رەسمي مالىمەت پەن زەرتتەۋ ناتيجەسىندەگى دەرەكتەردىڭ ءوزارا ۇيلەسپەيتىنى بولەك اڭگىمە. ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز – قازاقستان ءۇشىن كادر تاپشىلىعىنىڭ وزەكتى ماسەلەگە اينالعاندىعى. قۇرىلىسشىلار وداعىنىڭ توراعاسى تالعات ەرعاليەۆتىڭ پىكىرىنشە, اتالعان ماسەلەنى شەشۋ ەل ەكونوميكاسىنداعى نەگىزگى باعىتتاردىڭ بىرىنە اينالۋعا ءتيىس. ايتپەسە, كادر تاپشىلىعى سالدارىنان جىل سايىن 1,4 ترلن تەڭگەدەن قاعىلاتىن قازاقستان جاعدايدى ودان ءارى ۋشىقتىرىپ الۋى ىقتيمال.
– ءوندىرىس – ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى. بۇل دەگەنىمىز – ەڭبەك رەسۋرسى. ەگەر ەكونوميكادا جۇمىس كۇشى جەتىسپەسە, جۇيەقۇراۋشى سالالاردىڭ بيۋدجەتتىك تۇسىمدەرى ازايادى. البەتتە, ماسەلەنى شەشۋدىڭ ءتۇرلى جولى بار. وسى كەزگە دەيىن كادر تاپشىلىعىن ءداستۇرلى ادىستەر ارقىلى شەشۋ جايى قاراستىرىلىپ كەلدى. ياعني ماماندىقتاردىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ, تەحنيكالىق ماماندىقتار فاكۋلتەتتەرىن قۇرۋ, ەڭبەكاقىنى ارتتىرۋ سەكىلدى ادىستەر قولدانىلدى. الايدا مۇنىڭ ءبارى ءبىز كۇتكەن ناتيجەگە قول جەتكىزە المادى, تيىمسىزدىگىن كورسەتتى, – دەيدى تالعات ەرعاليەۆ قازاقستان قۇرىلىسشىلار وداعىنىڭ قورىتىندى جيىنىندا.
مۇنىڭ بىردەن-ءبىر سەبەبى ادامداردىڭ جۇمىسشى ماماندىقتارىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعى تومەندەپ بارادى. بۇل ءبىزدىڭ ەلدە عانا ەتەك العان دۇنيە ەمەس, تۇتاس الەمدە قالىپتاسقان احۋال. وكىنىشكە قاراي, ۋاقىت وتكەن سايىن بۇل جاعداي قارقىن الىپ بارادى. ادامدار فيزيكالىق جۇمىستى قاجەت ەتپەيتىن, الدەقايدا جەڭىل ماماندىقتارعا اۋىسۋدا.
– ادام كاپيتالى سالاسىندا زەرتتەۋ جۇرگىزەتىن امەريكالىق Korn Ferry كومپانياسىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, الداعى ۋاقىتتا الەمدىك ەكونوميكاداعى كادر تاپشىلىعى 85,2 ملن ادامدى قۇراماق. دەمەك, الەم ەكونوميكاسى 8,5 ترلن دوللار كولەمىندەگى تابىستان قاعىلادى. ونىڭ ىشىندە ىرگەمىزدەگى رەسەي 10 جىلدا 22,5 ترلن رۋبلدەن ايىرىلماق. بۇل كورشى مەملەكەتتىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ شامامەن 19 پايىزىن قۇرايدى. ال قازاقستان ەكونوميكاسى جىل سايىن كادر تاپشىلىعى سالدارىنان 1 ترلن 453 ملرد تەڭگە جوعالتىپ وتىر. بۇل ەل بيۋدجەتىنىڭ 12,1 پايىزىنا پارا-پار قارجى. ىشكى جالپى ءونىم 180 ملرد دوللاردى قۇراسا, وندا الداعى 10 جىلدا جۇمىس كۇشىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن 14 ترلن 535 ملرد تەڭگەدەن قاعىلامىز. بۇل وتە كوپ اقشا. ماسەلەنىڭ قانشالىقتى كۇردەلى ەكەنىن دە وسىدان اڭعارۋعا بولادى, – دەيدى قازاقستان قۇرىلىسشىلار وداعىنىڭ توراعاسى.
