بولجام 9 نەگىزگى سالا بويىنشا قاراستىرىلعان. ياعني ەنەرگەتيكا, تاۋ-مەتاللۋرگيالىق كەشەنى, مۇناي جانە گاز, اۋىل شارۋاشىلىعى, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, تۋريزم, ترانسپورت جانە لوگيستيكا, ماشينا جوندەۋ, قۇرىلىس سالالارىن قامتيدى.
ەنەرگەتيكا سالاسىندا جاڭا ماماندىق – 32 بولسا, وزگەرەتىن ماماندىق – 5, ال جويىلاتىن ماماندىق – 10. 2025 جىلدان كەيىن call-ورتالىق وپەراتورى, كاسسير, ديسپەتچەر, مەنەدجەر سەكىلدى ماماندار قىزمەتى قاجەتسىز بولىپ قالسا, جاساندى ينتەللەكت قۇرۋ جانە ەنگىزۋ ينجەنەرى, بيوەنەرگەتيك, قالالىق مودەراتور, اۆتونومدى ەنەرگوجۇيەلەردى جوبالاۋشى, ەنەرگومەنەدجەر, ەنەرگەتيكا نارىعى بويىنشا ماركەتولوگ, وندىرىستىك پسيحولوگ سياقتى ماماندار سۇرانىسقا يە بولا باستايدى ەكەن.
تاۋ-مەتاللۋرگيا سالاسىندا جاڭا ماماندىق – 47, وزگەرەتىن ماماندىق – 20, سونداي-اق جويىلاتىن ماماندىق سانى 31 كورىنەدى. كەنشىلەر مەن مەتاللۋرگتەردىڭ ەڭبەگى جۇزدەگەن جىل بويى ەڭ اۋىر جانە قاۋىپتى دەپ سانالدى. كەنشىلەر جەر استىندا جۇمىس ىستەپ, ءومىرىن ۇنەمى قاتەرگە تىگىپ وتىردى: مەتاننىڭ جارىلۋى, تاۋ جىنىستارىنىڭ قۇلاۋى, كەنەت سۋ باسۋ جۇزدەگەن كەنشىنىڭ ءومىرىن قيدى. ال كەلەشەكتە جوعارى تەمپەراتۋرا, ىلعالدىلىق, جازاتايىم وقيعالار قاۋپى جاعدايىنداعى جۇمىس ىستەۋ ارتتا قالادى.
اۋىر جانە قاۋىپتى ۋچاسكەلەردە روبوتتار مەن ماشينالار جۇمىس ىستەيدى, ولاردى وپەراتورلار قاۋىپسىز كەڭسەدە باسقارادى. جاقىن بولاشاقتا بۇل سالادا 3D باسىپ شىعارۋ شەبەرى, اناليتيك-تەحنولوگ, big-data ارحيتەكتورى, بلوكچەين جەلىلەرىنىڭ ادمينيستراتورى, قالدىقتار مەن ەكىنشى رەسۋرستاردى پايدالانۋ جانە اۋىستىرۋ ءپروفيلىنىڭ كونسترۋكتورى سياقتى ماماندىقتار پايدا بولماق. ال اككۋمۋلياتورشى, ۇستا, بۋلدوزەر ءماشينيسى, بۋنكەرشى, كونتسەنتراتورشى, كونتروللەر تەحنولوگى سەكىلدى ماماندار كەلەشەكتە قاجەتسىز بولۋى مۇمكىن.
سول سياقتى مۇناي-گاز بويىنشا 37 جاڭا ماماندىق پايدا بولسا, 7 ماماندىق وزگەرىسكە ۇشىراۋى, 13 ماماندىق جويىلۋى ىقتيمال. بولاشاقتا مۇناي-گاز سالاسىنداعى وندىرىستىك پروتسەستەر ايتارلىقتاي وزگەرىسكە ۇشىرايدى. 10-15 جىلدان كەيىن مۇناي ءوندىرۋ ءۇشىن شالعاي دالاداعى ۆاحتالىق اۋىلدا تۇرۋدىڭ قاجەتى بولمايدى. كەن ورىندارى قاڭىراپ بوس قالادى. جۇمىستىڭ كوپ بولىگىن قالادا باسقارۋعا بولاتىن ماشينالار نەمەسە ولارعا ەنگىزىلگەن باسقارۋ باعدارلاماسى بار روبوتتار ورىندايدى. مۇناي-گاز قىزمەتكەرى كاسكا مەن كۇرتەشە كيگەن ادامعا قاراعاندا گەيمەرلەرگە ۇقسايدى. مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ينجەنەرى ەڭ الدىمەن ۇڭعىمالاردىڭ, كاسىپورىنداردىڭ, ءوندىرىس پروتسەستەرىنىڭ تسيفرلى مودەلدەرىن قۇراستىراتىن IT-مامان بولادى. ول كوپتەگەن اقپاراتتى وڭدەيدى جانە باسقارۋ ورتالىعىنان ورىستە ورنالاسقان وبەكتىگە قاراعاندا كوبىرەك باسقارادى. كەن ورىندارىن قۇرۋ جونىندەگى ينجەنەر-ديزاينەر, ءىت-ديسپەتچەر, Big-Data ارحيتەكتور, درونداردى باسقارۋ جونىندەگى ماماندار (گەولوگيا, گەودەزيا, ماركشەيدەريا) پايدا بولىپ, بۇل سالا ەسەپشى, ماركشەيدەر, ءوندىرۋ وپەراتورى, سىناما الۋشى, اۋىسىم باسشىسى سياقتى ماماندار كومەگىنەن باس تارتۋى مۇمكىن.
