پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ پروفەسسورى ۇلجالعاس ەسنازاروۆا «ق.توقاەۆ قازاقستان حالقىنا العاشقى جولداۋىندا اشىق قوعام قۇرۋ ماقساتىندا حالىقپەن بايلانىستى كۇندەلىكتى ومىردە تۇراقتى تۇردە جاقسارتۋدى اتاپ وتكەن بولاتىن. سوندىقتان «گەوگرافيا» مەن «قازاقستان گەوگرافياسى» پاندەرىن وقىتۋداعى جاڭارتىلعان ءبىلىم باعدارلاماسىندا جىبەرىلگەن ولقىلىقتاردى پارلامەنت قابىرعاسىنا دەيىن جەتكىزدىم. بۇل كەمشىلىكتەردىڭ باستى سەبەبى, «جاڭارتىلعان ءبىلىم باعدارلاماسىن» قۇراستىرۋشىلار نەگىزىنەن تاجىريبەسى از پەداگوگتەر. نەگىزگى كەمشىلىگى – وقۋ جوسپارىندا «قازاقستاننىڭ گەوگرافياسى» ءپانىننىڭ بولماۋى. كسرو ىدىراعاننان كەيىن پوستكەڭەستىك رەسپۋبليكالاردىڭ گەوگرافياسىن وقىتۋدا بارلىق ەگەمەن مەملەكەتتەر وزدەرىنىڭ «فيزيكالىق گەوگرافياسى» جانە «ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك گەوگرافياسى» كۋرسىن مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزىپ وقىتا باستادى. تاۋەلسىزدىككە دەيىن قازاقستان گەوگرافياسى كسرو گەوگرافياسىنىڭ قۇرامىندا وتە از ساعات كولەمدە وقىتىلىپ كەلدى. سەبەبى ءوز ەلىنىڭ گەوگرافياسىن تەك سيپاتتاما تۇرىندە وتار ەلدەر عانا وقيتىنى بەلگىلى بولاتىن. ال جاڭا مازمۇنعا نەگىزدەلگەن وقۋ جوسپارىندا «قازاقستاننىڭ فيزيكالىق گەوگرافياسى» جانە «قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك گەوگرافياسى» كۋرسى وقۋ باعدارلاماسىنان تولىعىمەن الىنىپ تاستالعانى وسكەلەڭ جاستارىمىزعا پاتريوتتىق جانە ساياسي ءبىلىم, تاربيە بەرۋدە جىبەرىلگەن ۇلكەن قاتەلىك», دەدى.
جيىندا قازاقستانداعى جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن گەوگرافيا ءپانى مۇعالىمدەرى مەن عالىمدار جاڭارتىلعان گەوگرافيا ءپانى باعدارلاماسى مەن ونىڭ نەگىزىندە جازىلعان وقۋلىقتار تۋرالى ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.
اتىراۋ وبلىسى جىلىوي اۋدانى №3 مەكتەبىنىڭ زەرتتەۋشى مۇعالىمى, ى.التىنسارين مەدالىنىڭ يەگەرى ەسەنقۇل جيەنقۇلوۆ ەلىمىزدەگى ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ 20-ورىننان 60-ورىنعا تومەندەپ كەتكەنىنە قىنجىلىسىن بىلدىرە كەلە, ماسەلەنى تەرەڭ زەرتتەۋدى ۇسىندى.
