07 جەلتوقسان, 2013

ەل ديپلوماتياسىنىڭ بىلىكتى وكىلى

380 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

x 651a78501م.س.باقبەرگەنوۆ تاجىك كسر-ءىنىڭ قورعانتوبە وبلىسىندا دۇنيەگە كەلدى, ءوزىنىڭ بورىشىن كەڭەس اسكەرىندە وتەپ, ۇلتتىق شارۋاشىلىقتا جۇمىس ىستەدى. جەكە قايسارلىعى مەن ەڭبەكسۇيگىشتىگى ارقاسىندا حالىقارالىق قاتىناستار ماماندىعى بويىنشا ماسكەۋدە وقىپ, شىعىس ەلدەرىنىڭ رەفەرەنتى بىلىكتىلىگىن الدى.

م.س.باقبەرگەنوۆ تاجىك كسر-ءىنىڭ قورعانتوبە وبلىسىندا دۇنيەگە كەلدى, ءوزىنىڭ بورىشىن كەڭەس اسكەرىندە وتەپ, ۇلتتىق شارۋاشىلىقتا جۇمىس ىستەدى. جەكە قايسارلىعى مەن ەڭبەكسۇيگىشتىگى ارقاسىندا حالىقارالىق قاتىناستار ماماندىعى بويىنشا ماسكەۋدە وقىپ, شىعىس ەلدەرىنىڭ رەفەرەنتى بىلىكتىلىگىن الدى.

x 651a78501

مۇقان سارسەن ۇلى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ اۋعانستانداعى ديپلوماتيالىق وكىلدىگىنىڭ العاشقى باسشىسى ەدى. ەكى ەل اراسىنداعى ديپلوماتيالىق بايلانىستار ءدال ونىڭ تاعا­يىن­دالۋىنان كەيىن باستالدى دەۋگە بولادى. قازاقستان ازا­مات سوعىسىن باسىنان كەشكەن اۋعانستاندى قالپىنا كەلتىرۋ جانە دامىتۋ بويىنشا حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ ءىس-ارەكەتىن قولداپ, وعان بەلسەندى اتسالىستى. بۇل شارا وسى ەلدەن شىعاتىن لاڭكەستىك, ەكسترەميزم مەن ەسىرتكى بيزنەسىن قازاقستاندا بولدىرتپاۋ ءۇشىن قاجەت ەدى.

وسى جەردە مۇقان ءسار­سەن­ ۇلىنىڭ قىسىلتاياڭ جاعداي­لار­دان جول تابا بىلەتىن جەكە جانە ىسكەرلىك قاسيەتتەرى ايرىقشا كورىندى. ول ءبىزدىڭ ديپلوماتيالىق ميسسيامىزدىڭ ۇزاق مەرزىمگە جۇمىس ىستەۋىنە ءتيىستى جاعداي جاسادى. كۇيزەلىستى احۋالدىڭ سالدارىنان اۋعان ۇكىمەتىنىڭ قازاقستاننىڭ ەلشىلىگىنە عيمارات بەرۋ مۇمكىنشىلىگى بولمادى. ونىڭ ۇستىنە, كابۋلدا ءبىزدىڭ ديپلوماتتار تۇرا الاتىن قوناق ءۇي, نەمەسە ءتيىستى جەكەمەنشىك ءۇي دە بولمادى. مۇقان سارسەن ۇلىنىڭ تاجىك ديپلوماتتارىمەن دوستىق قارىم-قاتىناسىنىڭ ارقاسىندا, قازاقستان ديپوكىلدىگىنىڭ قىزمەت­­كەرلەرى العاشقى ۋاقىتتا سول ەلدىڭ ەلشىلىگىندە تۇرىپ, جۇمىس ىستەدى.