ءبىز ايتقان جۇيەقۇراۋشى سالالاردىڭ قاتارىندا قۇرىلىس سالاسى دا بار. ت.ەرعاليەۆتىڭ دەرەگىنشە, اتالعان سالاداعى مامان جەتىسپەۋشىلىگى سالدارىنان جىلىنا 468 ملرد تەڭگە قولدان سۋسىپ كەتىپ وتىر.
– قۇرىلىس كومپانيالارىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن اي سايىن جوبانىڭ سمەتالىق قۇنىنىڭ كەمىندە 1 پايىزى جۇمسالادى. باسقاشا ايتساق, ايىنا ءبىر شارشى مەتر ءۇشىن 2 600 تەڭگە قاجەت. مۇنى 2020 جىلعا جوسپارلانعان جالپى قۇرىلىس كولەمىنە كوبەيتەمىز. ماسەلەن, بيىل 15 ملن شارشى مەتر قۇرىلىس جۇرگىزۋ جوسپارلانعان. ەندەشە قۇرىلىس سالاسىنىڭ جوعالتىپ وتىرعان سوماسى شامامەن 468 ملرد تەڭگەگە تەڭ, – دەپ ناقتىلادى ول.
قۇرىلىسشىلار وداعى ءوزىنىڭ وڭىرلىك فيليالدارى اراسىندا زەرتتەۋ جۇرگىزگەن ەكەن. وعان قۇرىلىس سالاسىنداعى 5 500 كومپانيا تارتىلعان. زەرتتەۋ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاننىڭ قۇرىلىس سالاسىنا 242 مىڭ ماماننىڭ جەتىسپەيتىنى بەلگىلى بولىپتى. ت.ەرعاليەۆتىڭ پىكىرىنشە, بۇل – قۇرىلىس سالاسىنداعى كادر تاپشىلىعىن ناقتى كورسەتىپ وتىرعان شىنايى كارتينا. اتاپ ايتقاندا, نارىقتا جەتىسپەيتىن ماماندىقتاردىڭ قاتارىندا كىرپىش قالاۋشى, ارماتۋراشى-بەتونشى, ءمونوليتشى, ەلەكتريك, كافەل توسەۋشى, دانەكەرلەۋشى, پروراب, سىلاقشى جانە تاعى دا باسقا ماماندىقتار بار.
وداق توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, تىعىرىقتان شىعۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – كوشى-قون ساياساتىن وزگەرتۋ. ياعني شەتەلدىك جۇمىسشىلاردىڭ قازاقستانعا كەلۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتۋ كەرەك.
– بۇل – الەمدىك تاجىريبە. ءبىز دە وسى جولدى تاڭداۋعا ءتيىسپىز. ساراپشىلاردىڭ بولجامىنشا, بولاشاقتا گەرمانيادا 5 ملن مامان, ۇلىبريتانيادا – 3 ملن, رەسەيدە – 3 ملن, فرانتسيادا – 1,5 ملن, وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىندا – 746,6 مىڭ, ساۋد ارابياسىندا – 662,5 مىڭ, نيدەرلاندتا 548,5 مىڭ مامان جەتىسپەيتىن بولادى. اتالعان مەملەكەتتەر شەتەلدىكتەردى قابىلداۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتكەن كۇننىڭ وزىندە وسىنداي جاعدايمەن بەتپە-بەت كەلمەك. ماسەلەن, تۇركيا جىل سايىن 3,8 ملن ەڭبەك يمميگرانتىن قابىلدايدى. بۇل ەلدەگى جۇمىسسىزدىق 13 پايىزعا تەڭ. سول سەكىلدى گەرمانيا جىل سايىن 1,5 ملن ەڭبەك يمميگرانتىنا جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر, – دەيدى وداق توراعاسى.
وسى ورايدا ت.ەرعاليەۆ قۇرىلىسشىلار وداعى جۇرگىزگەن زەرتتەۋدىڭ قورىتىندىلارىن كوپشىلىك نازارىنا ۇسىندى.
– ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنشە, قازاقستاندا 6,6 ملن جالدامالى قىزمەتكەر بار. ونىڭ 1,8 ملن-ى – مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ قىزمەتكەرلەرى, 350 مىڭى – ۇلتتىق حولدينگتەردىڭ جۇمىسشىلارى, 492 مىڭى – كۇشتىك قۇرىلىمدارعا تيەسىلى. سونداي-اق ىشكى ىستەر ورگاندارىندا 90 مىڭ ادام, مەملەكەتتىك قىزمەتتە 98 مىڭ ادام, اسكەري قىزمەتتە 132 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى. رەسەي فەدەراتسياسى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 2019 جىلى قازاقستاننان سول ەلگە 114 مىڭ ادام كوشىپ كەلگەن. ونىڭ تەڭ جارتىسىنا رەسەيدە تۇرۋعا رۇقسات بەرىلسە, جارتىسى سول ەلدىڭ ازاماتتىعىن العان. قازاقستان ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنشە, 2019 جىلى 31 مىڭ ادام وڭتۇستىك كورەياعا كەتكەن. جىل سايىن 200 مىڭ ادام دەكرەتتىك دەمالىسقا كەتەدى, ال 100 مىڭ ادام زەينەتكەر اتانادى. تۇپتەپ كەلگەندە ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا ۇلەس قوسا الاتىن ادام سانى 3 ملن 193 مىڭدى قۇرايدى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى ءوز ەسەبىندە 63 مىڭ كومپانياعا 148 500 كادردىڭ جەتىسپەيتىنىن راستادى. ءبىزدىڭ زەرتتەۋ بويىنشا, كادرلارعا دەگەن قاجەتتىلىك ءبىر ۇيىمعا 10 ادامنان كەلەدى. ياعني بىزگە 630 مىڭ مامان قاجەت. ال ەلگە كەلەتىن شەتەلدىك جۇمىسشىلار سانى 29 مىڭ ادام عانا. سوندا 600 مىڭ ادامدى قايدان الامىز؟ سوندىقتان ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنداعى ويىنشىلاردىڭ پىكىرى ەسكەرىلىپ, دۇرىس تالداۋ جۇرگىزىلۋى كەرەك. قۇزىرلى مەكەمەلەر شىنايى جاعدايدى كولەگەيلەپ وتىر. الەمدىك تاجىريبەگە زەر سالعانىمىز دا دۇرىس. شەتەلدىك جۇمىسشىلار ءۇشىن كوشى-قون ساياساتىن جەڭىلدەتۋ كەرەك. بۇدان پايدا كورمەسەك, زيان شەكپەيمىز. ەكونوميكا نىعايادى, بيۋدجەتتىك تۇسىمدەر كوبەيەدى, – دەيدى ت.ەرعاليەۆ.
«اقمولا قۇرىلىس ماتەريالدارى» جشس باس ديرەكتورى باۋىرجان سمايلوۆتىڭ ايتۋىنشا, كادر تاپشىلىعىن, جالپى قۇرىلىس سالاسىنداعى باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن جەكە مينيسترلىك قۇرىلۋى ءتيىس.
– قازاقستان قۇرىلىسشىلار وداعى ارنايى حارتيا قابىلدادى. ونى ۇكىمەتكە جولدايمىز. قۇجاتتا قۇرىلىسشىلار تاراپىنان بىرنەشە ۇتىمدى ۇسىنىس ايتىلعان. بۇل رەتتە, كادر تاپشىلىعى ماسەلەسىن دە ەسكەردىك. سونىمەن قاتار قۇرىلىس سالاسىندا ءوزىن-ءوزى رەتتەيتىن ۇيىمدار قۇرۋ, قالا قۇرىلىسى كودەكسىن ازىرلەپ, قابىلداۋ, قۇرىلىس مينيسترلىگىن قۇرۋ سەكىلدى ۇسىنىستار قامتىلعان. ءيا, ءبىز قۇرىلىسقا جاۋاپتى بولەك مينيسترلىكتىڭ بولعانىن قۇپتايمىز. ازىرشە بىزدە كوميتەت قانا بار. قۇرىلىس – وتە اۋقىمدى سالا. سوندىقتان جەكە مينيسترلىكتىڭ قۇرىلعانى دۇرىس. قۇرىلىس كوميتەتىندە ەكى دەپارتامەنت پەن ەكى باسقارما بار. ولار كوپ جاعدايدا جۇكتەلگەن جۇمىستى اتقارۋعا ۇلگەرمەي جاتادى, – دەيدى ب.سمايلوۆ.