بۇگىندە گەوگرافيا ءپانىن وقىتۋدىڭ مۇلدە سىن كوتەرمەيتىنىنە توقتالا كەلىپ, «جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسىنا سايكەس شيىرشىق ادىسىمەن جازىلعان وقۋلىقتار وقۋشىلاردىڭ گەوگرافيادان تولىق ءبىلىم الۋىنا مۇمكىندىك بەرمەي وتىر» دەدى. مىسالى, 5-11-سىنىپتاردا وقىتۋ باعدارلاماسى بىردەي. ءبىر سىنىپ كولەمىندەگى باعدارلاما كەلەسى جىلى دا قايتالانادى. سونىمەن بىرگە جاراتىلىستانۋ ءپانى بويىنشا 5, 6-سىنىپتا وتەتىن تاجىريبە ساباقتارى فيزيكا مەن حيميا پاندەرىندە دە قايتالانىپ بەرىلگەن. بۇل ناقتى گەوگرافيا ءپانىن وقىتۋدىڭ ورنىنا ءبىرىن-ءبىرى قايتالاۋعا سوقتىرۋدا. سول ءۇشىن نەگىزگى تاجىريبەلىك جۇمىستاردىڭ ءار پانگە قاتىستى ءوتۋى قاجەتتىگىن ۇسىنعان ە.جيەنقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, «فيزيكالىق گەوگرافيا» كۋرسى ءار جەردە شاشىراپ جۇرسە, «ماتەريكتەر مەن مۇحيتتار گەوگرافياسى» تۇگەلىمەن جويىلعان. ال شىندىعىندا گەوگرافيانىڭ نەگىزگى ءبىلىمى سان جىلدار بويى وقىتىلىپ كەلگەن «فيزيكالىق گەوگرافيا» مەن «ماتەريكتەر مەن مۇحيتتار» گەوگرافياسىندا جاتىر. «شەتەلدەردىڭ ەكونوميكالىق گەوگرافياسى» دا نازاردان تىس قالعان. مۇنداي جاعدايدا وقۋشىلار «قانداي زاڭدىلىقتار بار؟», «قانداي ەلدەر ىلگەرى دامىپ كەلەدى؟» دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ تابا المايتىنى انىق. سوندىقتان دا 5, 6, 7-سىنىپتاعى كۋرستاردى جىلدا قايتالاماي, 5, 7-سىنىپتاردا فيزيكالىق جانە ماتەريكتەر مەن مۇحيتتار گەوگرافياسىن, ال شەتەلدەردىڭ گەوگرافياسىن ەلتانۋ باعىتىندا جوعارى سىنىپتاردا ەنگىزۋ كەرەكتىگىن ۇسىنعان ول 10, 11-سىنىپتا وقىتىلاتىن گەوساياسات, گەوەكولوگيا, گەوينفورماتيكا ستۋدەنتتەردىڭ جوعارى وقۋ ورنىندا يگەرەتىن تاقىرىبى ەكەنىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار 8, 9-سىنىپتاردا «قازاقستاننىڭ فيزيكالىق گەوگرافياسىن» مەن «قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك گەوگرافياسىن» وقىتۋ ۋاقىت كۇتتىرمەيدى. «جاڭا مازمۇنداعى ءبىلىم باعدارلاماسى ەنگىزىلگەن العاشقى كەزدە «قازاقستان گەوگرافياسىنىڭ» تولىق الىپ تاستالعانى بەلگىلى. بۇل دەربەس مەملەكەت ءۇشىن قيسىنسىز جايت. ماسەلە پروفەسسور ۇ.ەسنازاروۆانىڭ تاراپىنان بىرنەشە مارتە كوتەرىلىپ, پارلامەنتكە دەيىن جەتكەندە بارىپ, ءبىر جىل وقىتىلاتىن «قازاقستان گەوگرافياسى» ەنگىزىلدى. الايدا ءبىر جىلدىق كۋرس ىشىندە فيزيكالىق, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك گەوگرافيانى مەڭگەرۋ مۇمكىن ەمەس. كولەمى جاعىنان اتىراۋ وبلىسىنان سەگىز ەسە كىشى يزرايل مەملەكەتى ءوز گەوگرافياسىن ەكى جىل بويى اپتاسىنا ەكى ساعاتتان, بارلىعى 136 ساعات كولەمىندە وقىتادى. ال جەر اۋماعى جاعىنان العاشقى وندىقتا تۇرعان تاۋەلسىز ەلدىڭ گەوگرافياسىن وقىتۋ بارىسى ەلدىگىمىزگە سىن. وسى ماسەلەنى قۇپتاعان تۇركىستان وبلىسى جەتىساي قالاسىنداعى №9 مەكتەپ مۇعالىمدەرى ايجان ەسپەنبەتوۆا مەن تۇيمەنگۇل ارىپباەۆا بىرنەشە جىلدان بەرى بالالار وقىپ جۇرگەن گەوگرافيا ءپانىنىڭ جۇيەسىزدىگىن العا تارتتى. مۇنى كەلەشەك ۇرپاقتى ساۋاتسىزداندىرۋمەن بايلانىستىرعان ۇستازدار نومەنكلاتۋرا, كارتامەن جۇمىس ىستەۋگە دە جەتە كوڭىل بولىنبەيتىنىن نەگىزگە الدى.
