سۇحبات • 28 جەلتوقسان، 2020

بەرىك ءۋالي: اۋىر جىل بولعانىمەن، اۋقىمدى ءىس اتقارىلدى

1862 رەت كورسەتىلدى

بۇكىل الەمنىڭ تىنىسىن تارىلتىپ، وكپەسىن قابىندىرعان بيىلعى جىلدىڭ دا جال-قۇيرىعى كۇزەلەتىن كەزگە كەلدىك. ەل دە، ەلگە تۇتقا ازاماتتار دا ۇلكەن سىناقتان ءوتتى. جاھاندى جۇرىسىنەن جاڭىلدىرعان ىندەت كەزىندە مەملەكەت ناقتى قانداي ارەكەت جاسادى؟ پرەزيدەنت قانداي شەشىمدەر قابىلدادى؟ وسىنداي كۇردەلى، قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ جاي-جاپسارى، اۋقىمى جايىندا پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى بەرىك ۋاليمەن سۇحباتتاسقان ەدىك.

– بەرىك ءۋالي ۇلى، بيىل ادامزات بالاسى ەڭ قاتەرلى ىندەتپەن كۇرەس­كەن قاۋىپتى جىل رەتىندە تاريحتا قالا­يىن دەپ تۇر. كوروناۆيرۋس جەكەلەگەن ادام­داردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى تۇ­گىلى، تۇتاس مەملەكەتتەردىڭ دامۋىنا كەرى اسەر ەتىپ، الەمدى ساياسي جانە ەكو­نوميكالىق داعدارىسقا اكەپ تىرەدى. پرەزيدەنت پاندەمياعا قارسى كۇرەستە قانداي باعىتتارعا باسىمدىق بەردى؟

– راسىندا، بۇل جىل تۇتاس ادامزاتتى تى­عى­رىققا تىرەگەن، جەر-جاھاندى ءبىر تا­رى­نىڭ قاۋىزىنا سىيدىرىپ جىبەر­گەندەي ابىگەرگە تۇسىرگەن، وتە ءبىر اۋىر جىل بولدى. ادامزات كوزگە كورىن­بەيتىن «جاۋمەن» الىسىپ، مايدان دالاسىندا ونىمەن قالاي كۇرەسەرىن بىلمەي، ءبىراز ابدىرادى. سوندىقتان 2020 جىل الەمنىڭ ءبىر بولشەگى قازاقستان ءۇشىن دە وڭاي بولعان جوق. دەگەنمەن دەرتپەن كۇرەستە ءبىزدىڭ مەملەكەت تە ۇتىمدى شەشىم قابىلداي الدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ ءورشىپ، تەز تارالۋىنا باي­­لانىستى حالىققا ۇندەۋ جاريالاپ، ەلى­­مىزدە 30 كۇندىك توتەنشە جاعداي ەن­گى­زىپ، العاشقى تولقىننىڭ الدىن ال­عانى سوزىمىزگە دالەل بولا الادى. مەم­­لەكەت باسشىسى ىندەتتىڭ سالدارى اۋىر بو­لا­تىنىن، ونىمەن قاتاڭ ءتارتىپ ارقىلى كۇ­رەس­پەسە بولمايتىنىن ال­عاشقى­لار­دىڭ ءبىرى بولىپ ايتىپ، سوعان سايكەس ءتيىس­تى شارالار قابىلدادى. سولاي­شا، دەر كەزىندە قاتاڭ كارانتين جا­ريال­ا­نىپ، ساقتىق شارالارىن ساقتاۋ­دىڭ ارقا­سىندا ەپيدەميانىڭ بەلەڭ الۋى­نا جول بەرىلمەدى.

مەملەكەت باسشىسى ءوز جۇمىسىندا حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ، ەكونو­مي­كانىڭ تۇراقتىلىعى مەن دامۋ قار­قىنىن ساقتاۋ، ءبىلىم بەرۋ سالالارىن باستى نازاردا ۇستادى. سوعان سايكەس ماڭىزدى شەشىمدەر جەدەل قابىلدانىپ، ونى جۇزەگە اسىرۋدى ۇكىمەت پەن اكىم­دەرگە جۇكتەپ، ناتيجەسىن ءجىتى قاداعالاپ وتىر­دى. ەڭ الدىمەن، نۇر-سۇلتان، الماتى، شىمكەنت قالالارىندا شۇعىل تۇردە جاڭا مودۋلدىك جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحانالارى، پروۆيزورلىق ستا­تسيو­نارلار سالىندى. 4،5 ميلليوننان اس­تام ادامعا 42500 تەڭگەدەن قارجىلاي كومەك كورسەتىلدى. 1 ميلليوننان استام ازاماتقا ازىق-ت ۇلىك پەن تۇرمىستىق زاتتار ۇلەستىرىلدى. ايماق اكىمدەرى ازىق-ت ۇلىك پەن قىزمەت تۇرلەرىنىڭ باعاسىن با­قىلاۋ جۇمىستارىن بەلسەندى جۇرگىزدى. سونىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قورى قازاقستان حالقىنىڭ قاجەتتىلىگىن تولىق قامتاماسىز ەتە الدى.

سونىمەن قاتار حالىق تۇرمىسىنا تىكە­لەي اسەر ەتەتىن كوممۋنالدىق تولەم­دەردىڭ ءتاريفى تومەندەتىلدى. ونى تولەۋ ءۇشىن اسا مۇقتاج جاندار قوسىم­شا كومەك الدى. 2 ميلليونعا جۋىق ازاماتتىڭ نەسيە تولەۋ مەرزىمى كەيىنگە شەگەرىلدى. قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنە ۇلتتىق بانكپەن بىرلەسىپ، قازاقستاندىق بيزنەسكە نەسيە بەرۋ كولەمىن ازايتپاۋ جونىندە شارا­لار قابىلداۋعا تاپسىرما بەرىلدى. قولجەتىمدى نەسيە بەرۋ، كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىن جۇرگىزۋ، جۇمىس ورىندارىن اشۋ جانە ساقتاۋ ءۇشىن ايتارلىقتاي قارا­جات ءبولىندى. توتەنشە جاعداي كەزىن­دە ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر الەۋ­­مەت­تىك-ەكونوميكالىق احۋالدىڭ تۇراق­تانۋىنا ءوز ۇلەسىن قوستى دەۋگە بولا­دى. ەڭ الدىمەن، بانكتەر كاسىپ­كەر­لەرگە جانە ازاماتتارعا بەرگەن نە­سي­ە­نى قايتارۋ مەرزىمىن 3 ايعا شەگەردى. تابىسىنان ايىرىلعان ازاماتتار ءۇشىن بۇل ۇلكەن كومەك بولدى.