قۇرىلىس نارىعىنداعى بەلدى ويىنشىلاردىڭ ءبىرى «Service AIDA» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىن باسقارىپ وتىرعان ءۋاليحان نىسانوۆ تا سالاداعى بىرقاتار ماسەلەنى اتاپ ءوتتى.
– زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ ءۇشىن ءتۇرلى ۇسىنىستار بىلدىرەمىز. ولار كەم دەگەندە جارتى جىل قارالادى. مەنىڭشە, ۇكىمەتپەن ءوزارا قارىم-قاتىناس ورناتۋ ستراتەگياسىن قايتا قاراۋ قاجەت. مەملەكەتتىك رەتتەۋدەن الىستاپ, نارىقتىق قاتىناستار فورماسىنا كوشۋ كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا باسقارۋدىڭ بارلىق تەتىگى مەملەكەتتىڭ عانا قولىندا. بۇل جاعداي نارىقتىق قاتىناستاردىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. ويتكەنى, نارىقتىڭ ءوز زاڭدىلىعى بار. ال ءبىز زامان اعىمىنا ساي جەتىلمەيتىن مەملەكەتتىك باعدارلامالارمەن جۇرۋگە ءماجبۇرمىز. قازىر نارىق تەز وزگەرىپ, قايتا قۇرىلىپ جاتادى. باعدارلامالار سول كۇيى وزگەرمەيدى. سالدارىنان قۇرىلىس سالاسى نارىققا بەيىمدەلە المايدى. قۇرىلىسشىلارعا قاجەتتى دۇنيەلەر قازىرگى باعدارلامالار مەن قۇرالداردا كورىنىس تاپپاعان, – دەيدى ۋ.نىسانوۆ.
ونىڭ پىكىرىنشە, مەملەكەت جەكە كومپانيالارعا باستى باسەكەلەس اتانىپ وتىر.
– البەتتە, مەملەكەتپەن باسەكەگە ءتۇسۋ مۇمكىن ەمەس. الايدا كومپانيالاردىڭ دا جاعدايىن ەسكەرۋ كەرەك. ماسەلەن, مەملەكەت تۇرعىن ءۇي باعاسىن قىمباتتاتپاۋدىڭ تەتىكتەرىن قاراستىرادى. ال قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ باعاسى كۇننەن كۇنگە شارىقتاپ بارادى. باسپانا باعاسى رەتتەلگەندە, قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ قۇنىنا نەگە شەكتەۋ قويىلمايدى؟ كوزقاراستى تۇبەگەيلى وزگەرتپەيىنشە, بۇل جاعداي دا وڭالمايدى. قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ كوبى تاپسىرىستى مەملەكەتتەن الىپ وتىر. كەلىسىمشارتتى ۋاقىتىندا ورىنداماعان كومپانيالار مەملەكەت تاراپىنان قاتاڭ جازالانادى. ونىڭ ۇستىنە قۇرىلىس سالاسىنا ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ قۇنسىزدانۋى دا كەرى اسەر ەتەدى, – دەيدى ۋ.نىسانوۆ.
قۇرىلىس سالاسىنداعى كادر تاپشىلىعى بيىل ەرەكشە سەزىلدى. ويتكەنى, كارانتيندىك شەكتەۋلەرگە بايلانىستى وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستان سەكىلدى ەلدەردەن كەلەتىن ارزان جۇمىس كۇشىنىڭ تارتىلۋىنا تىيىم سالىندى. وتاندىق كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى قازاقستاننىڭ قۇرىلىس نارىعى سوڭعى جىلدارى ورتالىق ازيا تۇرعىندارى ءۇشىن اسا تارتىمدى بولماي قالعانىن العا تارتۋدا. دەمەك, ماسەلەگە مەملەكەتتىك تۇرعىدان ءمان بەرەتىن ۋاقىت كەلگەن سىڭايلى.