گەوگرافيا ءپانى شيىرشىق ادىسىمەن وقىتۋعا كەلمەيدى دەگەن ۇسىنىسقا ق.جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسورى ايگۇل سەرگەەۆا دا ءوز ويىن ءبىلدىردى. عالىم كورشىلەس رەسەي, قىرعىزستان, وزبەكستان مەملەكەتتەرىنىڭ تاجىريبەسىنە نازار اۋدارا وتىرىپ, بۇل ەلدەردە گەوگرافيا وقۋلىعىنىڭ مازمۇنى كوپ جىلدار بويى سىننان وتكەن قالىپتاسقان وقۋ باعدارلاماسى بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقانىن جانە ايتارلىقتاي وزگەرىس بولماعانىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار بۇل ەلدەر وقۋلىقتارىندا كەشەندى تۇردە وقىتىلىپ كەلگەن بىرىزدىلىك قالىپتاسىپ, بارلىق سالا قامتىلعان. «وكىنىشكە قاراي, جاڭا مازمۇنداعى وقۋلىقتاردا كەيبىر سالالار ۇمىت قالعان. قولدانبالى گەوگرافيادا اۋىتقۋ باسىم. بيولوگيا, حيميا, تىپتەن الىپپەگە قاتىستى ولقىلىقتاردىڭ قوعام نارازىلىعىن تۋعىزعانى بەلگىلى» دەگەن عالىمنىڭ ايتۋىنشا, جەر اۋماعى جاعىنان القاشقى وندىقتاعى قازاقستاننىڭ گەوگرافياسىن جارتى توقساندا يگەرىپ شىعۋدىڭ ءوزى قيسىنسىز. سوندىقتان دا جاڭارتىلعان باعدارلاماعا دەيىنگى گەوگرافيا ءپانىن وقىتۋ جۇيەسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, عىلىمي, ادىستەمەلىك تۇرعىداعى جاڭا تاقىرىپتاردى, ەلدە بولىپ جاتقان جەتىستىكتەردى وقۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىپ, تولىقتىرۋ قاجەت.
قىزىلوردا وبلىسى تورەتام كەنتى №80 مەكتەپ-گيمنازياسى گەوگرافيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى سەرىك نيازوۆ 5-6-سىنىپتاردا جاراتىلىستانۋ ءپانى بويىنشا تاقىرىپتاردىڭ كۇردەلىلىگىن, وقۋشىنىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە سايكەس ەمەستىگىن ءارى تۇسىنىكسىز, تارتىمسىز جازىلعانىن ايتادى. ۇلان-بايتاق جەرىمىزدىڭ فيزيكالىق گەوگرافياسىنىڭ وقىتىلماۋىن كەلەشەك ۇرپاق ءۇشىن قيانات دەي كەلە 8-سىنىپتا اپتاسىنا 3 ساعات, جىلىنا 102 ساعات قازاقستاننىڭ فيزيكالىق گەوگرافياسىنا ارنالۋى قاجەت دەگەن ۇسىنىسىن ءبىلدىردى. قازىر جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنىندا باعدارلاما بويىنشا 7-سىنىپ وقۋشىلارى فيزيكالىق, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق گەوگرافيا كۋرسىن قاتار مەڭگەرۋگە ءماجبۇر. 7-8-سىنىپتاردا فيزيكالىق گەوگرافيا كۋرسىن وقۋشى جاقسى ءتامامداسا, الداعى 9, 10, 11 سىنىپتاردا ەكونوميكالىق گەوگرافيا سالاسىن وڭاي يگەرەتىنى انىق. وسى ورايدا «قازاقستان گەوگرافياسىن» بولەك ءپان رەتىندە قاراستىرۋ كەرەك» دەگەن س.نيازوۆ جالپى گەوگرافيانى وقىتۋدا 2013 جىلعى وقۋ باعدارلاماسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, جاڭا عىلىمي مالىمەتتەرمەن تولىقتىرۋ دۇرىس باعىت دەيدى.