1

700 مىڭنان استام كومپانيا مەن كاسىپكەرلەردىڭ سالىق جۇكتەمەسى ازايتىلدى. سول ارقىلى ولار 1 تريلليون تەڭگەگە جۋىق قارجى ۇنەمدەۋگە مۇم­كىندىك الدى. وسى رەتتە 2020 جىلى 492،5 مىڭ پەداگوگتىڭ جالاقىسى 25 پايىزعا وسكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. 2021 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەڭبەكاقى تاعى دا 25 پايىزعا ۇلعايتىلماق. ال پەداگوگيكالىق باعىتتا ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەردىڭ ستيپەندياسى 26 مىڭنان 42 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوبەيدى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى بويىن­شا دارىگەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسىپ جاتىر. ەپيدە­مياعا قارسى ءىس-شارالارعا تارتىلعان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن ىنتالاندىرۋ جانە ماتەريالدىق قولداۋ ماقسا­تىن­دا كوروناۆيرۋس جۇقتىرۋ قاۋپى­نىڭ دارەجەسىنە قاراي جالاقىلارى­نا ۇستەماقى قوسىلدى. وسى ماقسات­تا بيىل 196،5 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن كوروناۆيرۋسقا قارسى QazCovid-in ۆاكتسيناسى ازىرلەنىپ جاتىر.

سونىمەن قاتار داعدارىسقا قارسى «جۇ­مىس­پەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باع­دارلاماسى ىسكە قوسىلدى. ونى جۇ­زە­­گە اسىرۋ ءۇشىن 1 تريلليون تەڭگە ءبولىن­دى. پاندەميانىڭ اۋىرتپالىعىنا قارا­ماس­تان، ءوندىرىس كولەمى 1،5 ەسە، اۋىل شارۋا­شى­لىعىنىڭ ونىمدىلىگى 2،5 ەسە، ەكسپورت 2 ەسە ۇلعايدى. وسى رەتتە ارنايى توق­تا­لىپ كەتەتىن ءبىر ماسەلە رەتىندە IT جانە تۋريزم سالالارىنا تارتىلعان ءىرى كولەم­دەگى ين­ۆەستيتسيانى ايتا كەتۋ كەرەك. سونىڭ نا­تي­جەسىندە 300 مىڭ جاڭا جۇمىس ور­نى اشىل­ماق. جالپى قازاقستان پرەزي­دەنتى­نىڭ تاپسىرماسىمەن توتەنشە جاعداي جو­نىن­دەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا 500-گە جۋىق ماڭىزدى شەشىمدى جۇزەگە اسىردى.

مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جىلدى «ۆولونتەر جىلى» دەپ جاريالاعانىن بىلەسىزدەر. پاندەميا كەزىندە ۆولونتەرلەر ەلىمىز ءۇشىن اسا قاجەتتى، پايدالى جۇمىس اتقاردى. وسى ىزگى ىسكە تار­تىلعان ۆولونتەرلەردىڭ قاتارى 100 مىڭ ادامنان استى. ولار ەشقانداي قاۋىپ-قاتەرگە قاراماي، دارىگەرلەرگە، اسكەري قىزمەتشىلەرگە، قاراپايىم ازاماتتارعا كومەكتەستى. Birgemiz فرونت-ءوفيسى جانە ۆولونتەرلەردىڭ Qazvolunteer.kz ون­­لاين-پلاتفورماسى اشىلدى. قايى­رىم­دىلىق تۋرالى زاڭ دايىندالىپ جات­­قانىن ايتۋعا ءتيىسپىز. سونىمەن قاتار ۆولونتەرلىك قىزمەت ەڭبەك وتىلىنە قوسىلىپ، وقۋ ورىندارىنا تۇسەردە باسىمدىققا يە بولادى. ۆولونتەرلەرگە سالىقتىق جانە باسقا جەڭىلدىكتەر جاسالادى. پرەزيدەنت ەرىكتىلەردىڭ ەڭبەگىن ناعىز ەرلىك دەپ باعالادى.

قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى پاندەميا­دان قايتىس بولعان ازاماتتاردى ەسكە الۋ ءۇشىن 13 شىلدەنى جالپىۇلتتىق ازا تۇتۋ كۇنى دەپ جاريالادى. وسى كۇنى مەم­لەكەت باسشىسى اقوردا رەزي­دەن­تسيا­سىنىڭ الدىندا كوروناۆيرۋستان قازا بولعان ادامداردى ەسكە الدى. مۇنى ولىگە قۇرمەت، تىرىگە ونەگە بولعان يگى ءىس دەپ سانايمىن.

قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى كاران­تين تالاپتارىن قاتاڭ ساقتاۋدى وزى­نەن باستاپ، وزگەلەرگە ۇلگى كورسەتتى. اي­تا­لىق، پرەزيدەنت بيىلعى شەتەلدىك جانە ەل ىشىندە جوسپارلانعان رەسمي جانە جۇ­مىس ساپارلارىن كەيىنگە شە­گەردى. مەم­­لەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن باسقا دا لا­ۋازىمدى تۇلعالاردىڭ شەتەل­دەرگە ىسسا­پار­مەن بارۋىنا تىيىم سا­لىندى. تەك ازا­مات­تارىمىزدىڭ جانە مەم­لەكەتى­مىز­دىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىت­تالعان ساپارلارعا عانا رۇقسات بەرىلدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرما­سى بويىنشا بيۋدجەت قاراجاتى حا­لىق­تى جۇمىسپەن قامتۋعا، شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا باعىتتاۋ ءۇشىن قايتا قارالدى. اتاپ ايتقاندا، جوس­پارلانعان بارلىق ءىس-شارالار ونلاين فورماتقا كوشىرىلدى. ەلىمىز بويىنشا قاشىقتان وقۋ، قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ ءتاسىلى ەنگىزىلدى. پاندەميا كەزىندەگى ۇنەمدەلگەن قاراجات ەكونوميكانىڭ تۇ­راق­تى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە، داع­دا­رىستان زارداپ شەككەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا جانە باسقا يگى ىستەرگە جۇمسالدى. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا پاندەميانىڭ سالدارى مەن ەكونوميكالىق داعدارىستى ەڭسەرۋگە 5،9 تريلليون تەڭگە كولەمىن­دە قارجى ءبولىندى. ءبىز بۇل ارادا پرە­زي­دەنت­تىڭ پاندەميا كەزىندەگى جۇمىسىنىڭ ءبىر پاراسىن عانا ايتىپ وتتىك. ەڭ باستى­سى، مەملەكەت باسشىسى وسىناۋ قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە حالىقپەن بىرگە، جۇرت­پەن قاتار تالماي-تىنباي ەڭبەك ەتتى.

– پاندەميا حالىقارالىق قاتى­ناس­تاردى تەجەۋشى فاكتورعا اينال­دى: كوپتەگەن ماڭىزدى ءىس-شارا­لار كەيىنگە قالدىرىلدى نەمەسە ونلاين فورماتتا وتكىزىلدى، ەكىجاق­تى بايلانىستاردىڭ بەلسەندى­لىگى ءبىر­شاما ازايدى. الەمدە حالىق­ارالىق جانە وڭىرلىك احۋال شيەلەنىسە ءتۇستى. مەملەكەت باسشىسى سىرتقى ساياسي ارەنادا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇد­دەلەرىن قالاي قورعادى؟

– دۇرىس ايتاسىز، كوروناۆيرۋس پاندەمياسى حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ دامۋ ۇدەرىسىنە سالقىنىن تيگىزدى. ەسە­سىنە ونلاين سامميتتەر فورماتىن قول­دانۋ، تەلەفون ارقىلى اڭگىمەلەسۋ تاجى­ريبەسىن ارتتىرۋ جانە جازباشا حاتتار جولداۋ سياقتى ديپلوماتيالىق جاڭا ستاندارت كەڭىنەن قولدانىلدى. جالپى، پرەزيدەنت جىل ىشىندە 9 حالىقارالىق جيىنعا قاتىسىپ، تەلەفون ارقىلى 30-دان استام ەلدىڭ باسشىلارىمەن سوي­لەستى. شەتەلدىڭ 15 ەلشىسىنەن سە­نىم گرا­مو­تا­لارىن قابىلدادى. ءدال وسىنداي قيىن-قىستاۋ ساتتە سىننان سۇ­رىنبەي ءوتۋ ءۇشىن قازاقستان الىس-جا­قىن شەت مەملەكەت­تەرمەن ارا­­داعى ىن­تى­ماقتاستىقتىڭ جوعا­رى قار­قىنىن ساقتاۋعا، ونىڭ ىشىندە، زاما­ناۋي قاۋىپ-قاتەرلەردى بىرلەسە شەشۋگە ەرەكشە كوڭىل اۋداردى. سونداي-اق وسى داعدارىس كەزەڭى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءاربىر قازاقستان ازا­ما­تى­­نىڭ جانە بيزنەستىڭ مۇددەلەرىن سىرت­­­قى ساياساتپەن ۇيلەستىرۋ تۋرالى ۇس­­تا­­­نى­­­مىن ايقىن كورسەتتى. ماسەلەن، مەم­لە­كەت باسشىسى اقپان ايىندا بەكىت­كەن قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2020-2030 جىل­دارعا ارنالعان سىرتقى ساياسات تۇجى­رىم­داماسىندا وتاندىق ديپلوماتيا قىز­مەتىنىڭ پراكتيكالىق، ەڭ الدىمەن، ەكو­نو­ميكالىق اسپەكتىلەرىنە باسا ءمان بەرىلدى.

ارينە، پرەزيدەنتتىڭ شەت مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باس­شىلارىمەن جۇرگىزگەن بارلىق كەلىس­سوزدەرىندە پاندەميانىڭ ءارتۇرلى سالدارىنا قارسى تۇرۋ ءۇشىن كۇش جۇمىلدىرۋ­عا نازار اۋدارعانى بارشاعا ايان. پان­دە­ميا كەزىندە، ەڭ الدىمەن، شەت مەملەكەتتەردە قالعان ازاماتتارىمىزدى ەلگە امان-ەسەن جەتكىزۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. شەكارالاردىڭ جابىلىپ، اۋە قاتىناستارى توقتاتىلىپ جاتقاندا بۇل العاشقى ءساتتى قادامداردىڭ ءبىرى بولدى. شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن ورناتىلعان ءتيىمدى ىقپالداستىقتىڭ ارقاسىندا مىڭ­داعان ازاماتتارىمىز وتانىمىزعا امان-ساۋ ورالدى. سونىمەن بىرگە قازاق­ستاندا قالعان شەتەلدىكتەرگە ءتيىستى كومەك كورسەتىلدى. وسىنداي سىن ساعاتتا شەت­ەلدىك سەرىكتەس مەملەكەتتەرمەن ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ ارقاسىندا ەلى­مىزگە سىرتتان ۇلكەن كولەمدە گۋماني­تار­لىق كومەك تارتىلىپ، كاسىبي دارى­گەرلەر كەلدى. ولاردىڭ ىشىندە رەسەي، قىتاي، تۇركيا، قاتار جانە ت.ب. دوس­تاس مەملەكەتتەر بار. قازاقستان دا حالىق­ارالىق قوعامداستىقتىڭ جاۋاپتى مۇ­شە­سى رەتىندە قىرعىزستان، تاجىكستان، اۋعان­ستان، قىتاي جانە يتاليا سياقتى جاقىن كورشىلەس جانە سەرىكتەس مەملەكەتتەرگە قول ۇشىن سوزدى. ەلىمىزگە كورونا­ۆيرۋسقا قارسى ءتيىمدى جانە قولجەتىمدى ۆاكتسينالار الۋ، جاساۋ جانە ءوندىرۋ سالاسىندا ناقتى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. قازىرگى تاڭدا وسى باعىتتا رەسەيمەن تىعىز ىقپالداستىق ورناتىلدى.