كابۋل قالاسىنداعى قازاقستان ەلشىلىگى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇيىم­داستىرۋىمەن وتكىزىلگەن اس بەرۋدە مۇقان سارسەن ۇلى تۋرالى كوپتەگەن جىلى سوزدەر مەن ەسكە الۋلار ايتىلدى. ماسە­لەن, اير پارلامەنتى تومەنگى پالاتاسىنىڭ دەپۋتاتى بوز مو­حامماد دجاۋزدجاني اۋعان پار­لامەنتاريلەرى توبى اتىنان سويلەگەن سوزىندە, ەكىجاقتى بايلانىستاردى ۇلكەن تاباندىلىقپەن ورناتقان م.باقبەرگەنوۆتىڭ ءومىر­لىك ۇستانىمدارىن, بەلسەن­­­دىلىگىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. قازاق­ستاندىق ديپلومات اۋعان­ستاننىڭ بيلىك جانە باسقارۋ ورگاندارىندا لا­يىقتى بەدەلگە يە ەدى, دەدى ول.

اۋعانستانداعى قازاق دياس­پوراسىنىڭ اقساقالى مامۋر جاليل تاريحي وتانىنا 200 ەتنوستىق قازاقتى كوشىرۋدى ۇيىم­داستىرۋعا مۇقان سارسەن ۇلىنىڭ جەكە قاتىسقانىن ريزاشىلىقپەن ايتىپ ءوتتى. اۋعانستان مەن قازاق­ستان اراسىندا تىعىز بايلانىس ورناتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسقان ديپ­لوماتتى اۋعاندىقتار وسى كۇنگە دەيىن ىقىلاسپەن ەسكە الادى. مۇنى م.باقبەرگەنوۆپەن ۇزاق ۋاقىت بويى دوستىق جانە ىسكەرلىك ءوزارا بايلانىس­تا بولعان اۋعانستاننىڭ قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءبىرىن­شى ەلشىسى ازيزۋللا رۋزي دە اڭگىمەسىنە ارقاۋ ەتتى. قازاق­ستاننىڭ اۋعانستانعا جىبەرگەن ءبىرىنشى گۋمانيتارلىق كومەگى مەن ەكى ەلدىڭ ىسكەرلىك توپتارى اراسىندا قارىم-قاتىناستار ورناتۋ ءدال وسى قازاقستان ديپلوماتىنىڭ اتىمەن تىعىز بايلانىستى, دەدى ا.رۋزي ءوز سوزىندە.

تاجىكستاننىڭ اۋعانستانداعى ەلشىسى شارافۋددين يموموۆ كۇنى بۇگىنگە دەيىن كۇردەلى كەزدەردى باس­تان كەشىپ وتىرعان اۋعانستانعا م.باقبەرگەنوۆتىڭ 2003 جىلى كەلگەنىن ەسكە الدى. شەتەلدىك ديپلوماتتار مەكتەپ پەن اۋرۋحا­نالاردىڭ بولماۋى سياقتى تۇر­مىستىق پروبلەمالارعا دۋشار بولاتىن, ولاردىڭ جۇمىستارى دا ايتارلىقتاي قاۋىپ-قاتەرلەرگە تولى ەدى.

مۇقان سارسەن ۇلىمەن تىعىز قاتىناسقان بۇۇ ميسسياسىنىڭ اۋعانستانداعى جەتەكشى قىز­مەتكەرى تالاتبەك ماسادىكوۆ تا قازاقستاندىق ديپلوماتتىڭ وسى ەلدەگى ىشكى قوعامدىق-ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايدى, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ءدىلىن, مىنەز-قۇلقى مەن ويلاۋ ستەرەوتيپتەرىن جاقسى مەڭگەرگەنىن اتاپ ءوتتى. وسىنىڭ ءبارى م.باقبەرگەنوۆتىڭ كابۋلدا جەمىستى قىزمەت ەتۋىنە مۇمكىندىك بەردى, دەدى ول.