وقۋلىقتارداعى ولقىلىقتار جايىن قوزعاي كەلە پاۆلودار وبلىسى ەرتىس اۋدانى گەوگرافيا ءپانىنىڭ جوعارى ساناتتى زەرتتەۋشى-پەداگوگتەرى الىمبەك ماحمەتوۆ پەن اققۋ سماتاەۆا, ماكسيم گوركي مەكتەبىنىڭ گەوگرافيا ءپانى مۇعالىمى داۋرەن يلياسوۆ مۇعالىمدەردىڭ وقۋلىقتاردان قاتەلىك تەرۋدەن شارشاعانىن ايتتى. ۇستازداردى جاراتىلىستانۋ, گەوگرافيا وقۋلىقتارىندا بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىنە كوڭىل بولىنبەي, عىلىمي تىلدە جازۋعا ۇمتىلىس بولعانىمەن, عىلىمي مالىمەتتەردى ورىس تىلىندەگى ماتىننەن اۋدارعاندا كەتكەن قاتەلەر ناتيجەسىندە كوپتەگەن انىقتامالاردىڭ دۇرىس بولماۋى, باسقا پاندەرمەن ينتەگراتسيالاۋدا دا ولقىلىقتاردىڭ كوپتىگى الاڭداتادى. قاتەنىڭ اتى – قاتە. جاۋابى سايكەس كەلمەيتىن تاپسىرمالار بار. مىسالى, ءىى توقساندا 5-سىنىپ وقۋشىلارى جاراتىلىستانۋ باعدارلاماسى بويىنشا زاتتىڭ ماسسالىق ۇلەسىن پروپورتسيا ارقىلى ەسەپتەپ شىعارۋى كەرەك, ال پروپورتسيانى وقۋشىلار ماتەماتيكا ساباعىنان الدەقايدا كەشىرەك وتەتىندىكتەن, پروپورتسيانىڭ نە ەكەنىن جانە ونى قالاي قۇراستىرۋ كەرەك ەكەنىن قايدان بىلە قويسىن؟ 8-سىنىپ وقۋلىعىنىڭ ءتىلى اۋىر, ءتىپتى تۇسىنىكسىز. وقۋشى تۇگىلى مۇعالىمدى ويلاندىرىپ تاستايدى. وقۋشىعا پروبلەمالىق, ىزدەنىس, عىلىمي-زەرتتەۋ تاپسىرمالارىن ورىنداتىپ, گەوگرافيالىق عىلىمي تەوريا مەن تاجىريبە بىرلىگىن دالەلدەۋ, وزىندىك جۇمىس ارقىلى ءبىلىم جيناۋ قازىرگى ءومىر تالابى. وقۋلىق ىشىندەگى تاقىرىپتار كولەمدى كەلەدى. ديداكتيكانىڭ زاڭدىلىقتارى – وقۋلىق ءتىلى, مازمۇننىڭ قاراپايىمدىلىعى, پەداگوگيكا عىلىمىنداعى نەگىزگى پرينتسيپ – «وڭايدان قيىنعا» مۇلدەم ەسكەرىلمەگەن. وسى ولقىلىقتاردان وقۋشىلاردىڭ گەوگرافيا پانىنە قىزىعۋشىلىقتارى كەيىنگى جىلدارى تومەندەپ كەتكەن.
مەكتەپ جاسىنداعىلار 5, 6-سىنىپتاردا جاراتىلىستانۋ ءپانىن وقىپ, بىرنەشە عىلىمدى تانىپ بىلۋگە باستاۋ السا, 7-سىنىپتا الەمگە ويشا ساياحات جاساي باستايدى. ماتەريكتەر مەن مۇحيتتاردى تانىپ بىلەدى. گەوتاريحي مالىمەتتەر, گەوەلەمەنتتەر وسى كەزدە وقۋشىلاردىڭ ەسىندە قالارى انىق. 8,9-سىنىپتاردا بالا ساناسى ارىدان ويلاۋعا قالىپتاسىپ, ەلىن, جەرىن تانۋعا قۇشتار بولارى انىق. بۇل سىنىپتاردا ۇلان-بايتاق اتامەكەننىڭ تابيعاتىن, جەر-انانىڭ بايلىعىن, شارۋاشىلىعىن, قالالارى مەن ەلدى مەكەندەر تاريحىن, حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن تانىپ, دەموگرافيالىق, ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرىمەن سۋسىنداۋى ءتيىس. ال 10, 11-سىنىپتار ەرەسەك ومىرگە باسپالداق ىسپەتتى. بۇل بالا ساناسى دامىپ, ارىدان ويلاي الاتىن, وعان قارىم-قابىلەتى جەتەتىن جاسقا كەلگەن, ومىرگە دەگەن قۇلشىنىس سەزىمى قالىپتاسىپ كەلە جاتقان جاس. جوعارى سىنىپتاردا دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك گەوگرافياسىمەن «ەلتانۋ» باعدارلاماسى ارقىلى تانىسا الادى. بالالار دۇنيە ءجۇزى گەوگرافياسىنان جەر شارىنداعى حالىقتاردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنەن, شارۋاشىلىق ءىس-ارەكەتتەرىنەن حاباردار بولىپ, ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرى تۇرعىسىندا قۇندى اقپاراتتار الىپ شىعۋى ءتيىس. وسىلايشا بۇرىنعى باعدارلامانىڭ وزىق تۇستارىن نەگىزگە العان جامبىلدىق گەوگراف-ۇستازدار ق.بەردىش, ب.نۇرمۇحامەدوۆ, س.ق ۇلىمبەتوۆ, س.بەكزاتحان, ە.دارجان, ق.قوسپانوۆ, ب.جۇمابەكوۆ جاڭارتىلعان مازمۇنداعى باعدارلامانىڭ جۇيەسىزدىگىنە توقتالدى. ماتەريالدار ارالاس بەرىلگەن. 8-سىنىپتا 11-سىنىپتاعى «ەلتانۋ» باعدارلاماسىنىڭ ماتەريالدارى كەزدەسەدى. ەسەسىنە ەلىمىزدىڭ تابيعاتى تۋرالى ماتەريالدار جەتكىلىكسىز. وسى ورايدا بۇرىنعى باعدارلامانى وڭدەپ قايتارۋدى قۇپتاعان ۇستازدار توبى جيناقتالعان باعدارلاما جاعدايىندا عانا ساپالى ءبىلىم بولاتىنىنا سەنىم ارتىپ وتىر.
دۇنيە ءجۇزى ەلدەرىنىڭ وزىق تاجىريبەلەرىن پايدالانۋدىڭ ارتىقشىلىقتارىن دا مويىنداۋ قاجەتتىگىن العا تارتقان جامبىل وبلىسى مەركى اۋدانى №44 جببم گەوگرافيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى گ.نايزابەكوۆا جاڭارتىلعان مازمۇندا جازىلعان وقۋلىقتار تەوريالىق تۇرعىدان دا, ءماتىننىڭ اۋقىمدىلىعى, ماتەريالدى مەڭگەرۋ جاعىنان دا قيىندىق تۋدىرىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. سوندىقتان 5-9-سىنىپتارعا دەيىن قازىر وقىتىلىپ جۇرگەن 2 بولىمدە جازىلعان گەوگرافيا وقۋلىقتارىنىڭ مازمۇنى قايتا قاراستىرىلىپ, وڭدەلىپ وقۋلىق بولىپ باسىلىپ شىقسا دەگەن ويىن جەتكىزدى. ال نۇر-سۇلتان قالاسى №56 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ گەوگرافيا ءپانى مۇعالىمى د.سەيدازيموۆا مەن ب.قىرعىزباەۆا گەوگرافيانىڭ زەرتتەۋ ادىستەرى, كارتوگرافيا مەن گەوگرافيالىق دەرەكتەر بازاسى, جوعارى سىنىپتا گەوينفورماتيكانى جىلدا تەرەڭدەتە بەرگەننەن گورى گەوگرافيانىڭ تىكەلەي تاقىرىپتارىن وقىتۋدىڭ ءتيىمدى ەكەنىن العا تارتتى. بالالار تومەنگى سىنىپتا كارتانىڭ, باعدارلاۋدىڭ, زەرتتەۋدىڭ نە ەكەنىن بىلسە, ءارى قاراي جوعارى سىنىپتا ءتۇرىن اۋىستىرىپ قايتالاي بەرۋدىڭ قاجەتى قانشا؟ ەگەر بالا ءوز وتانىنىڭ, تۋعان جەرىنىڭ تاۋ-تاسىن, وزەن-كولىن, تابيعاتىن, توپىراعىن بىلمەسە راستورلىق, ۆەكتورلىق تاسىلمەن كارتانىڭ جاسالۋى كىمگە كەرەك؟» دەگەن ماسەلە كوتەردى.