پرەزيدەنت ءوزىنىڭ سىرتقى ساياساتقا قاتىستى جۇمىسىندا اشىقتىق، پراگماتيزم جانە ىمىراعا كەلۋ سەكىل­دى تاسىل­دەردى قولدانۋ ارقىلى قازاق­ستان­نىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىن سەنىمدى قور­عايدى. بۇل ءتاسىلدىڭ تيىمدىلىگى مامىر ايىن­دا وزبەكستانداعى ساردوبا سۋ قويما­سىنىڭ بۇزىلۋىنا بايلانىستى توتەنشە جاعداي كەزىندە انىق كورىندى. ەكى ەلدىڭ ءتۇسىنىسىپ جۇمىس ىستەۋىنىڭ ارقاسىندا سۋ تاسقىنىنىڭ سالدارىن قىسقا مەرزىمدە جويۋ مۇمكىن بولدى.

1

تاعى ءبىر ماسەلەگە نازار اۋدارعىم كەلەدى. جوعارى ەۋرازيالىق ەكونومي­كا­لىق كەڭەستىڭ 19 مامىردا وتكەن وتى­رى­سى ەستەرىڭىزدە بولار. سول كەزدە «2025 جىلعا دەيىنگى ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق ينتەگراتسيانىڭ ستراتەگيالىق دامۋ باعىتتارى تۋرالى» قۇجاتتىڭ جوباسى ۇسىنىلدى. قاسىم-جومارت كەمەل­ ۇلى اتالعان قۇجاتقا ۇلتتىق مۇد­دە­مىز تۇرعىسىنان قاراپ، ونىڭ كەي­بىر بولىمدەرىن قايتا پىسىقتاپ، ءالى دە شيراتا ءتۇسۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى. مەم­لەكەت باسشىسى قۇجاتتىڭ وداققا مۇشە ەلدەر اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىن­تى­ماقتاستىقتى قامتۋى كەرەك ەكەنىن جەت­كىزدى. بۇل تۇرعىدا قازاقستاننىڭ تۇبە­گەيلى ۇستانىمى وداقتى «ساياساتتاندىرماۋ» ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جۇمىس كەستەسىندەگى ماڭىزدى شارالارعا دا توقتالىپ كەتەيىك. مىسالى، تەڭىز­گە شىعاتىن جولى جوق دامۋشى ەل­دەر توبىنىڭ قازىرگى توراعاسى رەتىن­دە قازاقستان پرەزيدەنتى مامىر ايىن­دا بۇۇ-نىڭ «COVID-19 داۋىرىن­دە جانە ودان كەيىنگى كەزەڭدە دامۋدى قار­­جى­لاندىرۋ» اتتى جوعارى دەڭ­گەي­­­دەگى ونلاين ءىس-شاراسىنا قاتىس­تى. الەم­دىك دەڭگەيدەگى تاعى ءبىر ما­ڭىز­دى شارا رەتىندە مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ قىركۇيەك ايىندا بۇۇ باس اسسامب­لەيا­سى­نىڭ 75-ءشى مەرەيتويلىق سەسسياسى­نىڭ جۇ­مىسىنا قاتىسۋىن ايتۋعا بولادى. قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇۇ باس اسسامب­لەياسى 75-سەسسياسىنىڭ جالپى ساياسي دەباتتارىندا سويلەگەن سوزىندە COVID-19 ىندەتى سالدارىنان تۋىنداعان داعدارىسقا قارسى قابىل­دانۋعا ءتيىستى شارالاردى اتاي كەلىپ، اۋرۋلار مەن بيولوگيالىق قاۋىپ­سىز­دىكتى باقىلاۋ جونىندەگى وڭىرلىك ورتا­لىقتار جەلىسىن قۇرۋ يدەياسىن ۇسىن­دى. وسى رەتتە قازاقستان مۇنداي ورتا­لىق­تىڭ ءبىرىن ءوز اۋماعىندا اشۋعا دايىن ەكەنىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار الەم­دى جاۋلاعان جاھاندىق پاندەمياعا باي­لانىستى بيولوگيالىق قارۋدى باقى­لاۋ جۇيەسىن ازىرلەۋ جانە ىسكە قوسۋ ما­­سە­­لە­سىنىڭ وزەكتىلىگىنە توقتالىپ، بۇۇ قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسىنىڭ الدىندا ەسەپ بە­رە­تىن ارنايى كوپجاقتى ورگان – بيو­­لوگيا­لىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى حالىق­ارا­لىق اگەنتتىك قۇرۋ جونىندە ۇسىنىس جاسادى.

شەتەلدىك كوشباسشىلار قازاقستاندا جۇرگىزىلىپ جاتقان اۋقىمدى ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورمالارعا وڭ باعاسىن بەرىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا، ەلىمىزدىڭ ءولىم جازاسىن جويۋعا باعىتتالعان ازا­ماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكتىنىڭ ەكىنشى فاكۋل­تاتيۆتىك حاتتاماسىنا قول قويۋ تۋرالى مەملەكەت باسشىسىنىڭ شەشىمى جوعارى باعالاندى.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ­تىڭ كوشباسشىلىعىمەن ۇلتتىق ديپلوماتيا ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگىن، ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن، سىرتقى ساياسي باعىتىنىڭ دەربەستىگىن ساقتاي وتىرىپ، وزگەرمەلى قۇبىلىستارعا تەز بەيىمدەلدى. ناتيجەسىندە، قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءوزىنىڭ بەدەلىن ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ گەوساياسي جانە گەوەكونوميكالىق جۇيەسىندە جانە ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى جەتەكشى مەملەكەت رەتىندە نىعايتتى. ارينە COVID-19 ىندەتىنىڭ قاتال سىناقتارى قازاقستاندىق ديپلوماتيانىڭ الدىنا جاڭا مىندەتتەر قويۋدا. تاۋەلسىز قازاق­ستاننىڭ سىرتقى ساياسي قىزمەتىنىڭ نە­گىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە مەم­لەكەت باسشىسى داعدارىستان كەيىنگى جاڭا الەمدەگى ۇلتتىق دامۋ مىندەتتەرىن ەسكەرە وتىرىپ، ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلىن نىعايتۋدى كوزدەيدى.