ال اۋىل شارۋاشىلىعىندا 18 جاڭا ماماندىق پايدا بولۋى, 19 ماماندىق وزگەرۋى, 10 ماماندىق جويىلۋى ابدەن مۇمكىن. ەل ەكونوميكاسىنىڭ باستى درايۆەرىنە اينالۋى ءتيىس سالادا كەلەشەكتە اگروگەنەتيك, اگرونوم-ەكونوميست, سينتەتيكالىق بيولوگيا سالاسىنداعى بيوتەحنولوگ, اكۆاجۇيەلەردىڭ بيوتەحنولوگ-ميكروبيولوگى, تسيفرلى اگرونوم, ەكوجۇيەلەردى باسقارۋ جونىندەگى تەحنولوگ, ەكوتەحنولوگ, جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ جونىندەگى ات-ينجەنەر ىسپەتتى ماماندار پايدا بولادى. ال اۆتوماتتى جۇيە جۋىق ارادا جەم بەرۋشى, جۇمىرتقا قابىلداۋشى, جۇك تيەۋشى, جيناۋشى-وراۋشى, سۇرىپتاۋشى سياقتى ماماندار مىندەتىن وزىنە الماق.
اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىندا جاڭا ماماندىق – 40, وزگەرەتىن ماماندىق – 6, جويىلاتىن ماماندىق 9 كاسىپ ءتۇرى بولماق. ات سالاسىنداعى تەحنولوگيالىق جانە جۇمىس پروتسەستەرى جەدەل عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەسس اياسىندا كۇردەلەنە تۇسەدى. ولاردى قۇرىلىمداۋ جانە ۇيىمداستىرۋ ماڭىزدى قىزمەت سالاسىنا اينالادى. كەلەشەكتە كۆانتتىق كومپيۋتينگ تالداۋشىسى, ەكوجۇيەنىڭ ات ساۋلەتشىسى, بلوكچەين-تەحنولوگ, كيبەر تەرگەۋشى ماماندارى سۇرانىسقا يە بولسا, ۆەب-پاراق جاساۋشى, تسيفرلى اقپاراتتى وڭدەۋشى, web-سايتتار اكىمشىسى سەكىلدى مامانداردىڭ جۇمىستارى وتىمدىلىگىن جوعالتا باستايدى.
تۋريزم بويىنشا دا جاڭا سىناقتار كۇتىپ تۇر. بۇل سالادا جاڭا ماماندىق – 17, وزگەرەتىن ماماندىق – 8, جويىلاتىن ماماندىق 17 كاسىپ ءتۇرىن قۇراۋى مۇمكىن. قازىر تۋريزم Big Data تەحنولوگياسىن اۋقىمدى پايدالانۋدىڭ, سالانىڭ لاندشافتىن تۇرلەندىرەتىن جانە جاڭا مۇمكىندىكتەر اشاتىن جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ سالالارىن كەڭەيتۋدىڭ اسەرىنەن بەلسەندى دامىپ جاتىر. كەلەشەكتە بۇل سالادا اگروتۋريزم مەنەدجەرى, يممەرسيۆتى ديزاينەر, تۋريستىك دەستيناتسيالاردىڭ برەند-مەنەدجەرى, يننوۆاتسيا مەنەدجەرى (قوناقۇي بيزنەسى) سەكىلدى ماماندىقتار پايدا بولادى. كەرىسىنشە, بيلەتكە تاپسىرىس قابىلداۋشى اگەنت, قوناقۇي تازالىقشىسى, كونسەرج, كۇزەتشىلەردىڭ قاجەتسىزدىگى جىل سايىن بايقالىپ جاتىر.