«كام گرۋپپ» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى ز.كامگار اتاپ وتكەن­دەي, م.باقبەرگەنوۆ اۋعان ىسكەر­لىك توپتارىنىڭ ىشىندە قۇر­مەت پەن ابىرويعا يە بولعان. ساۋدا-ەكونوميكا سالاسىنداعى ەكىجاقتى قاتىناستار وسى كىسى­نىڭ بەلسەندى قاتىسۋىمەن ايتار­لىق­تاي وسكەن. اۋعانستان ساۋدا جانە ونەركاسىپ ءمينيسترىنىڭ ءمىن­دەتىن اتقارۋشى ش.كارگار مۇ­قان سارسەن ۇلىنىڭ ەكى ەل ارا­سىن­داعى ءتۇرلى سالالارداعى ىنتى­ماق­­تاستىقتىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قۇ­رۋعا كوپ ەڭبەك سىڭىرگەنىن باسا ايت­تى.

ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ سالت-داستۇرلەرى مەن ادەت-عۇرىپتارىن ءبىلۋ, داري, پارسى, وزبەك, تۇركىمەن جانە تاجىك تىلدەرىن مەڭگەرۋ, ونىڭ اۋعانستاننىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە بەلسەنە ارالاسۋىنا جاعداي تۋعىزعان. اسىرەسە, جەرگىلىكتى رۋلىق-تايپالىق دەڭگەيدەگى بەدەلدى ادامدارمەن ىسكەرلىك قارىم-قاتىناسى ونىڭ جۇمىسىنا كوپ سەپتىگىن تيگىزگەن. م.باقبەرگەنوۆ كۇندەلىكتى ومىردە اينالاسىنداعىلارمەن ءتىل تابىسا بىلۋىمەن, ىزگىلىكتى ۇستانىمدارىمەن, باسقا دا وڭ قاسيەتتەرىمەن ەرەكشەلەنگەن. قىسقاسى, ونىڭ جوعارى ادامي جانە ىسكەرلىك قاسيەتتەرى وعان وتانىمىز سەنىپ تاپسىر­عان قىزمەتتى ابىرويمەن اتقارۋدا ايتارلىقتاي كومەكتەس­كەن. م.باق­بەرگەنوۆتىڭ قازاق­ستان­نىڭ يرانداعى, اۋعان­ستانداعى, قىتايداعى, تاجىك­ستانداعى جانە تۇركىمەنستانداعى ەلشىلىكتەرىندە جاساعان جەمىستى جۇمىستارى ءۇشىن قازاقستان ۇكىمەتى تاراپىنان جوعارى قۇر­مەتكە يە بولدى. اتاپ ايتقاندا, ۆەدومستۆو تاراپىنان بىرنەشە رەت گراموتالارمەن, مەدالدارمەن جانە وردەنمەن ماراپاتتالدى.

مۇقان سارسەن ۇلى ءتورت قىز جانە ءبىر ۇل تاربيەلەپ ءوسىرىپ, ولاردىڭ بارلىعىن وتانىنا پايدالى ازاماتتار رەتىندە قا­لىپتاستىردى. بۇل باعىتتا ونىڭ زايىبى باقىتتىڭ قوسقان ۇلەسى ايتارلىقتاي بولعانىن اتاپ كەتكەن دۇرىس. ويتكەنى, يران مەن اۋعانستانداعى كۇردەلى اسكەري-ساياسي احۋالعا بايلانىستى مۇقان سارسەن ۇلىنىڭ اتالمىش مەملەكەتتەرگە وتباسىن الىپ بارۋىنا مۇمكىنشىلىگى بولمادى. بىرگە جۇرگەن ادامداردىڭ ەستەرىندە ول قامقور اكە, مەملەكەتتىك ديپلوماتيانىڭ جوعارى بىلىكتى قىزمەتكەرى, ءبىلىمدى شى­عىستانۋشى جانە سەنىمدى دوس رەتىندە قالماق.

ءسىم ءباسپاسوز قىزمەتى.

سوڭعى جاڭالىقتار