– وڭىرلەردەگى جاعداي مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇنەمى باقىلاۋىندا. بيىل قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى بىرقاتار وبلىسقا جۇمىس ساپارىمەن باردى. وسى ساپارلاردىڭ ءمانى مەن ماڭىزىنا توقتالا كەتسەڭىز.

– ارينە، مەملەكەت باسشىسى ەلىمىز­دىڭ بۇكىل وڭىرىندەگى احۋالدى ءجىتى باقى­لاپ وتىرادى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ەل مەن جەردىڭ تاعدىرىنا، حالىقتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە ءاردايىم باسا ءمان بەرەتىنىن وزدەرىڭىز دە بىلەسىزدەر. ءار ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا بىردەي كوڭىل ءبولىپ، حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان شارالار قابىلدايدى، ءتيىستى تاپسىرمالار بەرەدى. بيىل دا اۋىر جاعدايعا قاراماستان 9 رەت وڭىرلەرگە جۇمىس ساپارىمەن باردى.

پرەزيدەنت وبلىستارعا جۇمىس ساپارىن جوسپارلاعاندا وڭىرلەردەگى قالىپ­تاسقان احۋالدى ءوز كوزىمەن كورىپ، ىندەتكە قارسى كۇرەسىپ جاتقان جۇرت­شى­لىقپەن جۇزبە-ءجۇز كەزدەسۋدى ءجون كوردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وڭىر­گە ارنايى جۇمىس ساپارىمەن كەلۋى داع­دارىس تاۋقىمەتىن تارتقان حالىققا سەنىم بەرىپ، ەڭسەلەرىنىڭ تۇسپەۋىنە ىق­پال ەتتى دەپ ويلايمىن. مىسالى، جىل با­سىندا جامبىل وبلىسىنا باردى. وندا ايماقتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانى­­سىپ قانا قويماي، قورداي اۋدانىن­داعى جالپىعا بەلگىلى وقيعادان كەيىن­گى ات­قارىلعان جۇمىستاردىڭ بارى­سىن كوردى. اقمولا وبلىسىنا جۇ­مىس سا­پارى كەزىن­دە وڭىردەگى كوكتەمگى ەگىن ەگۋ جۇ­مىس­تارىمەن، اۋىل شارۋا­شى­لى­عىن، ونىڭ ىشىندە ەگىن جانە مال شارۋا­شى­لى­عىن دامىتۋ جوسپارىمەن تانىستى. تۇركىستان وبلىسىنا جاساعان ساپارىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ وزبەكستاننىڭ ساردوبا سۋ قويماسىنىڭ بۇزىلۋىنان زارداپ شەككەن ماقتاارال اۋدانىنىڭ احۋالى­مەن، بىلتىرعى ارىستاعى جارىلىس­تىڭ سالدارىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جۇ­مىس­تارىمەن تانىسىپ، ءوز كوزىمەن كور­دى. بۇعان قوسا، بۇگىندە قارقىندى قۇ­رىلىس الاڭىنا اينالعان تۇركىستان قالا­سىنداعى ات­قارىلىپ جاتقان جۇ­مىس­­تارعا كۋا بولدى. ودان كەيىن مەم­لەكەت باسشىسى جۇمىس ساپارىمەن، قوستاناي، سولتۇستىك قازاقستان وبلىس­تارىنا باردى. بۇل ەكى ءوڭىر ەلىمىزدى اس­تىقپەن قامتاماسىز ەتەتىن نەگىزگى وبلىس­تار ەكەنى ءمالىم. قازىرگىدەي داعدارىس جاع­دايىندا حا­لىق­تى ازىق-ت ۇلىكپەن قام­تاماسىز ەتۋ – نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. سونى­مەن قاتار اۋىلداعى جاستارعا جاع­داي جاساپ، ولاردى جۇمىسپەن قامتۋ دا – وزەكتى مىندەت. وسىنداي ماسەلەلەردى ۇدايى نازاردا ۇستاعان مەملەكەت باسشى­سى ايماقتارعا ارنايى بارىپ، ەگىستىك ال­قاپ­تارىن ارالاپ كوردى. ال الماتى قالا­سىنا جۇمىس ساپارىمەن بارعاندا ىن­دەتپەن كۇرەستە العى شەپتە جۇرگەن دارى­گەر­لەرمەن كەزدەستى. قالاداعى مە­دي­تسي­نالىق-دەموگرافيالىق احۋال مەن COVID-19 ىندەتىنە قارسى كۇرەسۋ ءۇشىن قابىلدانعان شارالاردى كوردى. ءون­دىرىس ورىندارىن ارالاپ، جاسالعان جۇ­مىس­تارعا وڭ باعاسىن بەردى. بيىل ءابۋ ناسىر ءال-فارابي، اباي قۇنانباي ۇلى سىن­دى ءبىرتۋار تۇلعالارىمىزدىڭ مەرەي­تويلارى يۋنەسكو دەڭگەيىندە كەڭى­نەن اتالىپ ءوتتى. پاندەميا سالدارى­نان جوسپارلانعان ءىس-شارالاردىڭ دەنى ونلاين رەجىمدە وتكىزىلدى. دەگەن­مەن مەم­لەكەت باسشىسى حاكىم اباي­دىڭ 175 جىل­دىق مەرەيتويىنا ار­نالعان سەمەيدەگى جيىنعا ارنايى بارىپ، ۇلى اقىننىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتتى. سونىمەن بىرگە اباي مەن ونىڭ ۇل­دارىنا ارنالعان « ۇلى اقىن اباي ۇلدارىمەن» اتتى ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ راسىمىنە قاتىسىپ، «جيدەباي-ءبورىلى» مەموريالدىق كەشەنىندە بولدى. اباي­تانۋشى عالىمدارمەن كەزدەسىپ، كەلە­لى كەڭەس قۇردى. سونداي-اق ابايدىڭ كىن­­دىك قانى تامعان كيەلى مەكەندەگى اتقا­رىل­عان يگى جۇمىستارمەن تانىستى. قارا­شا ايىن­دا قاراعاندى وبلىسىنا جۇمىس ساپارىمەن بارىپ، جاڭادان سا­لىنعان 1200 ورىندىق مەكتەپ-گيمنازيانى جانە بىرقاتار سپورت نىساندارىن ارالاپ كور­دى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بىرقاتار وبلىسقا جۇمىس ساپارىمەن بارۋى ءوڭىر­دى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعى­دان دا­مىتۋعا، پاندەميا سالدارىمەن كۇرە­سۋگە جانە حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋعا باعىتتالعان جۇمىستاردىڭ جۇيەلى ورىندالۋىنا زور ىقپال ەتتى دەۋگە بولادى.