ترانسپورت جانە لوگيستيكا بويىنشا 20 جاڭا ماماندىق پايدا بولىپ, 9 ماماندىق وزگەرىسكە ۇشىراۋى جانە 16 ماماندىق قاجەت بولماي قالۋى ىقتيمال دەگەن بولجام بار. بولاشاقتا ترافيكتى, لوگيستيكالىق تىزبەكتەردى جانە ءتىپتى كولىك قۇرالدارىن باسقارۋ تولىعىمەن تسيفرلاندىرىلادى. سوعان وراي ءادديتيۆتى تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ ينجەنەرى, بالامالى جانە ەكوكولىك تەحنيگى, بيومەتريالىق باقىلاۋ تەحنولوگى, ۇشقىشسىز ترافيكتى وڭتايلاندىرۋشى, ەكولوگيست ماماندىقتارى نارىققا ەنەدى. ال باگاج سۇرىپتاۋشى, كوندۋكتور, بۋنكەرشى, بايلانىس وپەراتورى سەكىلدى ماماندار قىزمەتى اۆتوماتتانىپ جاتىر.
بۇگىندە سۇرانىسقا يە ماشينا جوندەۋ قىزمەتىندە دە 11 جاڭا ماماندىق ءتۇرى پايدا بولىپ, 13 بۇرىننان كەلە جاتقان ماماندىق ترانسفورماتسيالانۋى, ال 7 ماماندىق ساناتتان سىزىلۋى مۇمكىن. ماشينا جاساۋ كەشەنىنىڭ تيىمدىلىگى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانىڭ سەرپىندى تەحنولوگيالارىن يكەمدى پايدالانۋ مۇمكىندىكتەرىنىڭ بولۋىمەن سيپاتتالادى. بولاشاقتا بۇل سالاعا 3D-باسىلىمىنىڭ ماتەريالتانۋشىسى, نانوتەحنولوگيا مامانى, big data ساراپشىسى, كيبەرقاۋىپسىزدىك مامانى, تۇرمىستىق روبوتتاردىڭ ينجەنەر-كونسترۋكتورى سياقتى ماماندار قاجەت بولا باستايدى. مۇنداي جاڭا سيپاتتى ماماندارعا ەسەپشىلەر مەن بۋحگالتەرلەردىڭ كومەكشىلەرى, جۇرگىزۋشى (تسەح ىشىندەگى جانە قويماداعى), تۇگەلدەۋ جونىندەگى قىزمەتكەر, تاڭبالاۋشى جانە قويمانىڭ ەسەپكە الۋشىسى سياقتى مامان يەلەرى ورىن بوساتادى.
قۇرىلىس سالاسىندا 17 ماماندىقتىڭ جاڭا ءتۇرى قولدانىسقا ەنسە, 8 ماماندىق قاجەتكە جاراماي قالۋى, ال 16 ماماندىق تۇبەگەيلى جويىلۋى ىقتيمال. ءبىز ءححى عاسىردا قۇرىلىس جوباسىندا جانە جالپى قۇرىلىس يندۋسترياسىندا قالاي تەز, ساپالى, ءتيىمدى جۇمىس جاساۋ كەرەكتىگىن بىلدىك. اينالاڭىزعا قاراپ, قوراپتان تىس ويلانا باستايتىن ۋاقىت كەلدى. ءبىز نەنى مەڭزەيمىز؟ ونەركاسىپتىڭ ەكولوگيالىق تازالىعى. سالانىڭ تۇراقتى دامۋى. بۇل سالادا جاقىن ارادا گەنەراتيۆتى ديزايندى قولدانۋ شەبەرلىگى بار جوبالاۋشى, Big Data تالداۋشىسى, يننوۆاتسيالار جونىندەگى مەنەدجەر, رەنوۆاتسيا جونىندەگى مامان, قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ جونىندەگى ينجەنەر-تەحنولوگ سەكىلدى ماماندار جۇمىسقا ارالاسۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار تاس قالاۋشىلار جانە ۇقساس قىزمەتتەگى جۇمىسشىلار, بەتونشىلار جانە سوعان ۇقساس جۇمىسشىلار, قۇرىلىس سۋرەتشىلەرى, ەدەن توسەۋشىلەر, وقشاۋلاعىشتار بىرتىندەپ نارىقتان ىعىسىپ قالادى دەگەن بولجام بار.