وسى ورايدا اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ گەوگرافيا, تۋريزم جانە سۋ رەسۋرستارى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ا.جۇماعازيەۆ, گەوگرافيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ەۇۋ پروفەسسورى و.مازباەۆ, گەوگرافيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ دوتسەنتى گ.ورازىمبەتوۆا, قىزىلوردا وبلىستىق «ورلەۋ» باۇو اعا وقىتۋشىسى و.مىقانوۆا, پاۆلودار وبلىسى ەرتىس اۋدانى گەوگرافيا ءپانى مۇعالىمى ءا.ماحمەتوۆ, شىعىس قازاقستان وبلىسى گەوگرافيا ءپانى مۇعالىمى س.بەلدەۋباەۆا, تۇركىستان وبلىسى قازىعۇرت اۋدانى دارىن مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ گەوگرافيا ءپانى مۇعالىمى ب.امانقۇلوۆ, باتىس قازاقستان وبلىسى مەكتەپ ديرەكتورى ا.مايەمەر, نۇر-سۇلتان قالاسى گەوگرافيا ءپانى مۇعالىمى گ.جايلاۋبەكوۆا, اتىراۋ وبلىسى قۇلسارى قالاسى گەوگرافيا ءپانى مۇعالىمى د.ەلتەزەروۆا, تۇركىستان وبلىسى ورداباسى اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ ادىسكەرى ش.وڭالباەۆا, گ.شوتاي, ي.تۋچيەۆا, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان ە.امانجولوۆ, ورالدىق گەوگرافتار ب.قۇلباباەۆ, ا.تۇرعىنباەۆ, ب.يپەكەنوۆ پەن اتىراۋ وبلىسى ماحامبەت اۋدانىنداعى مەكتەپتىڭ گەوگرافيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى س.قويباقوۆ جانە تاعى باسقا دا ۇستازدار قاۋىمى جاڭا مازمۇنداعى گەوگرافيا ءپانى باعدارلاماسىن تالداي كەلە, 5, 6-سىنىپتىڭ «جاراتىلىستانۋ», 7, 8, 9-سىنىپتارداعى «گەوگرافيا» ءپانى كاسىبي دەڭگەيدە جەتىلدىرىلمەگەن, قۇرامىندا باستاپقى نەگىزگى ۇعىمدار مەن تەرميندەردى انىقتاۋ جاعى كەمشىن دەگەن توقتامعا كەلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە گەوگرافيالىق ءبىلىمنىڭ دەفورماتسيالانۋىنا سوقتىرادى. سونىمەن قاتار قازىر مەكتەپتە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن گەوگرافيا ءپانى مۇعالىمدەرى باعدارلامامەن تانىسۋ بارىسىندا جەكە تاقىرىپتار بويىنشا وقۋ ماقساتتارى ناقتى قويىلماعانىنا, لوگيكالىق ويلاۋ مەن ءبىلىم الۋشىلاردىڭ موتيۆاتسياسىن قالىپتاستىرۋعا عانا باعىتتالعانىن قاپەرگە الدى. بارلىق كەمشىلىكتى نەگىزگە العان ۇستازدار «گەوگرافيا» ءپانىنىڭ وقۋ ءمانى مەن ماقساتىن, تۇپكى ناتيجەسىن زەرتتەۋدى تولىق بىلمەۋدىڭ سالدارى گەوگرافيا عىلىمىن بەيبەرەكەتتىككە سوقتىرادى دەپ دابىل قاعا وتىرىپ, وقۋ باعدارلاماسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ گەوگرافياسى» كۋرسىن 8, 9-سىنىپتاردا مىندەتتى دەربەس جەكە وقۋ ءپانى رەتىندە قالدىرۋ قاجەتتىگىن ۇسىندى. ويتكەنى تاريحىن, ءتىلىن, گەوگرافياسىن تەرەڭ مەڭگەرۋگە ءمان بەرگەن ەلدەردە عانا وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىكتىڭ ورىستەيتىنى انىق.