بۇرىنعى قالىپتى ءومىر كەزىندە مەم­­لەكەت باسشىسى ۇكىمەت مۇشەلەرىن جوس­پارعا سايكەس قابىلداپ، اتقارعان جۇمىس­تارى­نىڭ ەسەبىن الاتىن بولسا، بيىل ولار­دى ءجيى قابىلداپ، ءسات سايىن تاپسىر­ما بەرىپ، جاسالعان جۇمىستاردىڭ ناتي­جە­سىن باقىلادى. جالپى، پرەزيدەنت ءوزى جۇك­تەگەن مىندەتتەردىڭ ورىندالۋىن باقى­لاۋ ماقساتىندا جىل ىشىندە ۇكى­مەت مۇ­شە­لەرىمەن، مەملەكەتتىك ورگان­دار­­دىڭ، وڭىرلەردىڭ جانە باسقا ءارتۇرلى ۇيىم­­دار­دىڭ باسشىلارىمەن 200-دەن اسا كەزدەسۋ وتكىزدى.

وسى جاقىندا پرەزيدەنت اقورداعا بارلىق اكىمدى جيناپ، كەڭەس وتكىزىپ، ايماقتاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالىنا باعا بەرىپ، حالىقتى جۇمىس­پەن قامتۋعا، داعدارىس كەزىندە ەلدىڭ تۇرمىس جاعدايىن قالىپتى ۇستاپ تۇرۋعا قاتىستى ناقتى تاپسىرمالار بەردى.

– مەملەكەت باسشىسى اقپاراتتىق كەڭىستىكتى ۇنەمى باقىلاۋدا ۇس­تايدى. الەۋ­­مەتتىك جەلىلەردەگى پاراق­­شا­لارى­­نا كوڭىل بولەدى. ءبىز پرەزي­دەنت­تىڭ تۆيت ارقىلى مينيسترلەرگە، اكىم­دەر­گە تاپسىرما بەرەتىنىن بىلەمىز. وسى تاپ­سىر­مالار قانشالىقتى ورىندالادى؟

– ەستەرىڭىزدە بولسا، قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا دا، 2019 جىلعى جولداۋىندا دا «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇ­جى­رىمداماسى تۋرالى ايتتى. جال­پى، مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ بۇل تۇجى­رىم­دا­ماسىن قالىڭ جۇرتشىلىق جاقسى قابىل­دادى. وسى رەتتە پرەزيدەنت الەۋ­مەتتىك جەلى ارقىلى ەلىمىزدىڭ بۇ­كىل وڭىرىندە بولىپ جاتقان ءتۇرلى وقي­عا­لارعا، تۇيتكىلدەرگە دەر كەزىندە ءۇن قاتىپ، ءتيىستى تاپسىرما بەرەدى. اسى­رەسە الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى ەلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنەن حاباردار بولىپ وتىرادى. ياعني بۇل – پرەزيدەنتتىڭ قوعامداعى بولىپ جاتقان ءار پروبلەمانى ەستىپ، ءبىلىپ، كورىپ وتىرعانىنىڭ بەل­گىسى. مۇنداي جۇمىس ءستيلى ۋاقىت ۇنەم­دەۋ تۇرعىسىنان وتە ءتيىمدى ەكەنىن كور­سەتتى. سەبەبى بەرىلگەن تاپسىرما­لار دەر كەزىندە نازارعا الىنىپ، ءتيىستى شەشىمىن تابادى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى تاپسىرما بەرۋدى قولايلى سانايدى. وسى جىلى پرەزيدەنتتىڭ تۆيتتەر پاراق­شا­سىندا جالپى سانى 630-دان استام ءتۆيتى، ينستاگرامدا 30 جازباسى جاريالاندى. ايتالىق، قاسىم-جومارت كەمەل­ ۇلى اقمولا وبلىسىنداعى «كوبەيتۇز» كولىنە كەلتىرىلگەن زياندى ارەكەتتەرگە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ، ءتيىستى مينيسترلىكتەرگە تاپسىرما بەردى. سونىڭ ناتيجەسىندە كورىكتى جەر­دەگى كەلەڭ­سىز ارەكەت توقتاتىلدى. بۇگىن­دە ەكو­لو­گيالىق اعارتۋ جۇمىستارى جۇر­­گى­زىلۋ­دە. پرەزيدەنت بىرقاتار دەپۋتات­تار مەن پاتريوت ازاماتتاردىڭ مەم­لەكەت­­تىك رامىزدەردى، اسىرەسە تۋدى كۇن­دەلىك­تى ومىردە كەڭىنەن قولدانۋ تۋرالى ۇسىنى­سىنا نازار اۋدارىپ، ۇكىمەت­كە قولدا­نىس­تاعى زاڭنامالارعا وز­گەرىس ەنگىزۋدى تاپسىردى. سونىڭ ناتي­جە­سىن­دە، تۋدى قوعامدىق، كوپشىلىك ورىن­داردا، ۇيلەردىڭ بالكونىنا ىلۋگە رۇق­سات بەرىلگەن ۇكىمەت قاۋلىسى شىق­تى. پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى بوز­جىرا قورىعى اۋماعىندا سالىناتىن قوناقۇيدىڭ قۇرىلىسى قايتا قارا­لادى. سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت كەمەل­ ۇلى الماتى قالاسى تولە بي كو­شە­سىندە­گى اعاش­تاردىڭ وتالعانىنا قاتىس­تى جاعداي­­عا نازار اۋدارىپ، قالا اكىمىنە قىزمەت­تىك تەكسەرۋ جۇر­گىزىپ، كىنالىلەردى جاۋاپ­كەر­شىلىككە تارتۋدى تاپسىردى. جىل ىشىن­دەگى وسىنداي جۇمىستاردى كوپتەپ كەل­تىرە بەرۋگە بولادى. دەگەنمەن مۇنىڭ ءبارى ەلدىڭ كوز الدىندا ءوتىپ جاتقان­نان كەيىن بار­لىعىن بىردەي ءتىزىپ شىعۋ مىندەت ەمەس شىعار دەپ ويلايمىن.

