلى مەن ونەرىنە قىرىن قاراۋشىلارعا نوريكونىڭ ادەبىن مىسالعا كەلتىرە وتىرىپ وي ساپتاعان ەدى.
قازاق ءتىلىن از ۋاقىتتا وقىپ-ۇيرەنگەن شەتەلدىك ازاماتتاردىڭ ەسىمدەرىن اقپارات قۇرالدارىنان كوپتەپ كەزدەستىرۋگە بولادى. مىسالى, ورتالىق ازيا ەلدەرى مادەنيەتى مەن تاريحى قىزىقتىرعان دجوناتان ريدەل مەن حوللي مايەر ەسىمدى امەريكالىق جاستار ماقساتتارىنا جەتۋ ءۇشىن اۋەلى قازاق ءتىلىن وقىپ-ۇيرەنۋگە بەل بۋعان. ءتىپتى دجوناتان ول ءۇشىن تۇركىستان وبلىسى, وتىرار اۋدانى ءشاۋىلدىر اۋىلىندا ەرىكتى رەتىندە جۇمىس ىستەپ, بالالارعا اعىلشىن تىلىنەن ساباق بەرىپتى. ول ءتىل ۇيرەنۋ ءۇشىن ادامعا الدىمەن سوزدىك قوردى مولايتۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى. قازاق ءتىلىن التى ايدا ۇيرەنگەن اۋعانستاندىق ستۋدەنت راحيم حۋگيانيگە قوسا وڭتۇستىككورەيالىق ريۋ حي دجونگ, لي حە ەن, دجونگ ۆون حو ەسىمدى جاستار دا قىسقا مەرزىمدە قازاقشا نان سۇراپ جەيتىندەي تىلدىك دەڭگەيدى مەڭگەرگەن.
– مەنىڭ قازاقشا ەسىمىم – زەرە, – دەپ ءوزىن تانىستىرعان لي حە ەن كەلەشەك تاعدىرىن قازاقستانمەن بايلانىستىرعىسى كەلەدى. – ول ءۇشىن قازاق تىلىندە ەمىن-ەركىن سويلەۋگە ءتيىسپىن. قازاقتار كوپ شوعىرلانعان شىمكەنت, اقتاۋ قالالارىن ارالاپ شىعۋداعى ماقساتىم وسى.
ۋكراينالىق ۆالەريا سامويلوۆا ەسىمدى ديپلومات: «مەن جۇمىس ىستەيتىن ەلدىڭ ادامدارىمەن ورىس تىلىندە عانا ەمەس, مەملەكەتتىك تىلدە دە سويلەسكىم كەلەدى, دەيدى. قالتامدا قازاق ءتىلىنىڭ ءۇش ايلىق كۋرسىنان وتكەنىمدى راستايتىن سەرتيفيكاتىم بار. قازىر دە كۇندەلىكتى ومىردە قازاق ءتىلىن قولدانىپ ءجۇرمىن. مۇنداعى حالىق جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ تىلىنە قۇرمەتپەن قارايدى جانە بىلەتىندەردى باعالايدى. قاي ەلدە جۇمىس ىستەسەڭ, سول جەردىڭ ءتىلىن بىلۋگە ءتيىسسىڭ».
ۆولگوگرادتىق سۆەتلانا كاريموۆا ەسىمدى بويجەتكەن مەنەدجەردىڭ كومەكشىسى, call-ورتالىقتىڭ وپەراتورى بولىپ جۇمىس ىستەيتىنىن جەتكىزىپتى.
– مەن رەسەيدە تۋسام دا ونلاين فورماتىندا قازاق ءتىلىن وقۋعا قاتىستىم. بۇل مەنىڭ اينالامداعى ادامدارمەن قارىم-قاتىناس جاساۋىم ءۇشىن كەرەك. باسىندا تەك قىزىق ءۇشىن وقىپ كورگىم كەلگەن, بىراق بىرتە-بىرتە سوزدەردىڭ دۇرىس جازىلۋىنا ءمان بەرە باستادىم, ءسويتىپ كىتاپ ساتىپ الىپ وقيتىن دارەجەگە جەتتىم, قازاقشا ءان تىڭدايمىن, فيلمدەردى ءتۇسىنىپ كورەمىن, – دەيدى ول تىلشىلەرگە بەرگەن سۇحباتىندا. قازاقستانعا كەلىپ, قازاق ءتىلىن ۇيرەنگىسى كەلەتىن مۇنداي جانداردىڭ قاراسى سوڭعى كەزدە ارتا تۇسپەسە, ازايعان جوق. مۇنىڭ راستىعىنا الەۋمەتتىك جەلىدەگى ماتەريالداردان ايقىن كوز جەتكىزۋگە بولادى. اسىرەسە قازاق ءتىلى مەن ونەرىنە دەگەن مۇنداي سۇيىسپەنشىلىك ديماش قۇدايبەرگەننىڭ داۋىسىنا تابىنۋشى شەتەلدىك جاستاردىڭ تاراپىنان ءجيى بايقالىپ قالادى. شەتەلدە تۇراتىن ءبىر قانداسىمىزدىڭ جازباسىنان ديماشتىڭ فرانتسۋز فاناتتارى قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە ىنتىزار بولىپ وتىرعانىن وقىساق, پورتۋگاليانىڭ لارا الەيشو ەسىمدى جاس ءانشىسى «ۇمىتىلماس كۇن» ءانىن قازاقشا شىرقاپ, كوپشىلىكتى ءتانتى ەتتى. قازاق اندەرىن شاشاۋسىز ورىنداپ جەلى ارقىلى ناسيحاتتاپ جاتقان ولاردىڭ بۇل ارەكەتى قازاق حالقىنا, ءتىلىمىز بەن ونەرىمىزگە دەگەن قۇرمەت پەن سۇيىسپەنشىلىكتىڭ بەلگىسى رەتىندە قابىلدانادى. ەل تاۋەلسىزدىگى كۇنى قۇرمەتىنە تۇركياداعى تۇرىك باۋىرلاردىڭ ءداستۇرلى مۋزىكالىق اسپاپتار سۇيەمەلدەۋىمەن ورىنداعان «ەلىم مەنىڭ» ءانىنىڭ ەرەكشە سازى ەستىگەن جاننىڭ كوڭىلىن كوركەم كۇيگە كومكەردى. مۇنىڭ ءبارىن قازداي ءتىزىپ, نەگە مىسالعا الىپ ايتىپ وتىرمىز؟ پرەزيدەنت جولداۋىندا: «قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندەگى ءرولى كۇشەيىپ, ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالاتىن كەزەڭى كەلەدى دەپ ەسەپتەيمىن. بىراق مۇنداي دارەجەگە جەتۋ ءۇشىن ءبارىمىز داڭعازا جاساماي, جۇمىلا جۇمىس جۇرگىزۋىمىز كەرەك...» دەلىنگەن بولاتىن. شەتەل ازاماتتارىنىڭ قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە دەگەن ىقىلاس-نيەتى سول يدەيانىڭ جۇزەگە اسا باستاۋىنىڭ كورىنىسى ىسپەتتى تۇيىلەدى. تىلەكتەستىك تىلدەن بىلىنەدى دەگەن وسى.