وسى ارادا پرەزيدەنتتىڭ akorda.kz سايتىنداعى ۆيرتۋالدى قابىل­داۋىنا دا جۇرتشىلىقتان كوپ­تەگەن تالاپ-تىلەك­تەر، ءارتۇرلى ءوتىنىش حات­تار كەلەتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇگىنگە دەيىن ازاماتتاردان 19 مىڭ 500-گە جۋىق ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. ونىڭ ەش­قاي­سىسى نازاردان تىس قالمايدى.

قورىتا ايتقاندا، جالپى وسى كەزەڭ­دەگى ورىندالعان تاپسىرمالاردى سارالاي وتىرىپ، مەملەكەت باسشىسىنىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجى­رىمداماسى ءوز دەڭگەيىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر دەپ ايتۋعا تولىق نەگىزى بار.

– ءيا، قاسىم-جومارت توقاەۆ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇ­جى­رىمداسىن جاريالاعالى مەملەكەتتىك ورگاندار اشىق بولۋعا، ەلدىڭ الدىنا كوبىرەك شىعۋعا تىرىسىپ جاتىر دەۋگە بولادى. ولار ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىنە جىلدام جاۋاپ بەرىپ، باق پەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە تىعىز بايلانىس ورناتىپ جاتىر. پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى وسى تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋدا قانداي ءرول اتقارادى؟

– مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتالعان تۇجىرىمداماسىنان كەيىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى الەۋمەتتىك جەلىلەردە رەسمي اككاۋنتتارىن اشىپ، كەيبىرى جەكە بايلانىس تەلەفوندارىن جاريالاۋ ارقىلى حالىقپەن جەدەل كەرى بايلانىس ورناتۋعا كوڭىل بولە باستادى. مۇنى حالىققا قىزمەت كورسەتۋدىڭ، جۇرتشىلىقپەن بايلانىس ورناتۋدىڭ وزىق ۇلگىلەرىنىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى. بۇل اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرىنىڭ حالىقپەن قارىم-قاتىناسى ايتارلىقتاي ىلگەرى­لە­گەنىن كورسەتەدى. پرەزيدەنتتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قۇرۋ تۇجىرىمداماسى اياسىندا بيلىك وكىل­دەرىنىڭ حالىقپەن كەزدەسۋلەرى ارتىپ، ازامات­تاردى جەكە ماسەلەلەرى بويىنشا قابىلداۋ وڭتايلانا ءتۇستى. وسى رەتتە، قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى قوعام قايراتكەرلەرىمەن جانە عالىمدارمەن 23 كەزدەسۋ وتكىزدى. مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان ۇلت­تىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى اتالعان تۇ­جى­رىم­دامانىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا، قوعام­مەن ديالوگ ورناتۋعا زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىندە ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرى، سونداي-اق، ساياسي جاڭعىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى تالقىلاندى. «بەيبىت جيىندار تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلدانىپ، «ساياسي پارتيالار تۋرالى»، «سايلاۋ تۋرالى» زاڭدارعا وزگەرتۋلەر ەنگىزىلدى. ۇلتتىق كەڭەستىڭ باستاماسىمەن توعىز زاڭ قابىلداندى. تاعى جەتى زاڭ جوباسى قارالىپ جاتىر.

سونىمەن قاتار وسى جىلى پرەزي­دەنتتىڭ 3 ماقالاسى، وتاندىق جانە شەت­ەلدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارىنا بەرگەن 7 سۇحباتى جاريالاندى.

پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى بار­لىق مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى ات­قارۋشى ورگاندارداعى ءباسپاسوز قىز­مەتى­مەن تىعىز جۇمىس ىستەيدى. ءباس­پاسوز قىز­مەتى وسىلايشا تۇجى­رىم­­داما عانا ەمەس، پرەزيدەنت باستا­ما­لارىنىڭ، ونىڭ بەرگەن بارلىق تاپ­سىر­مالارىنىڭ، ءوزى اتاپ كورسەتكەن تۇيتكىلدى ماسەلەلەردىڭ بۇر­مالانباي، ەلگە تۇسىنىكتى ءارى دەر كەزىن­دە جەتۋىن قامتاماسىز ەتەدى. وسى رەتتە الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى جۇرتشى­لىقتىڭ وي-پىكىرلەرىن، ۇسىنىستارىن، تالاپ-تىلەكتەرىن سارالاپ وتىرادى.

ءباسپاسوز قىزمەتى پرەزيدەنتتىڭ ايت­قان كەلەلى ويلارىن، تۇجىرىمدارىن، قاناتتى سوزدەرىنەن ۆيدەوۇزىندىلەر مەن مودۋلدەر جاساپ، جۇرتشىلىققا تاراتىپ وتىر. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ اپتالىق جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بەينەروليكتەر دايىندالىپ، تاراتىلۋدا.

قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى قازاقستان پرەزيدەنتى قىزمەتىنە كىرىسكەندە حا­لىققا «ساباقتاستىق، ادىلدىك، ورلەۋ» دەگەن باستى ءۇش ۇستانىمدى نەگىزگە الاتىنىن ايتتى. وسىعان وراي بيىلعى ناۋ­رىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزي­دەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ 1 جىلدىق جۇمى­سى­نىڭ قورىتىندىسى رەتىندە «ساباقتاس­تىق. ادىلدىك. ورلەۋ» دەگەن اتپەن 4 توم­دىق جيناق شىعاردى. بۇل مەم­لە­كەت باسشىسىنىڭ ءبىر جىلدا اتقار­عان جۇ­مىسىن ءبىر جەرگە جيناقتاپ، بولا­شاققا اماناتتاۋ نيەتىنەن تۋعان يگى ءىس دەپ ويلايمىن. مۇنداي جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسا بەرەدى.

ءسوز ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيىن، بيىل akorda.kz سايتىندا مەملە­كەت باس­شىسىنىڭ قىزمەتى بويىنشا 442 اق­پا­ر­ات­­تىق حابارلاما، پرەزيدەنتتىڭ ءتۇر­لى جيىنداردا سويلەگەن سوزدەرى مەن ۇن­دەۋ­لەرىنەن 25 اقپارات جانە قازاقستان حال­قى­نا ارنالعان 1 جولداۋى جاريالان­دى. وسىنداي اقپاراتتىڭ الاڭىنا، جاڭا­لىق­تىڭ جارشىسىنا اينالعان akorda.kz سايتى الداعى جىلدان باستاپ جاڭا­رىپ، زامانعا لايىقتالىپ، جاڭا ديزاينمەن شىعاتىنىن ايتقان دا ابزال شىعار.

– جىلدىڭ سوڭىندا ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ ءبىرىنشى وتىرىسى ءوتتى. بۇل كوپتەن بەرى عالىمداردىڭ دا، جالپى زيا­لى قاۋىم­نىڭ دا كۇتكەن ساياسي شەشىمى ەدى. كوميسسياعا ارتىلعان جۇك بەلگىلى، ال ناتيجەسى قانداي بولۋى كەرەك؟

– ءيا، بۇل قازاق حالقى ءۇشىن كوپتەن كۇت­كەن اقجولتاي جاڭالىق بولدى. سەبەبى ەلىمىزدە ناۋبەت زاردابىن تارت­پاعان وتباسى جوق. ءوزىڭىز ايتقانداي، عالىمدار دا، زيالى قاۋىم وكىلدەرى دە اتالعان ماسەلەنى كوپ ۋاقىتتان بەرى كوتەرىپ كەلەدى. سوندىقتان پرەزيدەنتتىڭ بۇل شەشىمىن بۇكىل حالىق زور قۋا­نىشپەن قابىل الدى دەپ ويلايمىن.

1

حح عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنداعى قۋعىن-سۇرگىن، اشارشىلىق زوبالاڭى ەل تاريحىندا قاسىرەتتى كەزەڭ بولعانى بارشاعا بەلگىلى. عالىمدارىمىز قازاق دالاسىندا 300-دەن استام ۇلت-ازات­تىق كوتەرىلىسىنىڭ بولعانىن ايتادى. حالقىمىز باستان كەشكەن بۇل تاۋ­قى­مەتتى جىلدار اقتاڭداقتار كەزەڭى دەپ اتالىپ كەتتى. سوندىقتان تاريحي ادىل­دىكتى قالپىنا كەلتىرىپ، ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى بيىلعى 30 مامىردا ۇندەۋ جاريالادى. پرەزيدەنت سول ۇندەۋىندە «جازىقسىز جاپا شەك­كەندەردى تولىق اقتاۋ بارشامىزدىڭ پەر­زەنتتىك بورىشىمىز» دەپ اتاپ ءوتىپ، قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندە بۇگىنگە دەيىن جۇر­گىزىل­گەن جۇمىستاردى سوڭىنا دەيىن جەت­كىزۋدى تاپسىردى. سونىڭ ناتي­جەسىندە پرەزيدەنت جارلىعىمەن ارنايى مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرىلىپ، 3 جەل­­توقساندا ونىڭ العاشقى وتىرىسى وتكى­زىلدى. مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرا­مىندا قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى اكىم­شىلىگى مەن ۇكىمەتىنىڭ وكىلدەرى، قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى سەناتى مەن ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى، مۇد­دەلى مەملەكەتتىك ۇيىم­داردىڭ باسشىلا­رى، قوعامدىق ۇيىم­داردىڭ وكىلدەرى مەن ەلى­مىز­دىڭ عالىم­دارى بار. مەملەكەتتىك حاتشى قىرىم­بەك كوشەرباەۆ توراعالىق ەتەتىن كوميسسياعا 49 ازامات مۇشە بوپ كىردى.

مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ باستى مىندەتى – كەڭەستىك كەزەڭدەگى سايا­سي قۋ­عىن-سۇرگىن قۇرباندارىنىڭ بار­لىق سانات­تارىنا قاتىستى تاريحي ادى­لەت­تىلىك­تى تولىق قالپىنا كەلتىرۋ. كەلەر جىلى قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك العا­نىنا 30 جىل تولادى. وسى ايتۋلى مەرەكە قار­ساڭىن­دا مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ تىكەلەي باس­تا­ماسىمەن قازاق­ستان­نىڭ ەركىندىگى، تاۋەل­سىزدىگى جانە اۋماق­تىق تۇتاستىعى ءۇشىن كۇرەس­كەن، سول ءۇشىن قۇربان بولعان، زارداپ شەك­كەن تۇلعالاردى مەملەكەتتىك دەڭگەي­دە اقتاۋدىڭ ءمانى زور دەپ ويلايمىز. كوميس­سيا قۋعىن-سۇرگىن كەزەڭىنە قاتىستى ماتەريالداردى جان-جاقتى ءارى كەشەندى زەرتتەپ، جازىقسىز قۇربان بولعان ازاماتتاردى زاڭدى جانە ساياسي تۇرعىدان تولىق اقتايدى دەپ سەنەمىز.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 

اڭگىمەلەسكەن

جولدىباي بازار،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

جارىس پەن تابىس

ەكونوميكا • بۇگىن، 00:00

اقىلدىڭ ازابى

تاريح • كەشە

مەيرامحانالار جانە پاندەميا

كوروناۆيرۋس • كەشە

جۇرت جاعاجاي ىزدەپ ءجۇر

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار